Wyrak (Tarsius) – rodzaj ssaków z rodziny wyrakowatych (Tarsiidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące endemicznie na Celebes należącej do Indonezji.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 9,7–14 cm, długość ogona 20–31 cm; masa ciała samic 52–143 g, samców 48,1–150 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1780 roku niemiecki lekarz, chemik i przyrodnik Gottlieb Conrad Christian Storr w książce swojego autorstwa poświęconej wstępnym badaniom nad ssakami. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) wyrak upiorny (T. tarsier).
Etymologia Tarsius: tarsos ‘stęp’. Macrotarsus: gr. μακρος makros ‘długi’; ταρσος tarsos ‘stęp’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Macrotarsus buffoni (= Lemur tarsier ). Rabienus (Rubienus): autor opisu rodzaju nie wyjaśnił etymologii. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Tarsius spectrum (= Lemur tarsier ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|80pxTarsius dentatusG.S. Miller & Hollister, 1921wyrak sulaweskigatunek monotypowywschodnio-środkowy Celebes do półwyspowej części na wschodzie, na północ do przesmyku Palu, południowe granice zasięgu nieznane; zakres wysokości: 1000–1500 m n.p.m.DC: około 11,8 cmDO: 25–27 cmMC: 95–135 gTarsius pumilusG.S. Miller & Hollister, 1921wyrak karłowatygatunek monotypowyśrodkowy i południowy Celebes, rozproszony na szczytach gór Rano Rano i Gunung Latimojong; zakres wysokości: 1800–2200 m n.p.m.DC: około 9,7 cmDO: 20–21 cmMC: 48–57 gTarsius lariangMerker & Groves, 2006wyrak skocznygatunek monotypowyzachodnio-środkowy Celebes w dorzeczu rzeki Lariang w pobliżu ujścia do rzeki Meweh, na północ do Gimpu; granice zasięgu niejasne; zakres wysokości: 1100–1500 m n.p.m.DC: 11,8–12,1 cmDO: 24–25 cmMC: 102–118 gTarsius niemitziShekelle, Groves, Maryanto, Mittermeier, Salim & Springer, 2019gatunek monotypowyWyspy Togian u wybrzeży wschodniej, półwyspowej części CelebesuDC: brak danychDO: 24,5–26,1 cmMC: 104–138 gTarsius pelengensisSody, 1949wyrak wyspowygatunek monotypowyWyspy Banggai (wyspa Peleng, być może pozostałe) u wybrzeży wschodniej, półwyspowej części Celebesu; zakres wysokości: do 520 m n.p.m.DC: 12–14 cmDO: 25–27 cmMC: brak danychcentruj|80pxTarsius sangirensisA.B. Meyer, 1897wyrak archipelagowygatunek monotypowyarchipelag Wyspy Sangihe (wyspa Sangir Besar, być może pozostałe), u wybrzeży północnego CelebesuDC: około 15 cmDO: 30–31 cmMC: 143–150 gcentruj|150pxTarsius tumparaShekelle, Groves, Merker & Supriatna, 2008wyrak wulkanicznygatunek monotypowyarchipelag Sangihe (wyspa Siau, być może na bardzo małych pobliskich wyspach), u wybrzeży północnego CelebesuDC: około 15 cmDO: około 26 cmMC: około 104 gcentruj|150pxTarsius tarsier(Erxleben, 1777)wyrak upiornygatunek monotypowywyspa Selayar u wybrzeży południowo-zachodniej półwyspowej części Celebesu; zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m.DC: 12–14 cmDO: 23–26 cmMC: 98–103 gcentruj|150pxTarsius fuscusG. Fischer, 1804gatunek monotypowypołudniowo-zachodnia półwyspowa część Celebesu, prawdopodobnie na południe od depresji jeziora Danau Tempe; zakres wysokości: do około 1500 m n.p.m.DC: 12,4–12,8 cmDO: 24–26 cmMC: 113–133 gTarsius wallaceiMerker, Driller, Dahruddin, Wirdateti, Sinaga, Perwitasari-Farajallah & Shekelle, 2010wyrak nizinnygatunek monotypowypółnocno-zachodni Celebes (nieciągle w prowincji Celebes Środkowy)DC: 11,3–12,4 cmDO: 24–27 cmMC: 84–124 gcentruj|110pxTarsius spectrumgurskyaeShekelle, Groves, Maryanto & Mittermeier, 2017gatunek monotypowywschodnia część północno-wschodniej półwyspowej części Celebesu od Tangkoko na północy do Suwawy na zachodzie (na zachód od Parku Narodowego Bogani Nani Wartabone)DC: brak danychDO: 21,3–26,8 cmMC: 95–126 gTarsius supriatnaiShekelle, Groves, Maryanto & Mittermeier, 2017gatunek monotypowypółnocno-zachodnia półwyspowa część Celebesu od przesmyku Gorontalo na zachód co najmniej do Sejoli, prawdopodobnie do OgatemukuDC: brak danychDO: 23,2–24,6 cmMC: 104–135 g Kategorie IUCN: – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Wyrakowate