Walki pod Błędnem i Starą Rzeką – seria starć polskich i sowieckich oddziałów partyzanckich z Niemcami w trakcie II wojny światowej, na terenie Borów Tucholskich.
Geneza Lasy porastające tereny wokół Błędna i Starej Rzeki stanowiły podczas okupacji niemieckiej rejon działania licznych oddziałów partyzanckich walczących z Niemcami. Bazowały tam: oddziały Armii Krajowej zgrupowania Cisy 100 dowodzone przez porucznika Alojzego Bruskiego (pseud. Grab), w tym 26-osobowy oddział Huberta Bukowskiego Sójki, 18-osobowy oddział Feliksa Warczaka Becha, oddział desantowy Ludowego Wojska Polskiego podporucznika S. Mikielewicza, a także dwie sowieckie grupy desantowe kapitana Wiktora Saszy mające w swych szeregach 22 spadochroniarzy pochodzenia częściowo polskiegored. Krzysztof Komorowski, Boje polskie 1939-1945. Przewodnik encyklopedyczny, Bellona, Warszawa, 2009, s. 414 . Zgrupowania te były stosunkowo dobrze uzbrojone, posiadając m.in. granaty i broń maszynowąBłędno - Stara Rzeka, tablica informacyjna przy pomniku w Błędnie.
Przebieg walki thumb|170px|left|Alojzy Bruski Grab Niemcy, świadomi zagrożenia ze strony partyzantów, zorganizowali 26 października 1944 obławę, celem wyeliminowania tych sił. Dnia poprzedniego zamknęli pierścień okrążenia terenów leśnych wzdłuż Zazdrości, Lasek, Brzeźna, Łubów i Starej Rzeki. W działaniach tych udział wzięły pododdziały Wehrmachtu, lokalna żandarmeria, policja i Rosjanie z Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej (własowcy). Oddziały te zamierzały przeczesać lasy z trzech kierunków: od południa, północy i zachodu, w kierunku wschodnim, ku wodom Wdy, za którą wystawili okopaną linię złożoną z żołnierzy Wehrmachtu. Partyzanci, uprzedzeni o tych działaniach, postanowili nie czekać biernie na starcie, lecz samodzielnie, wspólnymi siłami, zaatakować linie niemieckie na Wdzie i tym samym wydostać się z okrążenia. Dwukrotne nieudane próby przełamania niemieckiej linii (m.in. w kierunku północnym odparte przez żandarmów) spowodowały konieczność wycofania się 27 października 1944 w głąb lasów, w kierunku zachodnim. Partyzantom udało się jednak zbudować na tyle silne linie obronne, że skutecznie odpierali niemieckie próby zepchnięcia ich w kierunku rzeki. Wieczorem, 27 października 1944, po zapadnięciu zmroku przeszli z inicjatywy sowietów do zmasowanego kontrataku w kierunku południowym, wzdłuż Wdy, zasypując Niemców granatami i doprowadzając do walk wręcz. Próba wydostania się z okrążenia, którą ostatecznie dowodził Alojzy Bruski, zakończyła się powodzeniem, jednak okupiona została wysokimi stratami: zginęło siedmiu żołnierzy z grupy Bukowskiego, ośmiu z grupy Warczaka oraz sześciu z grup desantowych (według innych źródeł dwunastu partyzantów i ośmiu spadochroniarzy). Partyzanci zanotowali również dwudziestu rannych, a także stratę zapasów amunicji, leków i żywności. Niemcy mieli po swojej stronie około pięćdziesięciu zabitych i rannych.
Była to najcięższa z bitew stoczonych przez te oddziały, a w wyniku strat Bruski rozformował pozostałe jednostki, pozostawiając w lesie 18-osobowy oddział kadrowy. Zaatakowany ponownie w dniach 29-30 grudnia 1944 nie podjął walk i przedostał się na punkt zbiorczy.
Upamiętnienie W 1962napis na tablicy pamiątkowej pomnika w Błędnie, dla upamiętnienia walkOpencaching, Błędno - Pomnik - OP6D78, odsłonięto w Błędnie, przy szosie do Śliwic, pomnik w formie obelisku z tablicą pamiątkową o treści: Bohaterskim partyzantom radzieckim i polskim uczestnikom zwycięsko stoczonej walki pod Błędnem z przeważającymi oddziałami okupanta w 18-tą rocznicę tego czynu zbrojnego Społeczeństwo Kociewia 27 października 1962 r. Tablica pamiątkowa na pomniku została wyremontowana i zawieszona ponownie 27 października 2014. Obok pomnika znajduje się również tablica informacyjna Pomorskiego Archiwum Armii KrajowejWdecki Park Krajobrazowy, SZLAK „PARTYZANTÓW ARMII KRAJOWEJ”.
Przypisy
Bibliografia
Błędno Błędno Kategoria:Błędno (województwo pomorskie) Błędno Kategoria:Partyzantka radziecka w Polsce 1939–1945