Nachiczewańska Republika Autonomiczna () – republika autonomiczna w składzie Azerbejdżanu, o powierzchni 5500 km², stanowiąca eksklawę tego państwa oddzieloną przez terytorium Armenii. Graniczy z Armenią na północy i wschodzie (246 km), Iranem na południu i zachodzie (204 km) oraz Turcją na zachodzie (11 km). Jej stolicą jest Nachiczewan. Według stanu na 1 stycznia 2024 republikę zamieszkiwało 468,6 tys. osób.
Historia 9 lutego 1924 proklamowano Nachiczewańską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką (NASRR) wchodzącą w skład Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (ASRR)..
W Nachiczewanie urodził się Heydər Əliyev, prezydent Azerbejdżanu w latach 1993–2003.
20 stycznia 1990 r. Rada Najwyższa Nachiczewańskiej ASRR wydała deklarację stwierdzającą zamiar odłączenia się Nachiczewanu od ZSRR w ramach protestu przeciwko działaniom Związku Radzieckiego podczas Czarnego Stycznia. Irańska Agencja Prasowa IRNA poinformowała, że po uzyskaniu niepodległości Nachiczewan zwrócił się do Turcji, Iranu i Organizacji Narodów Zjednoczonych o pomoc. Była to pierwsza część Związku Radzieckiego, która ogłosiła niepodległość, wyprzedzając deklarację Litwy zaledwie o kilka tygodni. Następnie Nachiczewan uzyskał niepodległość od Moskwy i Baku, ale został przejęty przez klan Hejdara Alijewa. Powrócił on do swojego rodzinnego Nachiczewanu w 1990 r. po tym jak został odsunięty od stanowiska w Biurze Politycznym przez Michaiła Gorbaczowa w 1987 r. Niedługo po powrocie do Nachiczewanu Alijew został wybrany do Rady Najwyższej zdecydowaną większością głosów. Następnie zrezygnował z KPZR, a po nieudanym zamachu stanu przeciwko Gorbaczowowi w sierpniu 1991 r. wezwał do całkowitej niepodległości Azerbejdżanu. Pod koniec 1991 r. Alijew skonsolidował swoją bazę władzy jako przewodniczący Rady Najwyższej Nachiczewanu i zapewnił Nachiczewanowi szeroką autonomię.
Podział administracyjny thumb|left|Podział administracyjny Nachiczewańskiej Republiki Autonomicznej: 1 – Babək rayonu, 2 – Culfa rayonu, 3 – Kəngərli rayonu, 4 – Nachiczewan, 5 – Ordubad rayonu, 6 – Sədərək rayonu, 7 – Şahbuz rayonu, 8 – Şərur rayonu thumb|left|Nachiczewan z lotu ptaka Nachiczewańska Republika Autonomiczna obejmuje siedem rejonów (azer. rayon): Babək, Culfa, Kəngərli, Ordubad, Sədərək, Şahbuz i Şərur i jedno miasto wydzielone Nachiczewan..
+ Zestawienie jednostek podziału administracyjnego Nachiczewańskiej Republiki Autonomicznej według zajmowanej powierzchni, liczby ludności i gęstości zaludnienia (stan na 1 stycznia 2024) Jednostka administracyjna Powierzchnia (km²) Liczba ludności (tys.) Gęstość zaludnienia (os/km²) Babək rayonu 830 77,8 94 Culfa rayonu 930 48,0 52 Kəngərli rayonu 700 33,5 48 Nachiczewan 190 97,2 512 Ordubad rayonu 980 50,7 52 Sədərək rayonu 220 23,0 105 Şahbuz rayonu 840 25,4 30 Şərur rayonu 810 113,0 140 Do rejonu Sədərək należy azerbejdżańska enklawa na terenie Armenii – wieś Kərki, w 1990 zajęta przez Armenię...
Przypisy
Bibliografia
Bohdan Baranowski, Krzysztof Baranowski Historia Gruzji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1987, Bohdan Baranowski, Krzysztof Baranowski Historia Azerbejdżanu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1987, Mirosława Zakrzewska-Dubasowa Historia Armenii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990 Marek J. Olbrycht, Jerzy Hauziński, Marek Smurzyński, Anna Krasnowolska (red.), Piotr Balczyński Historia Iranu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 2010, Ludwik Bazylow, Paweł Wieczorkiewicz Historia Rosji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 2010,