thumb|240px|Zamek w Baranowie Sandomierskim thumb|240px|Kaplica św. Anny w Pińczowie thumb|240px|Kaplica przy pałacu w Książu Wielkim thumb|240px|Nagrobek Stefana Batorego w Kaplicy Mariackiej na Wawelu thumb|240px|Dziedziniec domu przy Kanoniczej 21 w Krakowie thumb|240px|Kaplica Myszkowskich przy kościele Dominikańskim w Krakowie thumb|240px|Jeden z maszkaronów krakowskich Sukiennic Santi Gucci (ur. ok. 1530 we Florencji, zm. ok. 1600 na zamku w Książu WielkimKrystyna Sinko, Santi Gucci Fiorentino i jego szkoła, Kraków 1933, s. 31.) – architekt i rzeźbiarz pochodzenia włoskiego działający w Polsce.
Życiorys Tworzył w stylach późnego renesansu oraz manieryzmu. Pochodził z florenckiej rodziny artystycznej. Uczył się u swojego ojca Giovanniego di Niccolò Albenghi Gucci, zwanego Giovanni della Camilla (restauratora florenckiej katedry). Artystą też był jego przyrodni brat Francesco Camilliani, uczeń znanego Baccio Bandinellego. Gucci rozpoczął pracę w swym zawodzie we Włoszech w wieku 17 lat. Na jego styl oddziałały w dużym stopniu tradycje zarówno włoskie, jak i niderlandzkie. Gucci przybył do Polski w latach sześćdziesiątych XVI w. Był nadwornym artystą króla Zygmunta Augusta, Stefana Batorego i Anny Jagiellonki, Henryka Walezego. Wykonywał również prace dla rodów magnackich, Myszkowskich i Firlejów.
Na początku działalności rzeźbiarskiej w Polsce dostarczał wzory do maszkaronów attyki na sukiennicach w Krakowie. Podobnie jak wszyscy znakomitsi muratorzy i rzeźbiarze włoscy działający w Polsce w XVI w. (Bartolommeo Berrecci, Giovanni Maria Padovano), Gucci wykonywał swoje prace wespół z licznym gronem współpracowników.
W 1558 roku pracował już w Polsce na zamku niepołomickim. W 1575 wymieniony został jako budowniczy królewski, żonaty z Polką Katarzyną Górską. Tytuł serwitora królewskiego nosił Gucci zarówno za panowania króla Stefana Batorego, jak i po jego śmierci; był przy tym nie tylko tytularnym, ale i rzeczywistym artystą królewskim – kierował przebudową zamku dla króla Stefana w Łobzowie. W latach 1565–1585 pracował na zamku w Janowcu, w 1591 w Warszawie, gdzie pracował na służbie u kanclerza Jana Zamoyskiego. Był autorem projektu m.in. zamku Leszczyńskich w Baranowie Sandomierskim.
W latach 1594–1595 wykonał na zamówienie Anny Jagiellonki jedno z najwybitniejszych swych dzieł – nagrobek Stefana Batorego, oraz stallę do jego kaplicy grobowej w katedrze wawelskiej.
Prowadził pracownię kamieniarską w Pińczowie; tam też utrzymywał dobre stosunki z rodziną Myszkowskich. Pracownia ta działała również po jego śmierci, kształcąc nowych artystów i przedłużając tradycję charakterystycznego stylu gucciowskiego manieryzmu.
Dzieła Architektura Dom przy Kanoniczej 21 w Krakowie, 1582–1592, Gucci kamienicy dziedzińcowej z krużgankami wewnętrznymi nadaje charakter małego pałacu; budynek cechuje swobodna i urozmaicona kompozycja galerii z jej zmiennymi rytmami: w przyziemiu kolumny z głowicami jońskimi, na piętrze filary oraz repertuar motywów dekoracyjnych; na dziedziniec prowadzi wejście ujęte w portal, architekt zastosował charakterystyczne dla siebie skontrastowanie: prostocie partii górnej przeciwstawił dolną o półkolumnach ujętych klamrami rustykowanych pasów, Rezydencja w Łobzowie dla Stefana Batorego, 1585–1587, buduje układ skrzydłowy z dziedzińcem arkadowym, Kaplica Myszkowskich przy kościele Dominikańskim w Krakowie, Zamek w Pińczowie, po 1586 – przed 1600 Zamek w Baranowie, 1591–1606, Rezydencja pałacowa Myszkowskich w Książu Wielkim, 1585–1595, Kaplica św. Anny w Pińczowie, 1600. Kaplica Branickich w Niepołomicach, 1596
Nagrobki Nagrobek rodziny Kryskich: Anny, Pawła i Wojciecha, w kościele Św. Stanisława BM w Drobinie, 1572–1576; Nagrobek Zygmunta II Augusta w Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, 1574–1575; Pomnik Anny Jagiellonki w Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, 1574–1575; Nagrobek Andrzeja i Barbary Firlejów w Janowcu, 1588–1587; Nagrobek Stefana Batorego w Kaplicy Mariackiej na Wawelu, 1594–1595; Stalle w Kaplicy Batorego, wykonane z czerwonego marmuru piaskowca, alabastru; o 3 siedzeniach z wysokim zapleckiem wypełnionym trzema ślepymi arkadami z herbem Polski w półkolistym zwieńczeniu przedpiersie podzielone pilastrami i dyskami na geometryczne pola; tympanon wypełniają putta podtrzymujące pod kartuszem z Orłem koronę królewską; dekoracje mają cechy wspólne z elementami ornamentalnymi z Kaplicy Zygmuntowskiej, 1594–1595; Nagrobek rodziny Branickich: Grzegorza i Katarzyny, w kościele Dziesięciu Tysięcy Męczenników w Niepołomicach, ok. 1596; Nagrobek Arnulfa i Stanisława Uchańskich, w kościele Wniebowzięcia NMP w Uchaniach, ok. 1590; Nagrobek Pawła i Anny Uchańskich, w kościele Wniebowzięcia NMP w Uchaniach, pocz. XVI w. Nagrobek kanclerza koronnego Tomasza Sobockiego w kościele pw. św. Piotra i Pawła w Sobocie. Nagrobek Wawrzyńca Spytka Jordana w krakowskim kościele św. Katarzyny i św. Małgorzaty, 1603; Nagrobek Katarzyny i Andrzeja Krasińskich, kościół Św. Jana Chrzciciela w Krasnem koło Przasnysza, ok. 1581 Nagrobek Jana Głogowskiego w Głogowcu koło Kutna, Nagrobek Hieronima Ossolińskiego w Goźlicach pod Sandomierzem Nagrobek Dzierzgowskich, kościół św. Antoniego w Pawłowie Kościelnym, ok. 1571 Nagrobki Modliszowskich w kościele św. Michała Archanioła w Łomży
Prace warsztatu Santi Gucciego Nagrobek Stanisława Zbąskiego w kościele Narodzenia NMP w Kurowie; Nagrobek Andrzeja Nowiny Kośli w kościele Wniebowzięcia NMP w Kraśniku; Nagrobek Stanisława Kobylnickiego z Nieborowa, starosty przasnyskiego i jego żon: Zofii ze Srzeńskich i Izabelli z Trzcińskich w kościele Św. Anny w Kobylnikach pod Płockiem; Chrzcielnice: w kaplicy grobowej Branickich, w kościele parafialnym w Kazimierzu z 1587, w Janowcu z 1598 i w Sancygniowie; Fontanny; Epitafia: Katarzyny z Rapów Fogelderowej z 1575, znajdujące się na zewnętrznej ścianie kościoła Mariackiego i Jana Zaborowskiego w krużgankach kościoła dominikanów, oraz tablica erekcyjna umieszczona w kaplicy Przemienienia Pańskiego w tym kościele.
Cechy stylowe Bogata dekoracyjność. „Horror vacui”. Płaszczyznowość uzyskiwana przez rozpięcie całej kompozycji na ścianie. Afunkcjonalność struktury architektonicznej. Formy: miękkie, lekkie, fantazyjne, dalekie od ideałów klasycznych dojrzałego renesansu. W oddaniu postaci z jednej strony stylizacja w sztucznych pozach i układzie szat, z drugiej zaś werystycznie ukazana twarz. Charakterystyczne motywy ornamentalne: rozetki pojedyncze lub w rzędach, wazy płomieniste, gzymsy ozdobione rzędem spłaszczonych liści akantu, guzy „gucciowskie”. Styl Gucciego to połączenie cech włoskich z krakowskimi.
Przypisy
Bibliografia Andrzej Fischinger, Santi Gucci, architekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku, Kraków 1969. Historia sztuki polskiej, t. II, Kraków 1965, red. T. Dobrowolski. Helena Kozakiewicz, Renesans w Polsce. Santi Gucci. Architekt i rzeźbiarz, Warszawa 1983. H. i S. Kozakiewiczowie, Renesans w Polsce, Warszawa 1976. Krystyna Sinko, Santi Gucci Fiorentino i jego szkoła, Kraków 1933.
Linki zewnętrzne Andrzej Fischinger: Santi Gucci, architekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku (1969) w bibliotece Polona
Kategoria:Artyści związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Artyści związani z Zygmuntem II Augustem Kategoria:Artyści związani ze Stefanem Batorym Kategoria:Artyści związani z Warszawą (I Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie dworu Stefana Batorego Kategoria:Ludzie związani z Pińczowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Architekci polskiego manieryzmu Kategoria:Architekci polskiego renesansu Kategoria:Rzeźbiarze polskiego manieryzmu Kategoria:Rzeźbiarze polskiego renesansu Kategoria:Serwitorzy Stefana Batorego Kategoria:Włoscy architekci Kategoria:Włosi w I Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Nieznana data śmierci Kategoria:Ludzie urodzeni we Florencji