mały|240px|Onnia tomentosa, Ulm, Eggingen, Niemcy mały|240px|Onnia tomentosa, Albu Parish, Estonia

Szczeciniak filcowaty (Onnia tomentosa (Fr.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae).

Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Onnia, Hymenochaetaceae, Hymenochaetales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1821 Elias Fries nadając mu nazwę Polyporus tomentosus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1899 r. Petter Adolf Karsten przenosząc go do rodzaju szczeciniak (Onnia).

Synonimy nazwy naukowej:

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda. W pracy tej wyróżnia się rodzaj szczeciniak (Onnia) i szczecinkowiec (Hymenochaete), co jest zgodne z aktualnym nazewnictwem naukowym w Index FungorumBarbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie: Warszawa, PWRiL, 1985, .. Nadawane są różne inne polskie nazwy: błyskoporek lejkowaty, włóknouszek lejkowaty. Ludowe nazwy: huba kutnerowata, żagiew kutnerowata.

Morfologia Owocnik Owocniki jednoroczne, zbudowane z trzonu i kapelusza. Kapelusz czerwono-brązowy, okrągły lub owalny, czasem pozrastane po kilka, 30–100 mm średnicy, płaski, niewyraźnie strefowany koncentrycznie, na brzegu jaśniejszy. Powierzchnia filcowo-owłosiona, pofałdowana. Trzon o wymiarach 20–50 × 10–30 mm, krótki i gruby, przeważnie centralny, brązowo-czarny. Cechy mikroskopowe Miąższ twardy, barwy żółto-brązowej, korkowaty, smak łagodny, zapach przypominający curry. Ma duże, proste, czerwonobrązowe szczeciny w hymenium. Zarodniki hialinowe, nie-dekstrynoidalne, owalne, gładkie, żółtawe, z ziarnistą zawartością, mają wymiary 5–6 × 3–4 µm. Pory są jasnobrązowe do szarobrązowych, okrągławe i kanciaste, 2–4 na mm. Gatunki podobne Murszak rdzawy (Phaeolus schweinitzii) – podobne są większe okazy, ale ma zabarwienie oliwkowe i brak jest szczecin. Szczeciniak świerkowy (Onnia circinata) i szczeciniak sosnowy (Onnia triquetra) – są szeroko przyrośnięte i mają haczykowate szczeciny. Stułka piaskowa (Coltricia perennis) – kapelusz bardzo cienki, wyraźnie strefowany koncentrycznie. Jahnoporus hirtus – jest owłosiony, ale ma białawy miąższ.

Występowanie i siedlisko Występuje na pniach drzew iglastych lub wokół nich, najczęściej związany jest ze świerkiem (Picea sp.). Gatunek rzadko notowany w Polsce. Podawane są stanowiska z Puszczy Knyszyńskiej i Puszczy Białowieskiej. Kategoria zagrożenia V (Narażone – zagrożone wyginięciem)Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ..

Znaczenie Saprotrof powodujący białą zgniliznę drewna. Wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe przeciwko bakteriom i grzybom. Zawiera terpenoidy i polisacharydy. Składniki te działają przeciwbakteryjnie, ale terpenoidy są skuteczniejsze niż polisacharydy. Po dalszych badaniach ich aktywność może być wykorzystana w medycynie. Badania pokazały, że działanie terpenoidu uzyskanego z Onnia tomentosa na gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) Ralstonia solanacearum (bakteria powodująca śluzaka ziemniaka) było lepsze niż ampicyliny.

Przypisy

Kategoria:Grzyby lecznicze Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Szczeciniakowate