mały|Bułgarska pocztówka przedstawiająca aresztowanie żywych członków Gemidži, kwiecień 1903 r. Żeglarze z Salonik (bułg. Гемиджиите, Gemidži) lub Zamachowcy z Salonik – bułgarska grupa anarchistyczna działająca w Imperium Osmańskim w latach 1898–1903. Członkowie grupy pochodzili głównie z Wełes, a większość z nich była młodymi absolwentami bułgarskiego liceum męskiego w Salonikach. Grupę radykalizował bułgarski anarchista Slavi Merdzhanov, którego początkowym celem była stolica Konstantynopol, a następnie Edirne, ale po jego egzekucji przez Turków w 1901 grupa skupiła się na działaniu w Salonikach. Od 28 kwietnia do 1 maja 1903 grupa rozpoczęła serię zamachów w Salonikach. Ich celem było zwrócenie uwagi wielkich mocarstw na osmański ucisk w Macedonii i Tracji. Korzenie grupy sięgają 1898. Grupa powstała w Genewie, a prawie wszyscy jej założyciele pochodzili z Bułgarii. Była ona związana z Wewnętrzną Macedońską Organizacją Rewolucyjną (WMRO, ale miała również bliskie powiązania z Najwyższym Komitetem Macedońsko-Edirneskim. Według powojennej macedońskiej historiografii grupa składała się z etnicznych Macedończyków.
Geneza i etymologia mały|Sławi Merdżanow (1876 – 1901), bułgarski anarchista i założyciel grupy GemidžiDie makedonische Frage. Ihre Entstehung und Entwicklung bis 1908. Steiner, Wiesbaden 1979, (Fikret Adanır’s Frankfurt am Main, Universität, Dissertation, 1977), s. 171. mały|„Zamachy bombowe w Salonikach i wygnańcy w Fezzanie”, oparte na wspomnieniach Pawła Szatewa, opublikowane w 1927 w Sofii przez Macedoński Instytut Naukowy mały|„W Macedonii pod niewolnictwem. Spisek w Salonikach (1903)”, autorstwa Pawła Szatewa, opublikowanym w 1934 Sofii przez rewolucjonistę Petera Glushkova. Grupa czerpie swoje korzenie z bułgarskiego ruchu anarchistycznego, który wyrósł w latach ’90 XIX wieku, a terytorium Księstwa Bułgarii stało się punktem zwrotnym dla działań anarchistycznych przeciwko Turkom, szczególnie na rzecz ruchów wyzwoleńczych Macedonii i Tracji. Zamachowcy z Salonik byli kontynuatorami grupy założonej w 1895 w Płowdiwie, nazwanej „Macedońskim Tajnym Komitetem Rewolucyjnym”, która została zainicjowana w 1898 w Genewie w anarchistycznym bractwie zwanym „Grupą genewską”. Jego aktywistami byli studenci Michaił Gerdjikow, Piotr Mandżukow i Sławi Merdżanow. Duży wpływ wywarła na nich ideologia anarcho-nacjonalizmu, który pojawił się w Europie po rewolucji francuskiej, cofając się do myśli Michaiła Bakunina i jego zaangażowania w ruch pansłowiański. Anarchiści z tak zwanej „genewskiej grupy studentów” odegrali kluczową rolę w walkach antyosmańskich. Niemal wszyscy członkowie, którzy założyli Komitet w Genewie, byli rodowitymi Bułgarami, a nie Macedończykami. Pomimo pochodzenia, wyznawali macedońską tożsamość, wyemancypowaną z bułgarskiego odrodzenia narodowego„We, the People: Politics of National Peculiarity in Southeastern Europe, Diana Miškova, Central European University Press, 2009, , p. 129..
W 1899 Merdżanow przeniósł się do bułgarskiej szkoły w Salonikach, gdzie pracował jako nauczyciel i przelał swoje idee na niektórych uczniów. W 1900 Petar Mandżukow również zamieszkał w Salonikach, gdzie miał kontakt z Gemidži, na których wpłynął swoimi anarchistycznymi ideami. Pierwsze spotkania grupy odbyły się w 1899 w celu utworzenia rewolucyjnej grupy terrorystycznej, która miała zmienić międzynarodową opinię publiczną w kwestii wolności Macedonii i Tracji poprzez działanie na sumienie społeczne uciśnionychПетдесет 50-те най-големи атентата в българската история, Крум Благов, Репортер, 2000, стр. 21.. Grupa znajduje się w opublikowanych pracach pod kilkoma nazwami: „Żeglarze z Salonik”, „Załoga”James Sotros, The Greek Speaking Anarchist and Revolutionary Movement, p. 191., lub „Gemidži”, forma tureckiego słowa „żeglarz”. Na początku mieli inną nazwę „Twórcy problemów”, gürültücü. Nazwa „żeglarze” wynikała z „porzucenia codziennego życia i granic prawa i płynięcia łodzią po wolnych i dzikich morzach bezprawia”.
Działanie i plany ataków w Stambule Początkowo anarchiści zaczęli planować atak bombowy w Stambule. Latem 1899 pod kierownictwem Sławi Merdżanowa grupa planowała zabójstwo sułtana. Merdżanow, Petar Sokołow i ich przyjaciel, anarchista Petar Mandżukow, zwrócili się do Borysa Sarafowa, przywódcy Najwyższego Komitetu Macedońsko-Edirneskiego i poprosili go o fundusze na działania terrorystyczne na dużą skalę w głównych miastach europejskiej Turcji. Sarafow obiecał zapewnić pieniądze, a cała trójka wyjechała do Stambułu, gdzie po długich dyskusjach postanowiła zamordować sułtana. W grudniu tego samego roku Merdżanow nawiązał kontakt przez sekretarza bułgarskiego egzarchatu Dimitar Lyapowa z lokalnymi ormiańskimi rewolucjonistami. Doszli jednak do wniosku, że nawet przy pomocy Ormian nie było to możliwe. Zdecydowali, że efekt akcji byłby lepszy, gdyby w innych miastach odbywały się równoległe działania. Skonsultowali się więc z Jordanem Popjordanowem, członkiem małej grupy terrorystycznej w Salonikach, który zgodził się wysadzić Bank Osmański w Salonikach. Zaciągnął do pomocy wielu bliskich przyjaciół. Grupa z Salonik była złożona z bardzo młodych mężczyzn, głównie z Wełes, uczniów bułgarskiej szkoły średniej. Grupa terrorystyczna z Salonik nazwała się Gemidži. Plany zaczęli od wysadzenia centralnych biur banku osmańskiego w Salonikach i Stambule. W 1900 Merdżanow ponownie przybył do Stambułu, aby omówić plan z Ormianami, następnie grupa zaczęła pracować, kopiąc tunele do obu banków. 18 września 1900 policja osmańska zatrzymała członka grupy, który niósł materiały wybuchowe, a następnie aresztowano całą grupę, w tym Merdżanowa, Sokołowa i Pawła Szatewa. Rdzeń grupy został szybko rozwiązany dla bezpieczeństwa i tylko Pingow został w Salonikach, aby przygotować przyszłe działania. W 1901 więźniowie zostali deportowani do Bułgarii pod naciskiem bułgarskiego rządu.
Plany działania i ataków w Edirne Merdżanow i Sokołow udali się do Sofii i zaczęli wymyślać nowe plany, jednym z nich było zatrzymanie Orient Express na terytorium tureckim w pobliżu Edirne oraz zdobycie pieniędzy w celu sfinansowania przyszłych działań. Realizując ten plan, udali się w rejon Edirne w lipcu 1901 z grupą składającą się z dziesięciu mężczyzn, wyposażoną przez Pawła Genadiewa, przedstawiciela Najwyższego Komitetu Macedońskiego w Płowdiwie. Grupa umieściła dużą ilość dynamitu pod trakcją kolejową, ale coś poszło nie tak i pociąg przejechał nieuszkodzony. Dowiedzieli się wtedy, że perski szach przejedzie pociągiem przez Edirne, próbowali go przechwycić go na stacji w Lüleburgaz, ale się nie udało. Stamtąd udali się do Edirne z zamiarem schwytania gubernatora, który był zięciem sułtana, tego również nie udało się zrobić. Po tej porażce porwali syna bogatego miejscowego tureckiego właściciela ziemskiego, ale wkrótce zostali odkryci i otoczeni przez wielkie siły tureckie. W trwającej kilka godzin bitwie większość członków grupy zginęła lub została ciężko ranna. Sokołow był jednym z zabitych, a Merdżanow został schwytany żywcem wraz z Bułgarem z Lozengradu i dwoma Ormianami. Jeńcy zostali zabrani do Edirne, gdzie w listopadzie 1901 wszyscy czterej zostali publicznie powieszeni. Gemidži znów byli gotowi do działania w 1902, ale akcja zdobycia dynamitu w Dedeagach, zorganizowana przez lidera najwyższego komitetu macedońskiego Borysa Sarafowa, zmusiło grupę do porzucenia planowanych ataków na austriacką pocztę w Edirneu i ograniczenia jej działalności. Następnie członkowie grupy udali się do Salonik i kontynuowali planowanie nowych zamachów.
Zamachy w Salonikach 28 kwietnia 1903 członek grupy Paweł Szatew użył dynamitu, aby wysadzić francuski statek „Guadalquivir”, który opuszczał port w Salonikach. Zamachowiec opuścił statek wraz z innymi pasażerami, ale został później złapany przez turecką policję na stacji kolejowej w Skopje. Tej samej nocy inne grupy: Dimitar Meczew, Ilija Trachkow i Miłan Arsow uderzyły w linię kolejową między Salonikami a Stambułem, powodując uszkodzenia lokomotywy i niektórych wagonów przejeżdżającego pociągu, nie raniąc pasażerów.
Następnego dnia sygnał do rozpoczęcia wielkiego nalotu w Salonikach przekazał Kostadin Kirkow, który użył materiałów wybuchowych do odcięcia sieci elektrycznej i wodociągowej miasta. Jordan Popjordanow (Orceto) wysadził budynek biura Banku Osmańskiego, pod którym „Gemidži” wcześniej wykopali tunel. Milan Arsow wrzucił bombę do kawiarni „Alhambra”. Tej samej nocy Kostadin Kirkow, Ilija Bogdanow i Władimir Pingow zdetonowali bomby w różnych częściach miasta. Dimitarowi Meczew i Ilija Truchkowi nie udało się wysadzić zbiornika zakładu produkującego gaz. Później zostali zabici w swoich kwaterach podczas strzelaniny z siłami armii i żandarmerii, przeciwko którym Meczew i Truchkow użyli ponad 60 bomb.
Jordan Popjordanow został zabity 30 kwietnia. W maju Kostadin Kirkow zginął podczas próby wysadzenia urzędu pocztowego. Tuż przed złapaniem Cwetko Traikow, którego misją było zabicie lokalnego gubernatora, popełnił samobójstwo, podpalając bombę, a następnie siadając na niej.
Powiązane ataki w Burgasie i Kuleliburgaz Kontynuacją zamachów w Salonikach było wysadzenie pociągu pasażerskiego w pobliżu stacji kolejowej Kuleliburgaz pod dowództwem Michaiła Gerdżikowa oraz seria bombardowań statku pasażerskiego „Vaskapu” w zatoce Burgas prowadzonej przez Antona Prudkina, obie organizowane przez anarchistów związanych z Wewnętrzną Macedońsko-Edirneską Organizacjią Rewolucyjną (WMOR). Wysadzono również codzienny ekspres z Budapesztu do Stambułu w pobliżu Kuleliburgaz 28 sierpnia. Wybuch miał zniszczyć most i przerwać komunikację między Edirnem a Salonikami. W wyniku wybuchu siedem osób zginęło, a piętnaście zostało rannych uszkodzone zostały również dwa samochody. Drugi akt terrorystyczny miał miejsce 2 września na pokładzie austriacko-węgierskiego parowca rzecznego i morskiego „Vaskapu”. Detonacja statku nastąpiła, gdy ruch pasażerski statkami między Dunajem a portami Morza Czarnego był zatrzymany aż do StambułuYulian Konstantinov, Studying Disconnectedness: Postsocialist ‘Liberated’ Informal Economies and Ideas of European Unity. A Bottom-up Look from the Lower Danube (Bulgarian North-west) Bulgarian Society for Regional Cultural Studies (BSRCS).. Wybuch zabił kapitana, dwóch oficerów, sześciu członków załogi i 15 pasażerów oraz podpalił statek. Napastnicy – Iwan Stojanow i Stefan Dimitrow, obaj bliscy krewni Zahari Stojanowa, również zginęli w wyniku eksplozji. Planowano również zaatakować port w Stambule, w którym 9 września wybuchły cztery statki: oprócz „Vaskapu” były to austro-węgierskie „Apollo”, niemieckie „Tenedos” i francuski „Felix Fressinet”. Z powodu przedwczesnej eksplozji „Vaskapu” plan się nie powiódł. mały|Paweł Szatew, jedyny ocalały z grupy, został uwięziony w komunistycznej Jugosławii i zmarł w areszcie domowym.
Spuścizna Po atakach w mieście ogłoszono stan wojenny. W odpowiedzi armia turecka i Baszybuzucy zamordowali wielu niewinnych obywateli bułgarskich w Salonikach, aby oczyścić prowincję z bułgarskiego „zagrożenia”, a następnie w Bitoli. Paweł Szatew, Marko Bosznakow, Georgi Bogdanow i Milan Arsow zostali aresztowani i skazani przez sąd wojenny na kolonię karną w Fezzanie. Więziono także członków Komitetu Centralnego WMOR, w tym Iwana Garwanowa, D. Mirczewa i J. Kondowa.
W Libii Bosznakow zmarł na malarię 14 lutego 1908, natomiast Arsow z wyczerpania 8 czerwca tego samego roku. Po 30 lipca 1908, ze względu na zwycięstwo ruchu Młodych Turków, osmańska amnestia została nadana dwóm pozostałym „Żeglarzom”. Odcięli głowy swoim zmarłym towarzyszom i przybyli wraz z nimi do Salonik 18 października, gdzie przekazali głowy rodzinom zmarłych.
Członkowie mały|upright|Abstrakcjonistyczny zabytek reprezentuje Gemidži, w centrum Wełes, Macedonia Członkami żeglarzy byli„James Sotros...” same with citation 1, p. 194, Megas G. The Boatmen of Thesalloniki. page 72.: