Polska jest krajem położonym na półkuli północnej, w środkowej części Europy, pomiędzy Morzem Bałtyckim na północy a pasmami górskimi Karpat i Sudetów na południu. Większość obszaru kraju leży w dorzeczu Wisły i Odry, na nizinach będących częścią Niżu Środkowoeuropejskiego. thumb|upright=1.4|Położenie Polski na tle Europy Środkowej Powierzchnia i podział administracyjny

Powierzchnia Polski wynosi 322 575 km², w tym: obszar lądowy (wraz z wodami śródlądowymi) – 311 895 km², morskie wody wewnętrzne – 2036 km², morze terytorialne – 8783 km². W Europie większą powierzchnię mają: Rosja, Ukraina, Francja, Hiszpania, Szwecja, Niemcy, Finlandia i Norwegia.

Powierzchnia kraju jest stosunkowo zwarta przy nieco większej rozciągłości równoleżnikowej (z zachodu na wschód: 689 km) od południkowej (z południa na północ: 649 km).

Wykorzystanie powierzchni: 59,3% grunty orne, 30,4% grunty leśne, zadrzewione i zakrzewione, 6,0% grunty zabudowane i zurbanizowane, 2,5% grunty pod wodami, 1,5% nieużytki, 0,3% tereny różne.

Podział administracyjny

W Polsce od 1999 roku obowiązuje trójstopniowy podział administracyjny. Powierzchnia kraju podzielona jest na 16 województw, 380 powiatów i 2479 gmin. 66 spośród większych miast (w tym wszystkie stolice województw) pełnią jednocześnie funkcje gminy i powiatu. Specjalny status terytorialny posiada Warszawa, która jest jednocześnie konstytucyjną stolicą państwa.

Polska jest państwem unitarnym, co oznacza, że wszystkie jednostki podziału terytorialnego są zorganizowane podobnie (w zależności od szczebla) i nie ma regionów posiadających autonomię.

Granice Polski i punkty skrajne thumb|350px|Długości granic Polski z innymi krajami

Polska graniczy z siedmioma państwami (w nawiasie długość granicy z tym państwem) Niemcy (467 km) Czechy (796 km) Słowacja (541 km) Ukraina (535 km) Białoruś (418 km) Litwa (104 km) Rosja (obwód królewiecki będący eksklawą Rosji, 210 km)

Długość granicy lądowej wynosi 3071 km.

Długość granicy morskiej wynosi 501 km, przy czym długość wybrzeża morskiego Bałtyku (wraz z Zalewem Szczecińskim i Wiślanym) wynosi 775 km.

Całkowita długość granic wynosi 3572 km.

Punkty skrajne Bez baz wojskowych, placówek dyplomatycznych i stacji naukowych: Najdalej na północ wysunięty kraniec Polski 54°50'08.8'' N – miejscowość Jastrzębia Góra, w gminie Władysławowo, powiat pucki tzw. Gwiazda Północy – punkt lądowy; (skrajnym północnym punktem terytorium Polski, do którego zalicza się morze terytorialne, jest punkt oddalony o 272 metry na północ od przylądka Rozewie – 55°00'00'' N); Najdalej na południe wysunięty kraniec Polski 49°00′N – szczyt Opołonek w gminie Lutowiska, powiat bieszczadzki (właściwie – nienazwane siodło leżące kilkaset metrów na wschód od szczytu, znajdujące się ok. 1,5" bardziej na południe od samego szczytu); Najdalej na zachód wysunięty kraniec Polski14°07′E – zakole Odry koło Osinowa Dolnego w gminie Cedynia, powiat gryfiński (Siekierki są często podawaną błędną lokalizacją tego punktu); Najdalej na wschód wysunięty kraniec Polski24°09′E – zakole Bugu we wsi Zosin w gminie Horodło, powiat hrubieszowski (Strzyżów jest często podawaną błędną lokalizacją tego punktu).

Środek Polski

Środek całego terytorium Polski ma współrzędne 52°11′28,0″N oraz 19°21′19,5″E i znajduje się we wsi Nowa Wieś w gminie Kutno, powiat kutnowski, województwo łódzkie.

Ukształtowanie terenu thumb|upright=2.0|Mapa ukształtowania terenu Polski thumb|upright=1.3|Profil wysokościowy Polski

Ponieważ w Polsce zdecydowanie przeważają tereny nizinne (poniżej 200 m n.p.m.), zajmujące aż 75% powierzchni kraju, średnia wysokość wynosi tylko 173 m n.p.m., a mediana 149 m n.p.m. Niziny występują na północy i w centrum, natomiast obszary wyżynne i górskie na południu. Zaledwie 5,4 % powierzchni kraju zajmują obszary położone na wysokości 300 – 500 m n.p.m. i 3 % położone powyżej 500 m n.p.m. Duży wpływ na ukształtowanie powierzchni Polski północnej i środkowej miały ostatnie zlodowacenia. Ich widocznym śladem są występujące na znacznym obszarze kraju pojezierza, pradoliny, jak i mniejsze formy rzeźby terenu, takie jak moreny czy ozy.

Teren Polski pochyla się z południa ku północnemu zachodowi. Wysokość nie maleje jednak jednostajnie, lecz etapowo, tzn. na przemian występują krainy niżej i wyżej wzniesione, które układają się pasami ciągnącymi się z zachodu na wschód. Zaczynając od południa wyróżnia się następujące pasy: gór (pas najwyższy), kotlin (pas niższy), wyżyn (pas wyższy), nizin środkowopolskich (pas niższy), pojezierzy (pas wyższy), pobrzeży (pas najniższy).

Poza niewielkimi, reliktowymi Górami Świętkorzyskimi, które znajdują się w głębi kraju, pozostałe góry położone są wzdłuż południowych granic Polski. Z tego powodu po polskiej stronie leżą tylko północne stoki i pasma z łańcuchów górskich Sudetów i Karpat.

Punkty najniższy i najwyższy znajdują się na przeciwległych krańcach kraju. Najniższy położony jest na wysokości 2,2 m p.p.m., w miejscowości Marzęcino na Żuławach Wiślanych. Najwyższym punktem są Rysy w Tatrach, których wierzchołek sięga 2499 m n.p.m. (w latach 1938–1939 najwyższym punktem był Lodowy Szczyt) W porównaniu z rekordami światowymi wielkości te nie są imponujące: najniżej położone miejsce na lądzie (tafla Morza Martwego) znajduje się o 415,9 m niżej, natomiast najwyższy szczyt (Mount Everest) wznosi się o 6349 m wyżej. thumb|300px|Mapa regionów fizycznogeograficznych Polski (od megaregionów po mezoregiony), akcentująca hierarchię i względne rozmieszczenie regionów Regiony fizycznogeograficzne

Zgodnie z podziałem zaproponowanym przez Międzynarodową Unię Geograficzną Polska leży na styku trzech z dziewięciu megaregionów, na które została podzielona Europa: Pozaalpejskiej Europy Środkowej (3) i Regionu karpackiego (5), które są kwalifikowane jako składowe Europy Zachodniej oraz Niżu Wschodnioeuropejskiego (8), będącego częścią Europy Wschodniej . thumb|Klif w Gdyni – Orłowie thumb|Białowieski Park Narodowy thumb|Rzeka Łasica w Kampinoskim Parku Narodowym thumb|Dolina Prądnika, widok z Góry Koronnej thumb|Ujście Łukawicy do Sanu thumb|Babia Góra zimą thumb|Jezioro Niesłysz (Pojezierze Łagowskie) Megaregiony zostały podzielone na prowincje i podprowincje. Poniżej lista tych, które w całości lub części znajdują się na terytorium Polski: Pozaalpejska Europa Środkowa Niż Środkowoeuropejski Pobrzeża Południowobałtyckie Pojezierza Południowobałtyckie Niziny Środkowopolskie Niziny Sasko-Łużyckie Masyw Czeski Sudety i Przedgórze Sudeckie Wyżyny Polskie Wyżyna Lubelsko-Lwowska Wyżyna Śląsko-Krakowska Wyżyna Małopolska

Region karpacki Karpaty Zachodnie Podkarpacie Północne Zewnętrzne Karpaty Zachodnie Centralne Karpaty Zachodnie Karpaty Wschodnie Podkarpacie Wschodnie Zewnętrzne Karpaty Wschodnie

Niż Wschodnioeuropejski Niż Wschodniobałtycko-Białoruski Pobrzeża Wschodniobałtyckie Pojezierza Wschodniobałtyckie Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie Polesie Wyżyny Ukraińskie Wyżyna Wołyńsko-Podolska

Przeszłość i budowa geologiczna Polski

W początkach prekambru (w eonie archaicznym) rozpoczęło się formowanie skorupy ziemskiej. W eonie proterozoicznym kształtowaniu się litosfery towarzyszyły ruchy górotwórcze oraz zjawiska wulkaniczne. Uformował się szereg tzw. platform kontynentalnych, będących najstarszymi częściami kontynentu. Jedną z nich jest platforma wschodnioeuropejska, na której znajduje się wschodnia część obecnego obszaru Polski.

W początkach paleozoiku (w kambrze) część obecnego obszaru zajmowało morze. Powstały w nim grube pokłady wapieni (na terenie obecnych Sudetów) oraz piaskowców i łupków (na terenie obecnych Gór Świętokrzyskich). W ordowiku i sylurze miała miejsce orogeneza kaledońska, doprowadziła ona do częściowego sfałdowania Sudetów i Gór Świętokrzyskich. W dewonie klimat uległ ociepleniu. Pod koniec tego okresu rozpoczęła się orogeneza hercyńska – ponowne sfałdowanie Gór Świętokrzyskich i Sudetów, która miała miejsce także w karbonie. Podczas jej trwania powstały złoża węgla kamiennego oraz góry wulkaniczne. W permie środkowa i północna część Polski była zalana morzem. Osadzały się w nim margle i wapienie, tworzyły pokłady soli kamiennej i potasowej. Wtedy też powstały złoża ropy naftowej i miedzi.

W erze mezozoicznej tworzyły się skały osadowe: wapienie, dolomity, piaskowce. W erze tej rozpoczęły się kolejne ruchy górotwórcze – trwająca do dziś orogeneza alpejska.

Orogeneza alpejska doprowadziła w erze kenozoicznej, dokładnie w paleogenie do wydźwignięcia środkowej części obszaru Polski – powstał tam ląd. Natomiast w neogenie prawie cały obszar Polski został wzniesiony ponad poziom morza. Najwyżej wzniesiony został obszar Karpat. Pod koniec neogenu morze na terenie Polski całkowicie wycofało się. W pierwszym okresie czwartorzędu (plejstocen) nadeszła epoka lodowcowa, lód pokrył prawie całą Polskę.

Pokrywa glebowa Pokrywa glebowa w Polsce, podobnie jak niektóre inne elementy środowiska, ma cechy przejściowe pomiędzy glebami charakterystycznymi dla Europy Zachodniej i Wschodniej. Powierzchniowo dominują gleby strefowe (powstałe pod wpływem klimatu), jednak tworzą one na terenie kraju mozaikę zależną głównie od podłoża geologicznego (skały macierzystej) oraz ukształtowania powierzchni. Około 52% powierzchni zajmują gleby płowe oraz gleby brunatnoziemne, zaś ok. 26% powierzchni zajmują, powstałe na utworach piaszczystych, gleby rdzawe, bielicowe i bielice. W dolinach rzecznych dominują mady (ok. 5% powierzchni), w miejscach podmokłych lub wilgotnych zaś można spotkać gleby organiczne (torfowe, murszowe), gleby glejowe i czarne ziemie. Wyraźne obszary zajmują również, powstające na skałach węglanowych – rędziny, najbardziej urodzajne na obszarze Polski – czarnoziemy, charakterystyczne dla obszarów górskich – gleby inicjalne i słabo ukształtowane, a także powstałe pod dominującym wpływem człowieka – gleby antropogeniczne.

W Polsce grunty rolne i leśne klasyfikuje się również pod kątem użytkowym. Według bonitacyjnej klasyfikacji gleb ornych i użytków zielonych w kraju powierzchniowo dominują gleby średnie (klasa IIIa-IVb – 63% gruntów ornych i klasa III i IV – 51,2% użytków zielonych), zaś najmniej jest gleb najlepszych (klasa I i II – 3,7% gruntów ornych i 1,7% użytków zielonych).

Rzeki i jeziora thumb|350px|Sieć hydrograficzna Polski 99,7% (312 683 km²) obszaru Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego (53,9% dorzecze Wisły, 34,7% dorzecze Odry, 11% rzeki bezpośredniego dorzecza Bałtyku i 0,8% dorzecze Niemna), a poza tym w zlewisku Morza Czarnego (Orawa, Strwiąż) i Morza Północnego (Dzika Orlica, Izera).

Najdłuższe rzeki w Polsce to Wisła (1047 km) Odra (854,3 km, w tym na terenie Polski 741,9 km) Warta (808 km) Bug (772 km, w tym na terenie Polski 587 km)

Na terenie Polski znajduje się znaczna liczba jezior – według aktualnych danych 7081 o powierzchni powyżej 1 ha. Stanowią one jednak zaledwie 0,9% powierzchni kraju.

Klimat

Zgodnie z klasyfikacją Köppena, obszar Polski leży w strefie wilgotnego klimatu kontynentalnego (Dfb) . Jej klimat jest też określany jako przejściowy pomiędzy ciepłym i dżdżystym klimatem umiarkowanym, a śnieżno-leśnym klimatem borealnym. Nad obszarem Polski ścierają się różne masy powietrza, co jest wynikiem położenia w centrum Europy oraz równoleżnikowego układu krain geograficznych.

Przeważający obszar Polski znajduje się w strefach mrozoodporności 6 i 7 (wg klasyfikacji USDA). Strefa 6a: tereny na północnym wschodzie (głównie woj. podlaskie) oraz niektóre fragmenty obszarów górskich i podgórskich, Strefa 6b: wschodnia połowa kraju, tereny nad Dolną Wisłą i pogórza, Strefa 7a: środkowo-zachodnia i południowo-zachodnia część kraju (Wielkopolska i Śląsk), Strefa 7b: pas ziemi od woj. lubuskiego przez zachodniopomorskie po pomorskie, Strefa 8a wąski pas ziemi nad samą Zatoką Gdańską i Zatoką Pomorską, gdzie łagodzący wpływ powietrza morskiego jest najsilniejszy.