Henryk Grynberg (ur. 4 lipca 1936 w Warszawie) – żydowski prozaik narodowości polskiej, poeta, dramaturg, eseista. W swym pisarstwie podejmuje głównie tematykę Holocaustu i losu polskich Żydów.

Życiorys thumb|Grób Abrama Grynberga, ojca Henryka Grynberga, na cmentarzu żydowskim na Woli w Warszawie thumb|Tablica na budynku dworca Warszawa Gdańska upamiętniająca Polaków żydowskiego pochodzenia zmuszonych do opuszczenia kraju po marcu 1968

W okresie okupacji niemieckiej, ze względu na żydowskie pochodzenie, w latach 1942–1944 ukrywał się w Radoszynie i okolicach oraz – na tzw. aryjskich papierach – w Warszawie. Z całej licznej rodziny Holocaust przeżyli – dzięki pomocy Polaków – tylko on i jego matka. Ojca Grynberga – Abrama – zabił polski chłopW utworze Zwycięstwo Grynberga pada nazwisko „Wojtyński”, u którego ojciec autora miał się ukrywać. Wojtyński miał zabić ze strachu przed zawistnymi sąsiadami, którzy zazdrościli mu zarobku za ukrywanie Żyda. Ponieważ Abram Grynberg ukrywał majątek u sąsiadów Wojtyńskiego, Wojtyński bał się, że ludzie mu nie wybaczą, jak Grynberg przeżyje wojnę, bo „przyjedzie odebrać swoje”, zob. H. Grynberg, Zwycięstwo, [w:] tegoż, Żydowska wojna; Zwycięstwo, Wielka Litera, Warszawa 2012, s. 140–141, . Nazwisko „Wojtyński”, jako mordercy, pada także w utworze Dziedzictwo., któremu ten oddał na przechowanie dwie krowy. Dwuletniego brata, wydanego przez polskich sąsiadów, zabili Niemcy na terenie pobliskiego Jadowa.

Szkołę średnią, Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki, skończył w Łodzi. W latach 1954–1958 studiował na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Od 1 kwietnia 1959 do 31 grudnia 1967 pracował w warszawskim Teatrze ŻydowskimElżbieta Lechicz-Niesiołowska, Główny specjalista ds. promocji i marketingu w Teatrze Żydowskim im. Estery Racheli i Idy Kamińskich (informacja z listu prywatnego, z prawem wykorzystania w Wikipedii).. W 1967 wraz z zespołem teatru wyjechał na występy do USA i pozostał na emigracji. Studiował literaturę rosyjską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles; pracował w U.S. Information Agency i w rozgłośni Głos Ameryki w Waszyngtonie; współpracował z emigracyjnymi pismami literackimi.

Debiutował opowiadaniem Ekipa „Antygona” („Współczesność” 1959, nr 22). Jego pierwszą książką był zbiór opowiadań pod tym samym tytułem (1963).

W książce Dziedzictwo zbadał i opisał okoliczności śmierci najbliższych krewnych. Dzieło to powstało w związku z filmem dokumentalnym Pawła Łozińskiego z 1992 pt. Miejsce urodzenia. Podpisał List pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)„Kultura” nr 03(342), Paryż 1976, s. 34..

1 grudnia 2006 „Życie Warszawy” podało informację, że Henryk Grynberg został zarejestrowany 11 października 1956 przez Wydział VII Dep. I jako tajny współpracownik SB o pseudonimie „Reporter”. Zdaniem gazety przekazywał informacje na temat rodziny i znajomychRafał Pasztelański,Henryk Grynberg mówi prawdę o współpracy z SB, Życie Warszawy, 2006-12-01.. Okoliczności tego zdarzenia pisarz przedstawił w wywiadzie dla „Życia Warszawy” z 5 lutego 2007 i w książce Ciąg dalszy. Wyjaśnił, że jego kontakty z UB (nie SB), a następnie z wywiadem trwały nie dłużej niż pół roku i były pozorowaniem współpracy wymuszonym poprzez zagrożenie aresztowaniem jego ojczyma. Zaprzeczył także, jakoby kiedykolwiek na kogoś, poza napisaniem pozytywnej opinii o trzech kolegach ze studiów, donosił.

Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Jego utwory zostały przetłumaczone na wiele języków, m.in. angielski, francuski, niemiecki, hebrajski i niderlandzki.

Nagrody i wyróżnienia Jest laureatem nagród literackich, m.in. Nagrody Kościelskich (1966). Cztery jego książki były nominowane do Nagrody Literackiej Nike (Drohobycz, Memorbuch, Monolog polsko-żydowski, Uchodźcy). Za Drohobycz, Drohobycz otrzymał 2002, jedną z najważniejszych nagród literackich dla autorów piszących o tematyce żydowskiej.

Twórczość Proza Ekipa „Antygona” (1963) Żydowska wojna (1965) Zwycięstwo (1969) Życie ideologiczne (1975) Życie osobiste (1979) Życie codzienne i artystyczne (1980, 1998 wyd. łączne: Życie ideologiczne, osobiste, codzienne i artystyczne) Prawda nieartystyczna (1984) Kadisz (1987, 2005 wyd. pod tytułem Kalifornijski kadisz) Szkice rodzinne (1990) Dziedzictwo (1993, 2005 wyd. łącznie z Kalifornijskim kadiszem, 2018) Pamiętnik Marii Koper (1993) Dzieci Syjonu (1994) Ojczyzna (1999) Drohobycz, Drohobycz (1997) Memorbuch (2000, 2018) Szmuglerzy, wraz z Janem Kostańskim (2001) Monolog polsko-żydowski (2003) Uchodźcy (2004, 2018) Janek i Maria, wraz z Janem Kostańskim (2006) Ciąg dalszy (2008) Pamiętnik (2011) Pamiętnik 2 (2014) Pamiętnik 3 (2017)

Poezja Święto kamieni (1964) Antynostalgia (1971) Wiersze z Ameryki (1980) Po zmartwychwstaniu (1982) Wśród nieobecnych (1983) Wiersze wybrane z lat 1964–1983, wybór J. Salmonowicz (1985) Pomnik nad Potomakiem (1989) Wróciłem. Wiersze wybrane z lat 1964–1989, wybór i oprac. R. Stiller (1991) Rysuję w pamięci (1995) Z Księgi Rodzaju (2000) Dowód Osobisty (2006)

Dramaty Kronika (1984) Pamiętnik pisany w stodole (1992) Kabaret po tamtej stronie (1997)

Eseje o twórczości Henryka Grynberga Antysemityzm i Holocaust w eseistyce Henryka Grynberga. cz. 1., publikacja Yebood.com, jest to analiza Prawdy nieartystycznej, wydania berlińskiego, 1981YebooD.com :: Serwis kulturalny. Antysemityzm i Holocaust w eseistyce Henryka Grynberga. cz.2., publikacja Yebood.com, jest to ciąg dalszy analizy Prawdy nieartystycznej, wydania berlińskiego, 1981YebooD.com :: Serwis kulturalny.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Biogram na portalu culture.pl

Henryk Grynberg – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Pisarze związani z Łodzią Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy pisarze emigracyjni Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Pracownicy sekcji polskiej Głosu Ameryki Kategoria:Absolwenci III Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Łodzi Kategoria:Sygnatariusze listu pisarzy emigracyjnych popierającego protesty przeciwko zmianom w konstytucji PRL 1975/1976 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1936