Krowy, świnie, wojny i czarownice: zagadki kultury () – książka amerykańskiego antropologa kulturowego Marvina Harrisa opublikowana w 1974. W Polsce po raz pierwszy wydana w 1985 przez Państwowy Instytut Wydawniczy w przekładzie Krystyny Szerer.
Problematyka mały|Święte krowy w Indiach mały|Potlacz u ludu Klallam Książka jest praktyczną ilustracją stworzonej przez autora koncepcji materializmu kulturowego, zgodnie z którą zachowania i sposób myślenia członków jakiejś społeczności są zdeterminowane przez czynniki środowiska naturalnego, w którym ta społeczność żyje. To, co ludzie uważają za swoje dziedzictwo kulturowe, tak naprawdę jest odpowiedzią na warunki, w jakich dane jest im żyć. Celem istnienia instytucji społecznych jest zapewnienie ludziom przetrwania wobec zagrożenia ze strony czynników środowiskowych, zaś podstawowym kryterium jest efektywność energetyczno-ekonomiczna.
Harris ilustruje swoją teorię omawiając m.in.: kult świętych krów w Indiach, zakaz jedzenia wieprzowiny w judaizmie i islamie, okoliczności towarzyszące prowadzeniu wojen, ceremonię potlaczu wśród Indian północnoamerykańskich, kulty cargo szerzące się na wyspach Oceanu Spokojnego, narodziny chrześcijaństwa, palenie czarownic w Europie. Wszystkie te zjawiska według autora mają racjonalne wytłumaczenie ekonomiczne. Dla przykładu, krowy były i są czczone w Indiach, ponieważ żywe są cenniejsze niż martwe. Są między innymi niezbędne w transporcie i rolnictwie, a ich nawóz jest cennym paliwem; pokusę zabijania ich i jedzenia w okresach suszy i głodu najlepiej można było ograniczyć właśnie przez silne religijne tabu. Z kolei świnie na starożytnym Bliskim Wschodzie były bardziej kosztowne niż pożyteczne: po wycięciu lasów nie miały gdzie żerować (w przeciwieństwie do bydła, kóz i owiec) i się chłodzić, zaś sztuczne karmienie oraz dostarczanie wody i cienia przeciążało zasoby mieszkających tam ludów.
Wpływ na teorię Harrisa miała książka Thomasa Malthusa An Essay on the Principle of Population (1798), opisująca relacje pomiędzy przyrostem ludności a poziomem zamożności społeczeństwa oraz teorie Karola Marksa, który umieścił siły wytwórcze u podstaw systemu społecznego.
Odbiór książki Książka była bestsellerem wśród książek naukowych.
Harris był jednym z czołowych teoretyków antropologii i jednym z najlepiej sprzedających się popularnych autorów swojego pokolenia. Chociaż inspirował pokolenia antropologów, wielu krytyków odrzuciło jego materializm i oskarżyło go o ignorowanie faktów, sprzecznych z jego teorią.
Przypisy
Kategoria:Utwory literackie z 1974 Kategoria:Literatura i wydawnictwa z antropologii kulturowej Kategoria:Amerykańskie utwory literackie