Odskoczek ciemny (Microdipodops megacephalus) – gatunek ssaka podrodziny szczuroskoczków (Dipodomyinae) w obrębie rodziny karłomyszowatych (Heteromyidae). Zamieszkuje tereny na zachodzie Stanach Zjednoczonych: w południowo-wschodniej części stanu Oregon, południowej części Idaho, północno-wschodniej i środkowo-wschodniej Kalifornii, północnej i centralnej części stanu Nevada oraz środkowo-zachodniej części Utah. Miejsce typowe: USA, stan Nevada, hrabstwo Elko, osada Halleck. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wymienia Microdipodops megacephalus w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako gatunek najmniejszej troski (LC – least concern).

Rozmieszczenie geograficzne Odskoczek ciemny zamieszkuje tereny na zachodzie Stanach Zjednoczonych: w południowo-wschodniej części stanu Oregon, południowej części Idaho, północno-wschodniej i środkowo-wschodniej Kalifornii, północnej i centralnej części stanu Nevada oraz środkowo-zachodniej części Utah. Miejsce typowe USA, stan Nevada, hrabstwo Elko, osada Halleck.

Zasięg występowania w zależności od podgatunku: M. megacephalus megacephalus – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowej i północno-wschodniej części stanu Nevada, M. megacephalus albiventer – zachodnia część USA: południowo-wschodnia Nevada, M. megacephalus ambiguus – zachodnia część USA: pustynia Smoke Creek i pustynia Black Rock Desert, dolina rzeki Humboldt, pustynia Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej części stanu Nevada, a także w północno-wschodniej Kalifornii, M. megacephalus atrirelictus – zachodnia część USA: znany tylko z pustyni Wielkiej Kotliny w południowo-zachodnim Idaho, M. megacephalus californicus – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowo-zachodniej Nevadzie i w północno-wschodniej Kalifornii, M. megacephalus leucotis – zachodnia część USA: rejon jeziora Bonneville i pustynia Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej części Utah, M. megacephalus medius – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej części stanu Nevada, M. megacephalus nexus – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowo-północnej Nevadzie (być może wymarły), M. megacephalus oregonus – zachodnia część USA: na terenie Wyżyny Kolumbii w środkowej części stanu Oregon oraz na pustyni Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej Nevadzie, a także w północno-wschodniej Kalifornii, M. megacephalus paululus – zachodnia część USA: rejon Pine Valley, White valley i Snake Valley na terenie pustyni Wielkiej Kotliny w środkowo-zachodniej części Utah, M. megacephalus polionotus – zachodnia część USA: rejon Jeziora Mono, w dolinie Owens Valley otaz na pustyni Wielkiej Kotliny we wschodniej Kalifornii, M. megacephalus sabulonis – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowo-południowej Nevadzie.

Systematyka Gatunek został opisany naukowo w 1891 roku przez amerykańskiego zoologa Clintona Harta Merriama. Miejsce typowe USA, stan Nevada, hrabstwo Elko, osada Halleck.

Przed 1979 rokiem na podstawie badań morfologicznych wykazano, że oba gatunki są sympatryczne i stanowią pół-gatunki (w trakcie rozchodzenia się). Badania kariotypu i białka potwierdziły ich pełny status gatunkowy, a sekwencje mtDNA ujawniły, że reprezentują one raczej starożytne linie rodowe, które rozdzieliły się około 8,1 milionów lat temu. Sekwencje trzech genów mtDNA ujawniły cztery grupy filogenetyczne w obrębie M. megacephalus, które wydają się reprezentować morfologicznie ukryte gatunki: klad zachodni (podgatunki ambiguus, californicus, medius i oregonus), klad Idaho (atrirelictus), klad środkowy (megacephalus, polionotus i sabulonis) oraz klad wschodni (albiventer, leucotis i paululus). W obrębie gatunku wyróżnianych jest dwanaście podgatunków.

Kariotyp Garnitur chromosomowy tego zwierzęcia tworzy 20 par (2n=40) chromosomów (FN=74), ale u odskoczków ciemnych z podgatunków M. m. medius i M. m. californicus FN=76.

Etymologia Microdipodops: mikros „mały”; rodzaj Dipodops (szczuroskoczek). megacephalus: gr. μεγας megas „wielki”; -κεφαλος -kephalos „-głowy”, od κεφαλη kephalē „głowa”. albiventer: „biały”; venter, ventris „brzuch”. ambiguus: łac. ambiguus „wątpliwy, niepewny”, od ambigere „wątpić”, od przyimka ambi- „wokół”; agere „wprawić w ruch”. atrirelictus: łac. ater „czarny, ciemny”; relictus „reliktowy, odosobniony”, od relinquere „zostawić w tyle”. californicus: Kalifornia. leucotis: gr. λευκος leukos „biały”; -ωτις -ōtis „-uchy”, od ους ous, ωτος ōtos „ucho”. medius: łac. medius „pośredni, środkowy”. nexus: łac. nexus „związanie, splot”. oregonus: Oregon, Stany Zjednoczone. paululus: łac. paululus „bardzo mały”, od paulus „mały”; przyrostek zdrabniający -ulus. polionotus: gr. πολιος polios „szary”; -νωτος -nōtos „-tyły, - grzbiety”, od νωτον nōton „tył, grzbiet”. sabulonis: łac. sabulonis „piaskowy, żwirowy”, od sabulo „piasek, żwir”.

Budowa ciała Wzór zębowy I C P M 20 = 1 0 1 3 1 0 1 3 Odskoczek ciemny ma niewielkie rozmiary. W części grzbietowej jest wybarwiony na kolor brązowy, czarniawy lub szarawy, a futro w części brzusznej jest u podstawy wybarwione na szaro z białym przyprószeniem na zakończeniach. Końcówka krótkiego ogona jest zwykle ciemniejsza niż u nasady. Ogon jest zauważalnie grubszy w środkowej części. U odskoczków ciemnych brak jest wyraźnego dymorfizmu płciowego.

+ Wymiary Microdipodops megacephalus(za: David J. Hafner, 2016) średni wymiar długość ciała z głową 66 mm długość ogona 67–103 mm długość ucha 10 mm długość kończyny tylnej 23–26 mm masa ciała do 10–17 g

Tryb życia Odskoczek ciemny wiedzie nocny, naziemny tryb życia. Szczyt aktywności poza norą przypada w ciągu pierwszych dwóch godzin po zachodzie słońca. Później spada do sporadycznego żerowania przez resztę nocy, a wiosną i jesienią kończy się na dwie godziny przed wschodem słońca. Natomiast w porze letniej tuż przed wschodem słońca następuje drugi szczyt aktywności. Odskoczek ciemny prowadzi samotniczy tryb życia. Używane na co dzień tereny wokół nory są większe u samców (0,07 ha) niż u samic (0,04 ha).

Cykl życiowy Okres rozrodczy trwa od wiosny do września, ze szczytem narodzin w maju–czerwcu. Samica odskoczka ciemnego rodzi 2–7 młodych w miocie (średnio 4,5). Możliwe są dwa okresy rui: w kwietniu i lipcu. W badanej przez naukowców populacji stosunek liczebności samców do samic wynosił 2:1.

Ekologia Odskoczki ciemne zasadniczo są roślinożercami. Żerują głównie na nasionach. Znacznym składnikiem diety są bylice i astrowate. Odskoczek stara się znaleźć skupisko nasion zamiast zbierać pojedyncze ziarna. Latem może poszerzać dietę o owady. Pokarm jest zbierany w zewnętrznych, wyściełanych futrem workach policzkowych i przenoszony do nor, gdzie jest magazynowany. W workach jednego z badanych okazów naukowcy odnaleźli szczątki Gambelia wislizenii, jaszczurki z rodziny obróżkogwanowatych. Odskoczek ciemny nie musi pić wody. Organizm przyswaja wystarczającą ilość wody ze spożywanych pokarmów stałych. Organizm tych zwierząt magazynuje także w środkowej części ogona tłuszcz, który jest wykorzystywany do przetrwania w okresie zimowym.

Siedlisko Odskoczek ciemny zasiedla zróżnicowane tereny. Buduje proste, krótkie, nierozgałęzione tunele. W badanych norach odkryto spiżarnie do przechowywania zebranych nasion. Zwierzęta hodowane w niewoli mają zwyczaj magazynowania pożywienia, ich budowa nor jest bardziej złożona. Zazwyczaj zatykają wejście do nory piaskiem.

Ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wymienia Microdipodops megacephalus w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako gatunek najmniejszej troski (LC – least concern). Populacje odskoczków ciemnych w północnej części jej zasięgu uległy znacznej fragmentacji. Wiele zwierząt w ciągu ostatnich 30 lat utraciło siedliska z powodu pożarów i ekspansji inwazyjnych gatunków roślin. Prawdopodobnie wiele północnych populacji już wymarło. Zagrożenie dla gatunku stanowi także wypas zwierząt hodowalnych i wprowadzanie zmian w zasiewach (m.in. wprowadzanie lucerny), a także wypieranie gatunków roślinności stanowiącej składniki diety.

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Karłomyszowate Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1891 roku