Architektura arabsko-normańska lub Architektura arabsko-bizantyjsko-normańska to styl budownictwa typowy dla epoki normańskiej, który w XII wieku rozprzestrzenił się głównie na Sycylii i w południowych WłoszechSicilyweb (wł.), dostęp 2020-09-14. thumb|right|200px|Kościół San Giovanni degli Eremiti w Palermo Pochodzenie Po trzech wiekach panowania bizantyjskiego i dwóch wiekach dominacji muzułmańskiej królowie normańscy osiedlili się na Sycylii w drugiej połowie XI wieku. Charakterystyczny eklektyczny styl arabsko-normański ukształtował się przez połączenie elementów islamskich (Fatymidów, Abbasydów i architektury krajów Maghrebu), romańskich (przeniesionych m.in. przez franko-normańskich benedyktynów), kultury łacińskiej (przywiezionej przez włoskich mnichów, którzy podążyli za Normanami) i sztuki bizantyjskiej (przeniesionej przez duchowieństwo patriarchatu grecko-bizantyjskiego).
Eklektyzm normański to połączenie trzech głównych stylów: romańskiego, bizantyjskiego i arabskiego. Począwszy od końca XI wieku, przez następne stulecie Normanowie zlecili budowę wielkich kościołów, zaprojektowanych przez mnichów-architektów, greckich, francuskich i łacińskich (benedyktyni i augustianie), którzy inspirowali się formami klasycznymi: bazyliki na planie krzyża łacińskiego lub greckiego, wieże i portal na głównej fasadzie, chór zwieńczony kopułą. Budynki te są jednocześnie ozdobione bizantyjskimi mozaikami wykonanymi przez greckich artystów oraz ornamentami arabskimi (łuki podkowiaste, dekoracja z arabesek).
Wpływy bizantyjskie
W architekturze budowli sakralnych wpływ ten charakteryzuje plan w kształcie krzyża greckiego ze sklepieniem kolebkowym (jak w La Martoranie, w kościele S. Nicolò Regale w Mazara del Vallo lub SS. Trinità di Delia w Castelvetrano), zwieńczony tradycyjną sycylijsko-bizantyjską kopułą, umieszczoną na skrzyżowaniu transeptu na wielokątnym bębnie. Brak przedstawień postaci ludzkich w rzeźbie. Najbogatszym i najbardziej widocznym wyrazem sztuki bizantyjskiej jest jednak mozaika, która pokrywa ogromne powierzchnie postaciami i różnymi motywami dekoracyjnymi i staje się sztuką monumentalną.
Wpływy muzułmańskie W architekturze charakterystyczny jest łuk ostry i łuk podkowiasty (mauretański), najbardziej reprezentatywny dla tego wpływu: górna część tego łuku, czasami ostrołuk, opisuje półkole zwężające się u podstawy, tworząc podkowę. We wnętrzach pojawiają się dekoracje stalaktytowe, zwane mukarnas, malowane i rzeźbione wielokątne płaszczyzny, które również zdobią kopuły, pendentywy, kapitele i wsporniki. Dekoracje katedry w Monreale (niedaleko Palermo), Cappella Palatina oraz pałaców Zisa i Cuba (również w Palermo) są świadectwami wpływów islamu (także m.in. marmurowe posadzki lub ceglane podłogi ułożone w jodełkę). Typowe są różowe kopuły wieńczące kościoły (np. kościół San Giovanni dei Lebrossi i kościół San Giovanni degli Eremiti).
Wpływy romańskie Budowle na planie krzyża łacińskiego z fasadami z masywnymi wieżami (wpływ architektury benedyktyńskiej, a dokładniej kluniackiej), np. katedra w Cefalù była przypuszczalnie inspirowana kościołem St. Étienne w Caen. Występuje tendencja do stylizacji rzeźbionych wyobrażeń zwierzęcych i roślinnych. Krużganek klasztoru w Monreale jest przykładem typowo romańskiej tradycji. Przykłady architektoniczne Palermo: katedra w Palermo kościół San Giovanni degli Eremiti (1142–1148) kościół San Cataldo (1154) kościół Santa Maria dell’Ammiraglio 1143) kościół San Giovanni dei Lebrossi Cappella Palatina (1130–1140) w Palazzo dei Normanni parco della Favara La Zisa Palazzo della Cuba
Cefalù: katedra w Cefalù (1131–1267) Monreale: katedra w Monreale 1174) Mazara del Vallo: kościół San Nicolò Regale kościół Madonna delle Giummare Arco Normanno Castelvetrano: kościół Santissima Trinità di Delia Montalbano Elicona: Cappella palatina Castiglione di Sicilia: Cuba di Santa Domenica Enna: Zamek Lombardzki Sciacca: kościół San Nicolò la Latina (1100–1136) Katania: Katedra św. Agaty w Katanii Mesyna: kościół Santissima Annunziata dei Catalani Casalvecchio Siculo kościół Santi Pietro e Paolo d'Agrò Savoca kościół Santa Maria in Cielo Assunta
Bibliografia (fr.) Jamila Binous, L’Art arabo-normand: la culture islamique dans la Sicile médiévale, Aix-en-Provence, Édisud, 2004, (wł.) Vittorio Noto, Palazzi e giardini dei Re normanni di Sicilia, Kalós, Palermo 2017, (fr.) Vittorio Noto, Architectures du Moyen Âge entre la Sicile et la Normandie, Pietro Vittorietti Edizioni, 2012,
Przypisy
Kategoria:Architektura średniowiecza Kategoria:Architektura Sycylii