Palai (; , Polai) – wieś na Białorusi, w rejonie witebskim obwodu witebskiego, 12 km na wschód od Witebska. Wchodzi w skład sielsowietu Warony. Jest to jedno z trzech miejsc masowych egzekucji z okresu ZSRR, znajdujących się w pobliżu Witebska (pozostałe to Chajsy i uroczysko Ciepły Las koło Łużasnej).

Historia Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1567 r. jako własność Anny Radziwiłłówny Kiszczyny, wdowy po wojewodzie witebskim Stanisławie Kiszce. Miejscowość leżała w województwie witebskim Wielkiego Księstwa Litewskiego. Na początku XVIII w. należała do Wincentego Mikoszy. W 1834 r. gospodarstwem kierował Apolinary Mikosza, który posiadał duży sad owocowy i karczmę przy szlaku kupieckim do Łoźnej. W 1878 r. Apolinary Mikosza miał 151 dziesięcin ziemi. W 1906 r. wieś leżała w wołoście Korolewo w ujeździe witebskim, właścicielem był Mikosza. Znajdował się tu 1 dwór, 11 mieszkańców (5 mężczyzn i 6 kobiet), 400 dziesięcin ziemi.

W 1918 r. otwarto rosyjskojęzyczną szkołę, a rok później na znacjonalizowanym majątku otwarto polską szkołę. W 1923 r. w domu ziemianina powstała 3-klasowa szkoła podstawowa. od 17 marca 1924 r. wieś była częścią wołostu Korolewo w ujeździe rudnickim. W 1926 r. znajdowało się tutaj 7 domów, w których mieszkało 26 mieszkańców. W 1930 r. mieszkańcy wsi założyli kołchoz im. Juliana Marchlewskiego. Do 1941 r. we wsi były 63 domy i 284 mieszkańców. Od lipca 1941 r. do czerwca 1944 r. miejscowość była okupowana przez Niemców. W październiku 1943 r. cała wieś została spalona podczas odwrotu wojsk niemieckich. W dniu 16 lipca 1954 r. weszła w skład sielsowietu Warony w Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Od 1991 r. wieś leży w Republice Białorusi.

Miejsce masowych rozstrzeliwań mały|lewo|Miejsce masowych egzekucji Między wsią Palai a Warony znajduje się las, w którym według miejscowych od 1933 do 1941 NKWD przeprowadzało masowe rozstrzeliwania ludności cywilnej. Teren uroczyska stanowił strefę zamkniętą. Liczba ofiar nie jest znana, według ocen inicjatorów upamiętnienia zamordowanych, może tu być pochowanych około 1000 osób.

W latach 80. XX w. Jakau Ryżyk szukał w miejscowości śladów morderstw. Z jego inicjatywy 5 listopada 1989 r. w uroczysku przy drodze R21, w odległości 400 m od wsi, został ustawiony pierwszy krzyż upamiętniający ofiary stalinowskich represji. Później został zastąpiony sześciometrowym metalowym krzyżem ustawionym przez prawosławną cerkiew. Miejsce pamięci wybrano symbolicznie, aczkolwiek na terenie uroczyska dokonywano egzekucji.

W dniu 30 października 2007 r. ustawiono kolejny krzyż. 25 uczestników tej akcji zostało zatrzymanych, a 5 z nich ukarano grzywnami. Po pewnym czasie krzyż usunięto.

Białoruscy aktywiści próbują tu stworzyć aleję krzyży, podobną do tej w Kuropatach, ale pomniki są regularnie niszczone. 25 września 2009 roku dowiedziano się o zniszczeniu kilku kolejnych krzyży i skierowano zawiadomienie do policji rejonowej w Witebsku z żądaniem zbadania tego faktu. Służby wydały decyzję o odmowie wszczęcia dochodzenia ze względu na niewielką wartość zniszczonego mienia, która według biegłych wyniosła 132 450 rubli za krzyż.

29 października 2009 roku na miejscu zniszczonych krzyży z inicjatywy Kastusia Smolikaua, przewodniczącego witebskiego oddziału obwodowego partii BFL, postawiono 5 nowych, za co Smolikau został później ukarany grzywną w wysokości 70 tys. rubli. 2 listopada 2009 r. wzniesiono kolejny krzyż.

Zobacz też Kuropaty, Kobylacka Góra, Mohylewska Szosa, Miednoje, Bykownia, Sandarmoch, Butowo.

Przypisy

Bibliografia Państwowe Centrum kartograficzno-geodezyjnych materiałów i danych Republiki Białorusi История деревни Поляи.Памятная книга. 2017–2018 год./редактор Скородихин К.Ф.

Linki zewnętrzne Anatol Chodźkin, mieszkaniec wsi Palai opowiada relację swojego dziadka Grzegorza Chodźkina o egzekucjach dokonywanych przez NKWD na wzniesieniu nad jeziorem Bernickim, serwis YouTube Relacja z przeprowadzonych w 2013 r. przez działaczy BFL prac porządkowych przy memoriale w Palai, serwis YouTube Artykuły dotyczące uroczyska w Palai na stronie internetowej Witebska Wiosna

Kategoria:Wsie w rejonie witebskim Kategoria:Wielka czystka Kategoria:Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka Kategoria:Zbrodnie komunistyczne na Białorusi Kategoria:Cmentarze na Białorusi