Improvisations sonoristiques (Improwizacje sonorystyczne) – utwór kameralny, skomponowany przez Witolda Szalonka w 1968.
Kompozycja przeznaczona jest na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian. Powstała na prośbę Zygmunta Krauzego, z przeznaczeniem dla jego zespołu kameralnego Warsztat Muzyczny.
Premiera Prawykonanie utworu odbyło się 22 lutego 1968 w Royal College of Art w Londynie, w wykonaniu zespołu Warsztat Muzyczny, w składzie: Czesław Pałkowski — klarnet, Edward Borowiak — puzon, Witold Gałązka — wiolonczela, Zygmunt Krauze — fortepian.
Charakterystyka utworu Jest to jeden z utworów, w którym kompozytor badał sonorystyczne możliwości tradycyjnych instrumentów, zwłaszcza instrumentów dętych drewnianych. Inspiracją do takich poszukiwań była fascynacja Szalonka instrumentem dętym australijskich Aborygenów — didgeridoo, w którym dźwięki wydobywa się poprzez skomplikowane sposoby dmuchania. Szalonek interesował się także polską muzyką podhalańską i jednootworowym fletem ściśle związanym z alikwotami.
W kompozycji wszystkie cztery instrumenty są wykorzystane w niekonwencjonalny sposób i poddawane wyrafinowanym technikom artykulacyjnym, dzięki którym możliwe jest nie tylko uzyskiwanie dźwięków o określonej wysokości, ale także różnego typu szumów i szmerów.
Będąc odkrywcą „dźwięków kombinowanych”, czyli wielodźwięków o specyficznej barwie, możliwych do uzyskania na instrumentach dętych drewnianych, Szalonek przyjął je za podstawę brzmieniową generowaną przez klarnet w Improwizacjach sonorystycznych. Występują one tutaj w formie prostej i trylowej, np. tryle kombinowane (dające efekt jednodźwiękowej pulsacji) czy frullato na ustniku. W puzonie wykonywane są najniższe możliwe do wydobycia dźwięki frullato tak, by słyszalna była wyłącznie wibracja powietrza; osiągane są też takie efekty, jak syczenie na ustniku instrumentu lub mówienie do ustnika z płynnym wtapianiem w mowę dźwięków o podanej wysokości.
Artykulacje nietypowe dla wiolonczeli, to m.in. gra arco przy żabce, saltato, wydobywanie najwyższych dźwięków flażoletowych czy gra tuż za podstawkiem. Zaś efekty brzmieniowe fortepianu wynikają z jego preparacji, np. naklejenia taśmy na określony obszar strun oraz z gry wewnątrz instrumentu za pomocą dłoni, drewienka lub metalowego prętu.
Konstrukcję formalną Improwizacji sonorystycznych wyznaczają trzy odcinki zaznaczone w partyturze dużymi literami alfabetu (A, B i C). Pierwsze dwa prowadzą do brzmieniowych kulminacji, natomiast trzeci ma charakter konkludujący. Czas wykonania poszczególnych odcinków, jak i całości kompozycji nie jest oznaczony w partyturze i może się zmieniać zasadniczo w różnych wykonaniach.
Instrumentarium klarnet puzon wiolonczela fortepian
Ważniejsze wykonania Talea Ensemble pod dyrekcją Jamesa Bakera, podczas festiwalu Warszawska Jesień 2015 Zeitkratzer, podczas festiwalu Sacrum Profanum 2016
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Utwory muzyki kameralnej Kategoria:1968 w muzyce