Daniel Carleton Gajdusek (ur. 9 września 1923 w Yonkers, zm. 12 grudnia 2008 w Tromsø) – amerykański wirusolog i pediatra pochodzenia słowackiego, członek m.in. National Academy of Sciences, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny w roku 1976 za badania nad prionami, wtedy nazywanymi „powolnymi wirusami” (ang. slow viruses).
Życiorys thumb|Obszar zamieszkały przez lud Fore Studiował biologię, chemię i matematykę w University of Rochester. Studia I stopnia ukończył w 1943 roku. Stopień doktora medycyny otrzymał w Harvard University (1946), po czym odbył badawcze staże podoktoranckie w Columbia University, California Institute of Technology i Harvard University. W latach 1952–1953 pracował w Instytucie Pasteura w Teheranie, badając choroby zakaźne, następnie był: od 1958 – kierownikiem laboratorium badawczego Instytutu Neurologii w National Institutes of Health w Bethesda tamże od 1971 – kierownikiem sekcji chorób przewlekłych w Laboratorium Badań Ośrodkowego Układu Nerwowego Prowadził badania z zakresu pediatrii, wirusologii, neurologii, m.in. badania terenowe w Papui-Nowej Gwinei wśród chorujących na kuru, która dziesiątkowała przedstawicieli ludu Fore. Przełomowe znaczenie miało potwierdzenie możliwości przeniesienia patogenu z mózgu człowieka do mózgu szympansa. Eksperyment rozpoczął się w sierpniu 1963 roku, gdy z Papui-Nowej Gwinei przewieziono próbki tkanki mózgu dwojga dzieci zmarłych na kuru. 17 sierpnia do czaszki szympansicy Daisey wstrzyknięto 0,03 g tkanki mózgowej dziewczynki o imieniu Kigea, a cztery dni później podobną próbkę z mózgu chłopca Eiro wprowadzono do mózgu szympansicy Georgette. Zespół współpracowników Gajduska obserwował szympansice przez trzy lata. Dopiero w 1966 roku u obu zwierząt pojawiły się objawy charakterystyczne dla kuru; Gajdusek, przebywający wówczas na wyspie Guam, został pilnie wezwany do Maryland. Po uśpieniu szympansic próbki tkanki mózgowej wysłano do pracowni anatomii patologicznej. Stwierdzono gąbczaste zwyrodnienie, które pojawia się w różnych chorobach neurodegeneracyjnych, np. w kuru, scrapie lub chorobie Creutzfeldta-Jakoba. W pierwszych publikacjach zespołu Gajduska nieznany patogen określano jako „powolny wirus”.
Za odkrycie dotyczące nowych mechanizmów rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych w 1976 roku przyznano D.C. Gajduskowi Nagrodę Nobla (odkrycie prionów wyróżniono Nagrodą Nobla dwadzieścia lat później; Stanley Prusiner, Nobel 1997). Daniel Carleton Gajdusek został uhonorowany również w Polsce – w 1995 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Akademii Medycznej w Łodzi.
Publikacje naukowe Jest autorem lub współautorem wielu publikacji, m.in.: Epidemiology of Viliuisk Encephalomyelitis in Eastern Siberia Family Clustering of Viliuisk Encephalomyelitis in Traditional and New Geographic Regions Natural and experimental oral infection of nonhuman primates by bovine spongiform encephalopathy agents Genetic studies in relation to Kuru. III. Distribution of the inherited serum group-specific protein (Gc) phenotypes in New Guineans: An association of Kuru and the Gc Ab phenotype Amyotrophic lateral sclerosis, Parkinson's disease, and the amyotrophic lateral sclerosis-Parkinsonism-dementia complex on Guam: a review and summary of attempts to demonstrate infection as the aetiology Isolation and characterization of the subacute spongiform virus encephalopathies of man: kuru and Creutzfeldt-Jakob disease Early images of kuru and the people of Okapa Kuru and its contribution to medicine New studies on the heat resistance of hamster-adapted scrapie agent: Threshold survival after ashing at 600 °C suggests an inorganic template of replication Phenotype-genotype studies in kuru: Implications for new variant Creutzfeldt–Jakob disease Different patterns of truncated prion protein fragments correlate with distinct phenotypes in P102L Gerstmann–Sträussler–Scheinker disease Heterogeneic Autoantibody Against Neurofilament Protein in the Sera of Animals with Experimental Kuru and Creutzfeldt-Jakob Disease and Natural Scrapie Infection Evidence for Normal Cell-Mediated Immunity in Scrapie-Infected Mice Genetic studies in relation to Kuru. V. Distribution of human gamma globulin allotypes in New Guinea populations Genetic studies in relation to Kuru. I. Cultural, historical, and demographic background Spongiform virus encephalopathies
Wykorzystywanie seksualnie dzieci Gajdusek był pedofilem. Odpowiadały mu zwyczaje panujące w rejonie, w którym w zabawach erotycznych uczestniczyły – bez przymusu – nawet ośmioletnie dzieci, a homoseksualizm miał charakter obrzędowy (podobnie jak kanibalizm – przyczyna zakażeń prionami). Miał w wieku 7 lat stosunki seksualne ze stryjem, o którym mówił: „Był to najważniejszy człowiek w moim życiu”.
Gromadząc próbki do analiz (części zwłok ofiar kuru, przesyłane do Stanów Zjednoczonych) D.C. Gajdusek korzystał z pomocy wielu papuańskich chłopców. Po odebraniu Nagrody Nobla, w czasie nagrywania szwedzkiego filmu dokumentalnego „Geniusz i chłopcy”, przyznał się reżyserowi (Bosse Lindquist) do seksualnego współżycia z setkami spośród chłopców (300–400). Twierdził, że nie czuli się seksualnie wykorzystywani – wszyscy prosili o te zbliżenia. Traktowali go jak ojca, a on długo otaczał ich opieką, m.in. zapewniając wykształcenie w Stanach Zjednoczonych. Gdy w 1976 roku odbierał Nagrodę Nobla, w apartamentach rodzinnych sztokholmskiego Grand Hotelu zamieszkał z ośmioma młodymi mężczyznami, a odbiór miliona dolarów skomentował: „Przez najbliższe 2,5 roku nie będę się musiał martwić o utrzymanie mojej rodziny”.
Po ujawnieniu tych faktów naukowiec został aresztowany. Wywołało to falę sprzeciwu wśród środowiska naukowego, w obronie Gajduska stanęli Benoît Mandelbrot, Robert Gallo, Oliver Sacks czy Lena Einhorn. Ostatecznie w 1997 roku poszedł na ugodę z sądem i w więzieniu spędził tylko rok. Po uwolnieniu przeniósł się do Europy – w lecie mieszkał w Paryżu i Amsterdamie, a w zimie w Norwegii. Zmarł samotny w hotelowym pokoju w Tromsø.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Harvarda Kategoria:Amerykanie pochodzenia słowackiego Kategoria:Amerykańscy nobliści Kategoria:Amerykańscy pediatrzy Kategoria:Amerykańscy wirusolodzy Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Medycznej w Łodzi Kategoria:Nobliści – fizjologia i medycyna Kategoria:Skazani za przestępstwa seksualne Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Ludzie urodzeni w Yonkers