Konstal 102Na – dwuczłonowy tramwaj normalnotorowy, wytwarzany w latach 1970–1973 przez zakłady Konstal w Chorzowie. Stanowi modyfikację tramwaju Konstal 102N. Wersje wąskotorowe (102NaW i 803N) produkowano w latach 1973–1974. Ogółem wyprodukowano 600 wagonów, które w całości dostarczono do miast ówczesnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Konstrukcja 102Na to dwuczłonowy, jednokierunkowy, sześcioosiowy, normalnotorowy, silnikowy wagon tramwajowy. W porównaniu ze 102N powrócono do kształtu ścian czołowych montowanych wcześniej w wozach 13N. Skrajne wózki są napędowe, a wózek środkowy, na którym opierają się obydwa człony, jest toczny. Początkowo wózki zabezpieczone były osłonami, które jednak z czasem usunięto. Przegub łączący obydwa człony znajduje się nad środkowym wózkiem. Do wnętrza każdego z członów z prawej strony nadwozia prowadzi dwoje czteroczęściowych drzwi harmonijkowych. Projekt wizualny tramwaju 102Na został stworzony przez Instytut Wzornictwa Plastycznego.
Wewnątrz tramwaju zamontowano siedzenia w układzie 1+1 kryte skajem. Podłogę wyłożono wykładziną z gumy. Oświetlenie przedziału pasażerskiego stanowią połączone szeregowo żarówki chronione półkolistymi kloszami. Wentylację wnętrza umożliwiały przesuwne plastikowe szybki w górnych częściach okien oraz uchylne klapy dachowe.
W tramwaju 102Na zamontowano wyposażenie elektryczne z rozruchem oporowym. W skrajnych wózkach znajdują się po dwa szeregowe silniki prądu stałego typu LTb-220 (każdy napędza jedną oś). Zastosowano hamulce elektrodynamiczne, elektromagnetyczne oraz szynowe. Środkowy wózek posiada dodatkowo hamulec tarczowy. Prąd elektryczny o napięciu 600 V DC (w konurbacji górnośląskiej 660 V DC) pobierany jest z sieci trakcyjnej za pomocą pantografu OTK-1 umieszczonego na dachu z przodu pierwszego członu. Niskonapięciowe obwody pulpitu motorniczego są zasilane z przetwornicy wirowej napięciem 40 V DC. Sterowanie tramwajem odbywa się za pomocą nastawnika jazdy w formie korbki, posiadającego 22 pozycje jazdy, 20 pozycji hamowania i pozycję 0. Z przodu tramwaju umieszczono jeden okrągły reflektor, a na ściankach przedniej i tylnej gniazda sterowania wielokrotnego.
Produkowane odmiany 102NaW Wąskotorowa wersja 102Na otrzymała oznaczenie 102NaW. Prototypowym egzemplarzom nadano numery 876 i 877. Ciekawostką był zamontowany w seryjnych egzemplarzach system nagłaśniający złożony z mikrofonu, głośników i wzmacniacza.
102Nb W 1971 r. stworzono podtyp 102Nb, charakteryzujący się brakiem gniazd sterowania wielokrotnego. Takie oznaczenie nie przyjęło się jednak i zamiast niego stosowano standardowe 102Na.
102Nd Dla Wrocławia wyprodukowano w roku 1973 wersję 102Nd, różniącą się przełączaniem silników trakcyjnych podczas rozruchu, nieprzystosowaniem do jazdy w trakcji wielokrotnej i drobnymi szczegółami konstrukcyjnymi (m.in. montaż wiązki przewodów elektrycznych na dachu oraz zastosowanie trójpłatowych drugich i trzecich drzwi). Ostatni tramwaj tego typu został zezłomowany w lutym 2018 roku przez osobę prywatną, która odkupiła go za 5 tys. złotych od Towarzystwa Miłośników Wrocławia.
803N Wąskotorowa odmiana tramwaju 102Nd i następca 102NaW.
Modernizacje Typ Modernizacja Modernizacja w latach Eksploatacja Konstal 102NaD przebudowa na doczepy czynne 1983–1985 Kraków –montaż dwóch reflektorów, siedzeń z laminatu, przycisków otwierania drzwi przez pasażerówlata 90. XX wiekuSzczecin –likwidacja prawej połówki pierwszych drzwi i dolnych szybek we wszystkich drzwiach, montaż dwóch reflektorówlata 90. XX wiekuKonurbacja górnośląska Konstal 102Na G-089 przebudowa na dwukierunkowy 1996 Wrocław Konstal 803N mod. przebudowa wnętrza, nowy wygląd 1997–2005 Łódź
Kraków
W Krakowie w latach 1983–1985 pięć wagonów 102Na przebudowano na doczepy czynne. Modernizacji poddano pojazdy, których przody zostały uszkodzone w wyniku wypadków. Przebudowane wagony oznaczono symbolem 102NaD. Kursowały wyłącznie w Krakowie.
Łódź
Wersje wąskotorowe 803N poddane zostały w Łodzi gruntownym modernizacjom na typ Konstal 803N mod. Wymieniona została struktura nośna pudeł i okna na podobne do stosowanych w wagonach 805Na. Sylwetka wagonu uległa modyfikacjom z kształtów obłych na kanciaste, a całość wyciszono. Wewnątrz zamontowano podwójne siedzenia pokryte materiałem oraz kabinę motorniczego, unowocześniono także wystrój wnętrza. W wyniku przebudowy liczba miejsc siedzących wzrosła z 30 do 44. Wersja zmodernizowana eksploatowana była w Łodzi wyłącznie na liniach podmiejskich przez Międzygminną Komunikację Tramwajową. Tramwaje w wersji oryginalnej były natomiast użytkowane przez Tramwaje Podmiejskie. 31 marca 2012 roku zakończono ich eksploatację w obu spółkach, a zarazem i w całej Polsce. Część wagonów miała zostać zachowana jako pojazdy zabytkowe.
Dostawy PaństwoMiastoTypLata dostawLiczbaNumery taboroweUwagi Bydgoszcz102Na1973–1974 20Częstochowa102Na1970–1972 18Gdańsk102Na1970-1973 501105–1145, 03146-03154Gorzów Wielkopolski102Na1972–1973 514, 16, 17, 24, 25Konurbacja górnośląska102Na1970 128151–249Kraków102Na1970–1974 58208–265wagony nr 213, 222, 244 przebudowano na doczepy 102NaD Łódź102NaW1972–1973 20876–895876 i 877 – prototypy803N1973–1975 139896–939, 461–487, 940–999Poznań102Na1970–1973 659–73Szczecin102Na1971–1972 30601–630Toruń803N1974 10201–210 Wrocław102Na1970–1973 802003–2082pominięto numery 2041 i 2050102Nd1973 222083–2104 Łączna liczba:645
Eksploatacja Tramwaje 102Na eksploatowane były w większości miast Polski dysponujących komunikacją tramwajową, w prawie wszystkich miastach w Polsce są wycofane z użycia.
Pierwszym miastem, które zakończyło liniową eksploatację pojazdów typu 102N i 102Na był Gdańsk. W 1988 roku dokonano wymiany 43 sztuk wagonów 102Na oraz 3 sztuk wagonów 102N na 46 sztuk wagonów 105N wyprodukowanych w latach 1976–1978 pomiędzy WPK Gdańsk (poprzednik spółki GAiT) a MPK Krakówhttp://tramwaje.gdanskie.info/tabor tramwaje.gdanskie.info.. We wrześniu 2008 roku wycofano z eksploatacji wagony w GOP-ie. Przedostatnim miastem eksploatującym te tramwaje liniowo był Wrocław, gdzie ostatnią planową jazdę tramwaj 102Na odbył 17 maja 2011 roku. W Poznaniu tramwaj 102Na eksploatowany był liniowo na linii numer 3 do roku 2013.
Od 29 czerwca do 15 września 2019 w dni wolne od pracy tramwaj 102Na pojawił się w ruchu planowym na linii nr 8 w Gdańsku.
W 1974 w Krakowie, przy współpracy fachowców przedsiębiorstwa komunikacyjnego ze Szczecina, uruchomiono eksploatację wagonów 102Na w trakcji ukrotnionej (m.in. linie 4, 22). Później stosowano ją także w innych miastach (m.in. linie 0, 7, 15, 37 i 40 w GOP, linie nr 14 i 17 we Wrocławiu). Było to rozwiązanie problemu stałego braku motorniczych, z jakim przedsiębiorstwa komunikacyjne w Polsce borykały się w latach 70. i 80. XX wieku. Ostatnim miastem, w którym eksploatowano składy 102Na w ten sposób był Szczecin, gdzie duża pojemność takiego składu była niezbędna do obsługi komunikacyjnej Cmentarza Centralnego w okresie dnia Wszystkich Świętych.
Szczecin mały|Zabytkowy Konstal 102Na w Szczecinie mały|Wnętrze szczecińskiego wagonu 102Na Pierwsze 10 wagonów typu 102Na dostarczono do Szczecina w 1971 roku. Nowym tramwajom nadano numery taborowe z zakresu 601–610 i przydzielono do zajezdni Pogodno. Rok później zakupiono kolejnych 20 tramwajów typu 102Na, które otrzymały numery taborowe 611-630. Niektóre z nich kursowały w składach podwójnych w związku z niedoborem motorniczych. Na początku lat 90. XX wieku remont wyeksploatowanych tramwajów powierzono warsztatom tramwajowym w Krakowie: z 28 czynnych egzemplarzy 11 rozebrano na części zamienne, a 16 skierowano do remontu. Oprócz tego do modernizacji przekazano także 7 używanych tramwajów 102Na, 803N i 102N zakupionych w innych miastach w Polsce. Zakres modernizacji tramwajów obejmował zastąpienie pojedynczego reflektora dwoma nowymi i montaż nowych kierunkowskazów, wymianę siedzeń, montaż przycisków indywidualnego otwierania drzwi. Po remoncie zmieniono miejsce ich garażowania z zajezdni Pogodno na zajezdnię Niemierzyn. W 2004 r. przeniesiono je z powrotem na Pogodno w związku z likwidacją zajezdni Niemierzyn. Zakup używanych tramwajów typu Tatra KT4DtM z Berlina pozwolił na wycofanie z eksploatacji tramwajów typu 102Na będących już w złym stanie technicznym. Ostatnie tramwaje 102Na zakończyły służbę liniową 28 lutego 2007 r. Do celów muzealnych zachowano wagony nr 604 (oczekuje na renowację) i 606 (eksponat Muzeum Techniki i Komunikacji).
Wagony historyczne Miasto Numer taborowy Obecny właściciel Typ Rok produkcji Pochodzenie wagonu Historyczny od rokuBydgoszcz201MZK Bydgoszcz803N1974Bydgoszczoczekuje na remontCzęstochowa 628 MPK Częstochowa 102Na 1970Częstochowa 2013Gdańsk1105GAiT102Na1970Wrocław20092061Prywatny właściciel (przekazany GAiT)102Na1972oczekuje na remontkonurbacja górnośląska 169 Tramwaje Śląskie 102Na 1970konurbacja górnośląska ?Kraków 210 MPK Kraków 102Na 1970Kraków ?Łódź 2 KMST 803N 1973 Łódź 2012 37 803N 1973 2012Poznań 71 MPK Poznań 102Na 1970 Poznań 2013Szczecin 604 MTiK 102Na 1970 Szczecin 2006 606 102Na 1971 2006Warszawa42Tramwaje Warszawskie102Na1971Poznań1998 (od lat niesprawny)Wrocław 2069 KSTM 102Na 1972 Wrocław 2010
Galeria
Zobacz też Lista tramwajów produkowanych w Polsce 102Na G-089
Przypisy
Kategoria:Wagony tramwajowe Konstal