thumb|160px|Herb Ostoja, wersja średniowieczna
Baranowscy – polski ród szlachecki pieczętujący się herbem Ostoja, należący do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców)Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Monografie - Baranowscy h. Ostoja.A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 101-107.S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904, t. I, s. 89-90.K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. II, s. 62, t. IV, s. 490.. Wywodzą się od Jerzykowskich herbu Ostoja z Jerzykowa położonego w dawnym pow. gnieźnieńskim województwa poznańskiego. Baranowscy swoje nazwisko wzięli od wsi Baranowo, położonej w dawnym pow. kościańskim województwa poznańskiegoT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 11-13., gniazda Baranowskich herbu Łodzia, z którymi Jerzykowscy byli spokrewnieni po kądzieli. Baranowscy zostali wspomnieni w herbarzu Bartosza PaprockiegoB. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r. p. 1584, wydanie Kazimierza Józefa Turowskiego, Kraków, Biblioteka Polska, 1858, s. 371..
Najstarsze świadectwa źródłowe dotyczące rodu
Poniżej wymienione są wybrane świadectwa źródłowe dotyczące Baranowskich herbu Ostoja oraz wsi gniazdowych Jerzykowa i Baranowa, do połowy XV wieku.
Pierwsza wzmianka o wsi Jerzykowo występuje w dokumencie z 28 V 1235 roku, w którym książę Władysław Odonic nadał wieś Vehne zamieszkałą przez ród Jerzyka kościołowi poznańskiemuKodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, Biblioteka Kórnicka 1877, t.1, nr 180..
Najdawniejsze, znane zapiski dotyczące Baranowa pochodzą z 1387 roku. Wtedy to Paweł Naram z Baranowa wraz z synami Bogusławem i Naramem pozostawał w sporze z Janem ze Zbąszynia, kasztelanem łęczyckim, o 27 grzywien z tytułu poręki. Tego roku Bogusław z Baranowa, syn Narama, procesował się z Bodzętą z Karczewa (k. Grodziska).
Według Stanisława Kozierowskiego w końcu XIV wieku Jerzykowo wraz z wsią Kowalskie stanowiły siedlisko rodu CzewojówS. Kozierowski, Pierwotne osiedlenie ziemi gnieźnieńskiej wraz z Pałukami, Poznań 1924, s. 81-82..
Pierwszym Jerzykowskim należącym do rodu Ostojów był występujący w źródłach, w latach 1378-1390, Mikołaj z JerzykowaA. Gąsiorowski, Niepublikowane dokumenty poznańskie z wieku XIV, [w:] „Studia źródłoznawcze” vol. 12 (1967) s. 118., kasztelan ostrowski, który w roku 1380 oddał wieś Gortatowo koło Swarzędza kapitule katedry poznańskiej w zamian za wieś Jurzykowo z młynemA. Kobza, Swarzędzki alfabet historyczny Antoniego Kobzy. Gortatowo, [w:] „Prosto z Ratusza”, nr 8 (339), Swarzędz 2017, s. 22.. Mikołaj od nowo nabytych dóbr począł się pisać z Jerzykowa.
W Jerzykowie, w 1389 roku, występował Naram Ostrowski z Jerzykowa. Być może Naram był bliskim krewnym Mikołaja z Jerzykowa, kasztelana ostrowskiego (stąd nazwisko Narama Ostrowski)? Ten sam Naram (właściwie Paweł Naram) występował w latach 1387-1390 jako właściciel dóbr w BaranowieT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 12..
Mikołaj z Jerzykowa, kasztelan ostrowski, w roku 1390 prowadził spór o 15 grzywien z Pawłem Naramem z BaranowaT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 11-12..
W księgach grodzkich i ziemskich poznańskich w roku 1422 występuje Adam, dziedzic Kowalskich i JerzykowaBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XV wiek > Część 2 - 1762 (Nr. 7 zs) 1422..
W roku 1435 Bogusław z Baranowa, syn Narama, zapisał swej żonie Dorocie 50 kop groszy posagu i tyle samo wiana na połowie dóbr w Baranowie. Tenże Bogusław w roku 1445 pozostawał w sporze z Jarosławem z Dokowa Suchego.
W księgach grodzkich i ziemskich gnieźnieńskich występują w roku 1449 bracia Piotr i Aleksander z JerzykowaBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Gniezno > Część 2 - 1794 (Nr. 7) 1449..
Majątki ziemskie należące do rodu
Poniżej wymienione są ważniejsze dobra ziemskie należące do Baranowskich h. Ostoja i ich przodków Jerzykowskich.
Jerzykowo, Baranowo, GortatowoT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 594., Kowalskie, Kozarzew, Gorazdowo, Borkowo, Psarskie, Stanomin, Wola Stanomińska, Szyszłowo, Komorowo, Ostrołęka, Pilica, Chmielew, Ługowa Wola, Czychry (Cychry), Łękawica, Zakrzew, Szczyty, Brześce, OstrówkiSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902, t. VII, s. 725..
Przedstawiciele rodu
Mikołaj z Jerzykowa Jerzykowski (zm. po 1390) - dziedzic Gortatowa i Jerzykowa, kasztelan ostrowski.
Stanisław Baranowski (zm. po 1531) - pleban w Modrzu, altarysta w katedrze poznańskiej.
Wojciech Jerzykowski (Baranowski) (zm. po 1560) - właściciel dóbr ziemskich w Kozarzewie, Gorazdowie, Borkowie i Psarskich. Wstępował w związki małżeńskie dwukrotnie. Jego pierwszą żoną była Katarzyna Iwańska a drugą Dorota Palędzka. Według prof. Włodzimierz Dworzaczka był pierwszym Jerzykowskim, który używał nazwiska Baranowski.
Jan Baranowski (zm. po 1572) - służebnik (urzędnik) Jana Tęczyńskiego, starosty lubelskiegoF. Piekosiński, Księga podskarbiowska nr 7, [w:] „Herold Polski”, Kraków 1906, s. 239.F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych. Księga poborowa nr 8, [w:] „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”, t. 2, R. 1910, Lwów 1911, s. 28..
Stanisław Baranowski (zm. przed 1594) - dziedzic Stanomina i Woli, właściciel części w Łabiszynku i Woli. Był synem Wojciecha Jerzykowskiego i Katarzyny Iwieńskiej. Jego żoną była Małgorzata Racięska.
Dobrogost Baranowski (Irzykowski, Jerzykowski) (zm. po 1597) - dziedzic w Kozarzewie, burgrabia ziemski koniński. Był synem Wojciecha Jerzykowskiego i Katarzyny Iwieńskiej.
Marcin Baranowski (zm. przed 1601) - właściciel dóbr ziemskich w Stanominie, pisarz ziemski inowrocławski. Rodzicami Marcina Baranowskiego byli - Małgorzata Racięcka (Racięska) i Stanisław Baranowski (czasem Jerzykowski), dziedzic Stanomina i Woli w powiecie inowrocławskim.
Stanisław z Jerzykowa Baranowski (zm. po 1623) - dziedzic części w Stanominie i Woli Stanomińskiej. Był synem Stanisława i Małgorzaty Racięckiej (Racięskiej). Jego żoną była Zofia Gnińska, córka Kaspra i Doroty z Woźnik.
Jan Baranowski (zm. po 1641) - posesor miasta Łabiszyna z przyległościami, pisarz grodzki bydgoski i inowrocławski, sędzia grodzki bydgoski, pełnomocnik Jerzego Ossolińskiego, podkanclerzego koronnego. Był synem Stanisława Baranowsiego, dziedzica części Stanomina i Zofii z Gnińskich. Jego pradziadkiem był Wojciech Jerzykowski.
Jan Baranowski (zm. po 1652) - pułkownik husarii chorągwi ukraińskich księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, stolnik bracławski. W czasie Powstania Chmielnickiego brał udział w bitwie pod Konstantynowem, obronie Zbaraża i bitwie pod Beresteczkiem.
Wawrzyniec Baranowski (zm. 1658) - podczaszy bracławski, rotmistrz piechoty wybranieckiejM. Wagner, Słownik biograficzny oficerów polskich drugiej połowy XVII wieku, biogram: Baranowski Jan, Oświęcim 2013, t. I, s. 10..
Jan Baranowski (zm. 1699) - dziedzic Ostrołęki i Pilicy, pułkownik kawalerii, miecznik bracławski. Był synem Wawrzyńca Baranowskiego, podczaszego bracławskiego. Jego małżonką była Elżbieta Młochowska.
Jan Aleksander Baranowski (zm. po 1704) - podczaszy lwowskiK. Maleczyński, Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy w latach 1352-1783, Lwów 1938, s. 124.. Jego małżonką była Anna UbyszA. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 105..
Piotr Bogusław Baranowski (zm. po 1709) - właściciel Chmielewa, podczaszy bracławski, oficer w chorągwi husarskiej Józefa Lubomirskiego, brał udziałem w wojnach z Turcją, od 1689 r. marszałek powstałej pod Wiśniowcem konfederacji wojskowej. Był synem Jana i Elżbiety z Młochowskich. Żoną jego była Eufrozyna Kulikowska.
Aleksander Baranowski (zm. po 1724) - kapitan w pułku Ludwika Konstantego Pocieja, major wojsk litewskich. W roku 1724 otrzymał sołtystwo w Brzozówce. Był synem Franciszka i Jadwigi Lesiewskiej. Jego małżonką była Brygida Magnuszewska. Jego dziadkiem po mieczu był Jan Baranowski, sędzia grodzki bydgoski.
Mikołaj Baranowski (zm. po 1733) - właściciel dóbr ziemskich w Pilicy, Łękawicy i Zakrzewie, sędzia kapturowy czerski, podczaszy bracławski. Był synem Jana Baranowskiego, miecznika bracławskiego i Elżbiety Młochowskiej. Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Zuzanna Szałapska a drugą Anna LaskowskaA. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 102, 104, t. XIII s. 376, t. uzupełnień s. 77..
Stefan Baranowski (zm. po 1749) - dziedzic Pilicy, cześnik bracławski. Był synem Jana Baranowskiego i Anny z Wyleżyńskich. Jego małżonką była Ludwika Mierzyńska.
Jerzy Baranowski (zm. po 1763) - dziedzic Pilicy, podczaszy lubaczowski. Był synem Jana Baranowskiego i Anny z Wyleżyńskich.
Michał Antoni Baranowski (zm. po 1764) - właściciel dóbr ziemskich w Ługowej Woli, Cychrach, posiadacz wójtostwa w Długowoli, sędzia kapturowy czerski, podwojewodzi czerski, komornik graniczny czerski, łowczy inowłodzki, poseł na sejm z ziemi czerskiej. Był synem Aleksandra Baranowskiego, majora wojsk litewskich i Brygidy Magnuszewskiej. Jego małżonką była Anna Pęczelska.
Antoni Baranowski (ur. 1760) - generał major wojsk koronnych, powstaniec kościuszkowski. Syn Michała Antoniego, podwojewodziego czerskiego i Anny z Pęczelskich.
Florian Baranowski (zm. po 1764) - podczaszy bracławski, elektor króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, właściciel dóbr ziemskich: Pilica, Łękawica, Zakrzew, Szczyty, Brześce. Był synem Mikołaja Baranowskiego, podczaszego bracławskiego i Anny z Laskowskich. Wstępował w związki małżeńskie dwukrotnie. Jego pierwszą żoną była kuzynka Józefa Baranowska, córka Bogusława a drugą Ewa ŁaskaA. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 102-104..
Andrzej Baranowski (zm. po 1786) - podwojewodzi czerski. Był synem Michała Antoniego, sędziego kapturowego czerskiego i Anny z Pęczalskich. W roku 1786 zrzekł się majątku poojcowskiego na rzecz braci. Jego małżonką była Katarzyna ZalewskaA. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 105-106..
Ignacy Walenty Baranowski (zm. po 1791) - burgrabia czerski, vicesgerent. Był synem Floriana Baranowskiego, podczaszego bracławskiego.
Antoni Baranowski (zm. po 1802) - ksiądz katolicki, kanonik smoleński, wicedziekan przytycki, proboszcz jasieński, proboszcz radzanowski, notariusz konsystorza w SkrzynnieArchiwum Diecezjalne w Radomiu, Akta małżeństw 1764-1797, k. 59.. W latach 1791–1802 był proboszczem parafii w Radzanowie i jednocześnie w Jasionnej. W roku 1799 przeprowadził spis ludności parafii Radzanów, który jest cennym źródłem informacji o społeczności lokalnej i sytuacji gospodarczej parafian w tamtych czasach615 lat. Radzanów i okolice, redaktor naukowy: prof. dr hab. Henryk Bednarczyk, [w:] „Biblioteka Sycyńska”, t. XXVII, Sycyna 2006, s. 11, 220.. Był synem Floriana Baranowskiego, podczaszego bracławskiego.
Florian Baranowski (zm. po 1802) - rotmistrz powiatu lidzkiego. Był mężem Józefy Krzywobłodzkiej, z którą miał syna Juliana wylegitymowanego ze szlachectwa w Królestwie Polskim z herbu Ostoja w 1843 rokuS. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904, t. I, s. 90.E. Sęczys, Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861, Warszawa 2000, s. 12..