thumb|Inkluzje larw Tragichrysa w bursztynie libańskim Bursztyn libański – odmiana bursztynu (żywicy kopalnej) występująca na terenie Libanu oraz przyległych terenach Syrii i północnego Izraela. Datowana jest na okres od jury późnej do cenomanu w kredzie późnej, w większości jednak pochodzi z wczesnej kredy. Jej źródłem są drzewa iglaste rosnące w gęstym i bardzo wilgotnym lesie północno-wschodniej części Gondwany. Spośród blisko 300 znanych odkrywek, 17 jest źródłem makroskopowych inkluzji organicznych. Są one szczególnie cenne, jako że należą do najstarszych tego typu inkluzji i dokumentują faunę z czasów powstania i radiacji roślin okrytonasiennych oraz związanych z nimi taksonów owadów.
Pochodzenie Wystąpienia tego bursztynu obecne są na 10% powierzchni Libanu, sięgając ponadto do sąsiednich rejonów Syrii i północnego Izraela. Do 2010 roku zlokalizowano blisko 300 ich odkrywek, z których 17 jest źródłem inkluzji. Bursztyn libański pochodzi z okresu od jury późnej do cenomanu w kredzie późnej, ale większość wystąpień, w tym te najzasobniejsze w inkluzje, datowanych jest na kredę wczesną. Z późnej jury (kimerydu) pochodzi bursztyn z 19 znajdujących się w Libanie odkrywek, co jest największą liczbą odsłonięć bursztynu jurajskiego w jednym państwie. Ponadto jedna odkrywka zawiera bursztyn z cenomanu.
Bursztyn ten powstał z żywicy drzew iglastych, rosnących w bardzo wilgotnym, gęstym lesie na północnym wschodzie Gondwany. Las ten leżał w strefie tropikalnej lub subtropikalnej, a występujący w nim klimat rekonstruuje się jako umiarkowany do gorącego.
Drzewo macierzyste Bursztyn libański powstał z żywicy jednego lub większej liczby gatunków iglastych, jednak jego macierzysty gatunek pozostaje nieznany. Badania metodą spektroskopii NMR oraz spektroskopii absorpcyjnej w podczerwieni wskazują przedstawicieli araukariowatych. Jedna z prac wskazała na Agathis levanthensis, jednak skamieniałości tego gatunku nie znaleziono na żadnym stanowisku libańskim. Analizy ksylologiczne jako drzewa macierzyste wskazują przedstawicieli rodzaju Araucaroxylon z rodziny araukariowatych lub Protocarpoxylon z rodziny Cheirolepidiaceae.
Właściwości Bursztyn ten miewa rozmaitą barwę, od przejrzyście żółtopomarańczowej po opalizująco kruczoczarną. Może też być mlecznobiały, przy czym barwa biaława wynika niekiedy z obecności mikroskopijnych pęcherzyków powietrza w bursztynie. Oglądając okazy ciemne i przejrzyste w określonych warunkach świetlnych obserwuje się w nim także odcienie fioletu, błękitu i zieleni. Gęstość bursztynu libańskiego wynosi 1,054 g/cm³. Charakteryzuje się również dużą kruchością.
Inkluzje Bursztyn libański odgrywa kluczową rolę w badaniach paleobiologicznych. Wraz z bursztynem jordańskim należy do najstarszych bursztynów zawierających makroskopowe inkluzje organiczne – starszy jest tylko triasowy bursztyn z Dolomitów (o znalezieniu w nim inkluzji stawonogów doniesiono w 2012). Bursztyn libański pochodzi z czasów pojawienia się i radiacji roślin okrytonasiennych, dokumentując ewolucję nowych ekosystemów, wymarcie wielu starych grup stawonogów oraz pojawienie się nowych, w tym koewoluujących z okrytonasiennymi owadów. Wśród inkluzji znaleźć można najstarszych przedstawicieli wielu współczesnych rodzin stawonogów, jak i liczne rodziny wymarłe, niektóre znane wyłącznie z bursztynu libańskiego. Bursztyn ten odznacza się zwykle bardzo dobrym stanem zachowania inkluzji. Niekiedy w jednym fragmencie bursztynu znajdywane są inkluzje większej liczby organizmów, pozwalając wnioskować o ich relacjach i zachowaniu.
Inkluzje znane są z 17 odkrywek. Najwięcej z nich, bo po ponad 3 tysiące, dostarczyły odkrywki w Mdejridż-Hammana (Kada Babda, Dżabal Lubnan) i Dżazzin (Kada Dżazzin, Dystrykt Południowy). Trzecia w kolejności jest odkrywka w okolicy Baszarri (Kada Baszarri, Dystrykt Północny). Po ponad 100 inkluzji znaleziono także w odkrywkach Burajdż (Kada Zahla, Dystrykt Północny) i Ain Dara (Kada Asz-Szuf, Dżabal Lubnan).
Fauna Najliczniej reprezentowane w bursztynie libańskim są stawonogi, zwłaszcza owady. Oprócz nich zachowały się w nim także nicienie, lądowe ślimaki, jeden rodzaj gada z rzędu łuskonośnych oraz niezidentyfikowane pióro.
Poniżej przedstawiono listę ich rodzin i rodzajów:
Pajęczaki (Arachnida) Pajęczaki w bursztynie libańskim reprezentują:
rząd: skorpiony (Scorpionida) rodzina: Archaeobuthidae: Archaeobuthus
rząd: zaleszczotki rodzina: incertae sedis: rodzaj nieoznaczony
rząd: pająki (Araneae) rodzina: Deinopidae: Palaeomicromenneus rodzina: Oecobiidae: Lebanoecobius rodzina: osnuwikowate (Linyphiidae): nieoznaczony rodzaj z podrodziny Linyphiinae rodzina: Plumorsolidae: Plumorsolus rodzina: czyhakowate (Segestriidae): Lebansegestria, Microsegestria
rząd: roztocze właściwe (Acariformes) rodzina: Erythraeidae: Leptus rodzina: Neoliodidae: Neoliodes
Dwuparce (Diplopoda) Dwuparce w bursztynie libańskim reprezentują:
rząd: strzępnice (Polyxenida) rodzina: strzępnicowate (Polyxenidae): Electroxenus, Libanoxenus
Skoczogonki (Collembola) Publikacja z 2010 roku wspomina występowanie bursztynie libańskim inkluzji skoczogonków, jednak na checkliście kopalnych skoczogonków z 2016 roku brak jest taksonów z bursztynu libańskiego.
Owady (Insecta) Owady stanowią grupę najliczniej reprezentowaną w bursztynie libańskim. Stwierdzono w nim:
rząd: przerzutki (Archaeognatha) rodzina: Meinertellidae: Cretaceomachilis, Glaesimeinertellus, Macropsontus
owady uskrzydlone incertae sedis rodzina: Archaeatropidae: Archaeatropos rodzina: Cratovitismidae: Cratovitisma rodzina: Electrentomidae: Paramesopsocus rodzina: Moundthripidae: Moundthrips rodzina: Sphaeropsocidae: Sphaeropsocites rodzina: incertae sedis: Libanopsyllipsocus, Pseudojantaropterix
rząd: jętki (Ephemeroptera) rodzina: murzyłkowate (Baetidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: sześcielowate (Leptophlebiidae): Conovirilus
rząd: ważki (Odonata) rodzina: incertae sedis: Libanolestes
rząd: pluskwiaki (Hemiptera) rodzina: Apticoccidae: Apticoccus rodzina: Enicocephalidae: Enicocephalinus rodzina: Hammanococcidae: Hammanococcus rodzina: Hodgsonicoccidae: Hodgsonicoccus rodzina: Liadopsyllidae: Liadopsylla rodzina: Lebanaphididae: Lebanaphis, Megarostrum rodzina: Lebanococcidae: Lebanococcus rodzina: mączlikowate (Aleyrodidae): Aretsaya, Baetylus, Bernaea, Gapenus, Heidea, Milqartis, Shapashe, Yamis rodzina: mszycowate (Aphididae): Gondvanoaphis rodzina: Neazoniidae: Neazonia rodzina: Ortheziidae: Cretorthezia rodzina: Pennygullaniidae: Pennygullania rodzina: Perforissidae: Aafrita rodzina: Protopsyllidiidae: Talaya rodzina: Putoidae: Palaeotupo rodzina: Schizopteridae: Libanohypselosoma rodzina: Steingeliidae: Palaeosteingelia rodzina: szrońcowate (Cixiidae): Karebodopoides rodzina: wełnowcowate (Pseudococcidae): Williamsicoccus rodzina: incertae sedis: Xiphos
rząd gryzki (Psocoptera) rodzina: Archaeatropidae: Bcharreglaris
rząd: wciornastki (Thysanoptera) rodzina: Jezzinothripidae: Jezzinothrips rodzina: kwietniczkowate (Phlaeothripidae): Rohrthrips rodzina: Neocomothripidae: Neocomothrips rodzina: Rhetinothripidae: Progonothrips, Rhetinothrips rodzina: Scaphothripidae: Scaphothrips rodzina: Scudderothripidae: Exitelothrips rodzina: wciornastkowate (Thripidae): Tethysthrips
rząd: modliszki (Mantodea) rodzina: incertae sedis: Burmantis
rząd: karaczany (Blattodea) rodzina: Blattulidae: Ocelloblattula rodzina: karaczanowate (Blattidae): Balatronis rodzina: Liberiblattinidae: Cryptoblatta rodzina: Mesoblattinidae: Nymphoblatta rodzina: incertae sedis: Ananev, Lebanotermes, Melqartitermes
rząd: skorki (Dermaptera) Neodermaptera incertae sedis: Rhadinolabis
rząd: prostoskrzydłe (Orthoptera) rodzina: Haglotettigoniidae: Haglotettigonia
rząd: chrząszcze (Coleoptera) rodzina: Aderidae: nieoznaczony rodzaj rodzina: bęblikowate (Melyridae): nieoznaczony rodzaj rodzina: biegaczowate (Carabidae): nieoznaczony rodzaj z plemienia Bembidiini rodzina: Cerophytidae: Lebanophytum rodzina: Chelonariidae: Eochelonarium rodzina: Dasytidae: nieoznaczony rodzaj rodzina: drwionkowate (Lymexylidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: Elodophthalmidae: Elodophthalmus rodzina: Hybosoridae: Libanochrus rodzina: Kateretidae: Lebanoretes rodzina: kusakowate (Staphylinidae): Nordenskioldia, Prosolierius rodzina: Laemophloeidae: nieoznaczony rodzaj rodzina: Micromalthidae: Cretomalthus rodzina: nakwiatkowate (Anthicidae): Camelomorpha rodzina: obumierkowate (Monotomidae): Rhizobactron, Rhizophtoma rodzina: omomiłkowate (Cantharidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: piórkoskrzydłe (Ptiliidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: podrywkowate (Throscidae): Potergosoma, Rhomboaspis rodzina: przekraskowate (Cleridae): nieoznaczony rodzaj rodzina: Ptismidae: Ptisma rodzina: Ptilodactylidae: nieoznaczony rodzaj rodzina: pustoszowate (Ptinidae): nieoznaczony rodzaj z podrodziny kołatkowatych (Anobiinae) rodzina: ryjkowcowate (Curculionidae): Cylindrobrotus rodzina: ryjoszowate (Nemonychidae): Libanorhinus rodzina: Salpingidae: nieoznaczony rodzaj rodzina: schylikowate (Mordellidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: Scydmaenidae: nieoznaczone rodzaje rodzina: skórnikowate (Dermestidae): Cretonodes rodzina: skuliczkowate (Clambidae): Eoclambus rodzina: Sphindidae: Libanopsis rodzina: sprężykowate (Elateridae): nieoznaczony rodzaj rodzina: śniadkowate (Melandryidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: Tetrameropseidae: Atetrameropsis, Tetrameropsis rodzina: wymiecinkowate (Latridiidae): Archelatrius rodzina: wyślizgowate (Scirtidae): nieoznaczone rodzaje rodzina: zadrzewkowate (Erotylidae): nieoznaczony rodzaj z podrodziny Xenoscelinae
rząd: sieciarki (Neuroptera) rodzina: Berothidae: Banoberotha, Sibelliberotha rodzina: bielotkowate (Coniopterygidae): Libanoconis, Libanosemidalis rodzina: mrówkolwowate (Myrmeleontidae): nieoznaczony rodzaj rodzina: Rhachiberothidae: Chimerhachiberotha, Paraberotha, Spinoberotha rodzina: incertae sedis: Tragichrysa
rząd: wielbłądki (Rhaphidioptera) rodzina: Mesoraphidiidae: Lebanoraphidia
rząd: błonkoskrzydłe (Hymenoptera) rodzina: Archaeoserphitidae: Archaeoserphites rodzina: Dryinidae: Aphelopus rodzina: Maimetshidae: Ahiromaimetsha, Zorophratra rodzina: Protoitidae: Cretaxenomerus, Protoita rodzina: płaszczykowate (Bethylidae): Holopsenella, Lancepyris rodzina: Scelionidae: Proteroscelio rodzina: Sclerogibbodidae: Sclerogibbodes rodzina: Scolebythidae: Libanobythus, Uliobythus, Zapenesia rodzina: skrócieniowate (Evaniidae): Cretevania, Lebanevania, Protoparevania rodzina: Spathiopterygidae: Mymaropsis rodzina: Stigmaphronidae: Libanophron
rząd: chruściki (Trichoptera) rodzina: Dipseudopsidae: Phylocentropus rodzina: wrzecionkowate (Ecnomidae): Ecnomus
rząd: motyle (Lepidoptera) rodzina: skrzydliniakowate (Micropterigidae): Parasabatinca
rząd: muchówki (Diptera) rodzina: Archizelmiridae: Zelmiarcha rodzina: Atelestidae: Phaetempis rodzina: błyskleniowate (Dolichopodidae): Microphorites rodzina: Chimeromyiidae: Chimeromyia rodzina: Corethrellidae: Corethrella rodzina: ćmiankowate (Psychodidae): Cretapsychoda, Eophlebotomus, Libanophlebotomus, Libanopsychoda, Mesophlebotomites, Paleopsychoda, Paralibanopsychoda, Phlebotomites, Protopsychoda, Xenopsychoda rodzina: Hilarimorphidae: Cretahilarimorpha rodzina: Hybotidae: Trichinites rodzina: Ironomyiidae: Lebambromyia rodzina: kobyliczkowate (Rhagionidae): Mesobolbomyia i kilka niezidentyfikowanych rodzajów rodzina: kuczmanowate (Ceratopogonidae): Archiaustroconops, Archiculicoides, Austroconops, Fossileptoconops, Gerontodacus, Lebanoculicoides, Minyohelea rodzina: Lygistorrhinidae: Lebanognoriste rodzina: ochotkowate (Chironomidae): Cretaenne, Cretadiamesa, Cretapelopia, Electroneura, Haematotanypus, Libanochlites, Lebanorthocladius, Libanodiamesa, Libanopelopia, Paicheleria, Wadelius, Ziadeus