thumb|Phlebogryllacris venosa z rodziny świerszczy trzeszczących thumb|Cooloola propator z rodziny Cooloolidae thumb|Deinacrida fallai z rodziny wet Stenopelmatoidea – nadrodzina owadów z rzędu prostoskrzydłych z podrzędu długoczułkowych. Obejmuje ponad 900 opisanych gatunków. Występują głównie w strefie tropikalnej i subtropikalnej. W zapisie kopalnym znane są od aptu w kredzie.
Morfologia Owady te zwykle ubarwione są w odcieniach brązów i szarości, rzadziej spotyka się czerwień czy zieleń, natomiast formy jaskiniowe bywają białe. Ciało ich jest stosunkowo słabo zesklerotyzowane i często osiąga duże i bardzo duże jak na owady rozmiary. W rodzinie wet spotkać można formy o długości dochodzącej do 90 mm czy osiągające masę 71 g (jedne z najcięższych owadów).
Pokrywy (tegminy) mają żyłki podłużne rozmieszczone mniej lub bardziej równolegle. Zazwyczaj w ich polu kostalnym biegnie długa fałszywa żyłka kostalna, przecinająca odgałęzienia żyłki subkostalnej. Gałąź żyłki medialnej MA2 jest w pełni wykształcona lub zlana z gałęzią 2MA1. Zakończenia tylnej żyłki kubitalnej i pierwszej z żyłek analnych (1A) leżą zazwyczaj w odsiebnej połowie pokrywy. Aparat strydulacyjny na pokrywie może występować co najwyżej w formie szczątkowej. Zamiast niego strydulacji służyć mogą niższe partie początkowych tergitów odwłoka i wewnętrzne powierzchnie ud tylnej pary, aczkolwiek również ten rodzaj aparatu strydulacyjnego może być nieobecny. Narządy bębenkowe znajdują się na goleniach odnóży przedniej pary lub wcale nie występują. Odnóża u większości gatunków mają czteroczłonowe stopy. U części gatunków stopy są wtórnie trójczłonowe, wskutek zrośnięcia się członu pierwszego i drugiego. W takich przypadkach jednak miejsce zrośnięcia jest wyraźnie widoczne. Przysadki odwłokowe są miękkie wskutek słabej sklerotyzacji. U samców niektórych gatunków są haczykowato zagięte. Samica cechuje się obecnością w pokładełku stawowych połączeń między walwami górnymi i środkowymi, środkowymi i dolnymi oraz górnymi i dolnymi.
Ekologia i występowanie Owady te zamieszkują rozmaite siedliska. Znaleźć tu można gatunki pustynne, stepowe, nadrzewne (arborikole) czy jaskiniowe (troglofile). Aktywne nocą, dzień spędzając np. w norach czy szczelinach skał.
Przedstawiciele nadrodziny znani są ze wszystkich krain zoogeograficznych, ale występują głównie w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Brak ich zupełnie w Europie.
Taksonomia Takson ten wprowadzony został w 1838 roku przez Hermanna Burmeistera jako plemię w obrębie Locustina. Nazwę z końcówką -oidea wprowadzili późniejsi autorzy. Współcześnie do nadrodziny tej zalicza się 3 lub 4 rodziny:
Anostostomatidae Saussure, 1859 – wety Cooloolidae Rentz, 1980 – przez część autorów umieszczane w obrębie Anostostomatidae Gryllacrididae Blanchard, 1845 Stenopelmatidae Burmeister, 1838
Do 2015 roku opisano ich 913 gatunków, jednak faktyczna liczba gatunków współczesnych jest przypuszczalnie 2–3 razy większa.
Według wyników analizy filogenetycznej Song Hojuna z 2015 roku Stenopelmatoidea stanowią grupę siostrzaną Hagloidea, a utworzony przez te dwie nadrodziny klad stanowi grupę siostrzaną dla śpieszkowatych. Bazalną pozycję względem tych trzech grup zajmują pasikoniki. Badania metodą zegara molekularnego wskazują, że rozejście się linii ewolucyjnych Stenopelmatoidea i Hagloidea miało miejsce we wczesnej kredzie, około 142 mln lat temu (w badaniach tych uwzględniono próbki dwóch rodzajów z każdej z tych nadrodzin). Wielu badaczy przypuszcza, że Hagloidea stanowią w rzeczywistości przodków Stenopelmatoidea – hipotezę tę wysunął już Aleksandr Szarow w 1968 roku. Wskazują oni na paleoceńskie Zeuneropterinae (tradycyjnie zaliczane do Stenopelmatidae) jako przejawiające cechy pośrednie między Hagloidea oraz Stenopelmatoidea. Najstarsze skamieniałości zaliczane do tej nadrodziny pochodzą z aptu w kredzie i należą do Euclydesinae.
Przypisy
Kategoria:Prostoskrzydłe