Henryk Grombecki (ur. 8 czerwca 1883 w Warszawie, zm. 11 stycznia 1933 tamże) – artysta malarz. Zajmował się malarstwem sztalugowym, zwłaszcza akwarelowym, lecz także olejnym i grafiką zwłaszcza w dziedzinie litografii. Specjalizował się głównie w portrecie i pejzażu.
Życiorys thumb|left|Studium portretowe żony artysty rysunek węglem, wykonany w Warszawie w 1906 roku Urodził się 8 czerwca 1883 roku w WarszawieTamże, s. 67 (przypis 1).Irena Tessaro: Henryk Grombecki, hasło w Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, Wrocław-Kraków-Warszawa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1959–1960, s. 632. Decyzję o swoim artystycznym powołaniu życiowym podjął Grombecki na jesieni 1903 roku wyjeżdżając do Krakowa i rozpoczynając studia malarskie w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Nastąpiło to po krótkotrwałej dorywczej nauce (w latach 1902–1903) w Warszawskiej Szkole Rysunkowej u prof. Kauzika i Badowskiego – oprócz „samodzielnych prób na wsi i w domu (nie licząc lekcji rysunków w gimnazjum rosyjskim, gdzie ponoć celował w robieniu trafnych i śmiesznych karykatur)”Naukę w Warszawskiej Szkole Rysunkowej -jak pisze autor jego monografii – podjął przyszły artysta głównie „dla zdobycia ulgowego paszportu na wyjazd”. – Zob: Maciej Masłowski: Henryk Grombecki..., op.cit., s. 4–5.. W czasie studiów w Akademii krakowskiej mieszkał nie w centrum miasta, lecz na przedmieściu Krakowa – Dębnikach, a potem pod Krakowem, na Czerwonym PrądnikuTamże, s. 67 (przypis 4).
thumb|upright=1.5|Portret ojca artysty z ostami akwarela namalowana w Warszawie w 1907 roku
Lata szkolne 1903/1904 i 1904/1905 artysta spędził, najpierw w szkole Floriana Cynka, wieloletniego profesora rysunków i sumiennego pedagoga, a następnie w klasie malarstwa Józefa Mehoffera. Fakty znane z jego biografii świadczą o jego równoczesnej, daleko posuniętej, samodzielności już w okresie studiów. Podobnie bowiem, jak w Warszawie – również w Krakowie pracował przede wszystkim sam, „na uboczu i po swojemu” i tylko, co jakiś czas przywoził swe studia do korekty profesorom. Mimo swej indywidualistycznej, samodzielnej postawy otrzymywał dobre oceny, a nawet został nagrodzony na jednym z wewnętrznych konkursów prac uczniowskichTamże, s. 6..
thumb|left|Studium portretowe Pani S. rysunek węglem z lat 1906–1907 wykonany w Warszawie
Okres studiów krakowskich był w biografii artysty okresem szybkiego dojrzewania, do czego przyczyniła się – oprócz samych studiów – panująca w ówczesnym Krakowie atmosfera twórcza. Szczególne znaczenie miały wtedy dla Grombeckiego, największą radość i pożytek przynosiły mu wystawy w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Okres ten był dla niego bardzo istotny również ze względu na podjętą na wiosnę 1905 roku podróż do Włoch – bardzo skądinąd malowniczą i świadczącą o niezwykłej, niezłomnej determinacji poznania tej ojczyzny artystów i sztuki. Odbył bowiem wówczas – mimo swej raczej słabej konstytucji fizycznej, z pojedynczym tylko towarzyszem – wielomiesięczną pieszą wycieczkę z Krakowa przez Zakopane, Słowację, Morawy (Pilzno), Czechy (Pragę), Bawarię (Monachium), Tyrol (wtedy bawarski), Tyrol austriacki i włoski do Włoch.
thumb|upright=1.5|Modlitwa chłopska akwarela z 1909 roku z Rybiniszek
W swej późniejszej (z 1926 roku) autobiograficznej notatce (przeznaczonej dla jednego z paryskich krytyków sztuki) pisał artysta o tej wyprawie: „oglądając Wenecję, Padwę, Bolonię, Sienę, Ferrarę, Florencję, przybyliśmy do Rzymu, wciąż zwiedzając i rysując”Cytat pochodzący z pracy: tamże, s. 7..
Kilkumiesięczny bezpośredni kontakt ze znakomitym dorobkiem artystycznym Italii, z pomnikami sztuki średniowiecza, renesansu i baroku wyzwolił i utrwalił w świadomości artysty głęboki szacunek dla mistrzów przeszłości i umocnił jego przekonanie o szlachetnym posłannictwie artystyTamże, s. 7..
thumb|left|Studium portretowe Pana L. rysunek węglem wykonany w Warszawie w latach 1906–1907
Kończąc wyprawę do Włoch wrócił Grombecki przez Kraków do Warszawy, gdzie osiadł na stałe i jesienią 1906 roku ożenił się. Mimo panującej tam wówczas – w porównaniu z bogactwem życia artystycznego Krakowa – prowincjonalnej atmosfery, był to w życiu Grombeckiego początek kilkuletniego dynamicznego, twórczego rozwoju. Wyrażał się on w zmianach konstrukcji obrazów, w pogłębieniu i wysubtelnieniu ich wyrazu. Czerpał on w tym wczesnym okresie swej twórczości wiele z doświadczeń nabytych w młodopolskim Krakowie wchłaniając powszechne tam tendencje ekspresjonistyczne i dekoracyjno-stylizacyjne. W jego pracach coraz częściej pojawiał się kontur delikatnie wypełniony przy pomocy akwareli kolorem. W malarstwie portretowym Grombeckiego przejawiły się wtedy wyraźnie – powszechne na gruncie europejskim – tendencje anty-naturalistyczne, a szczególnie dążność do podkreślenia fizjonomii modela, kosztem jego strony materialno-cielesnejTamże, s. 10.. Po-krakowski okres twórczości artysty skończył się z upływem roku 1908.
thumb|Studium portretowe Pana E. z lat 1906–1907
Lata następne – 1909–1913 – to okres „krystalizacji”, w którym istotne miejsce zajmuje dążenie do doskonalenia warsztatu twórczego, zwłaszcza nacisk na rzetelność wykonania pracy, a także na jakość użytych materiałów. Odtąd jest to jego trwałe, ustawiczne dążenie, wyraźnie dostrzegalne w pracach z następnych lat.Tamże, s. 19–21.
Dziesięciolecie 1913–1923 to okres rozkwitu twórczości Grombeckiego. Charakteryzuje go wytężona praca zarówno nad wizerunkiem człowieka, jak i nad krajobrazem. Wspomniane lata artysta spędził w kraju wyjeżdżając z Warszawy głównie na wakacyjne plenery. I tak w miesiącach letnich w latach 1913 i 1914 – przybywał w Druskiennikach, w latach 1916–1920 w Woli Rafałowskiej, w następnym 1921 roku – w Żegiestowie i na Kurpiowszczyźnie. Grombecki czuł się dobrze w środowisku wiejskim znajdując z nim łatwo płaszczyznę porozumienia i nawiązując emocjonalną więź sympatii z „szarym”, „prostym” człowiekiem. Znajduje to wyraz w tematyce jego twórczości i w treści jego obrazów (zob.dalszy ciąg niniejszego artykułu: „Twórczość”)Tamże, s. 31.
Rok 1921 przyniósł Grombeckiemu uznanie jego pracy i talentu na forum międzynarodowym – został bowiem członkiem prestiżowego Societe Nationale des Beaux Arts – za wystawiony w tymże roku w Paryżu na Salonie owego Towarzystwa „Portret Ojca”. Eksponował tam swe prace i później podczas podróży do Francji w 1927 roku na dorocznym Salonie tego Towarzystwa – już jako jego członek – spotykając się z pochlebnymi recenzjami w latach 1926 (obrazy: „Diabli młyn” i „Portret Pani Sabiny T.”)Robert de la Sizeranne:, „Revue des Deux Mondes, VII, 1927 – za Maciej Masłowski: Henryk Grombecki, op.cit., s. 69. i w 1927 roku („Pejzaż patetyczny” i „Portret chłopca z zabawkami”)Tamże, s. 57..
thumb|Pamięci naszych babek akwarela namalowana w 1911 roku w Warszawie thumb|left|Portret ojca artysty, akwarela z 1913 roku malowana w Warszawie
Po roku 1923 artysta intensywnie angażuje się w rozwiązywanie problemów społecznych i organizacyjnych ówczesnego środowiska polskich artystów plastyków, co częściowo odbywało się kosztem jego twórczości. Już wcześniej w 1921 roku brał czynny udział w zakładaniu Kooperatywy Polskich Artystów Plastyków, która początkowo zajmowała się sprzedażą obrazów, a od 1923 roku stała się centralą zaopatrzenia w tanie materiały i przybory malarskie. Jego aktywność w tym okresie była rozległa, wielowymiarowa. Jej przykładem może być urządzenie w 1922 roku wielkiej loterii dzieł sztuki, której dochody wspomogły wspomnianą Kooperatywę, innym przykładem z tego samego roku jest opracowanie projektu opieki społecznej nad środowiskiem artystów. Przewidywał on powszechną dobrowolną dotację na potrzeby tego środowiska (między innymi na zakupy, stypendia, zaopatrzenie bibliotek w specjalistyczne księgozbiory)Tamże, s. 44–45.. Jeszcze innym przykładem jest jego zaangażowanie w 1923 roku w sporze między artystami i Komitetem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, a szczególnie wydanie własnym kosztem dwu broszur poświęconych sprawie bojkotu Zachęty przez artystówHenryk Grombecki: Z dziejów Zachęty, Warszawa (1923); także: Henryk Grombecki: Co jest przyczyną nienormalnych stosunków w Tow. Zachęty Sztuk Pięknych, Warszawa (1923) – cyt. za: Maciej Masłowski: Henryk Grombecki, op.cit., s. 47–48 i 68 (przypisy 18 i 19).. O jego aktywnej działalności na rzecz środowiska ludzi sztuki świadczy jego publicystyka z 1924 roku dotycząca ówczesnej krytyki artystycznej. Była to seria artykułów pod wspólnym tytułem: „Z kart zgubionego szkicownika” w Rzeczypospolitej, w których zawarł wiele gorzkich uwag pod adresem krytyków i stosowanych przez nich kryteriów oceny dzieł sztuki. W tymże roku brał udział w komisji statutowej powołującej Związek Zawodowy Polskich Artystów Plastyków, a następnie uczestniczył w jury wystaw związkowych.
thumb|left|Stasia, akwarelowe studium portretowe dziewczynki z warkoczykiem z 1913 roku
Wakacje 1927 roku spędził Grombecki we Francji. Jest to pierwsza jego podróż zagraniczna po młodzieńczej wyprawie do Włoch w 1905 roku. Czerwiec i część lipca upłynęły mu w Paryżu. Przeżywał wtedy nowe, cenne dla jego twórczości doświadczenia ze względu na dostęp do licznych ekspozycji muzealnych, księgarń i wydawnictw. Oprócz Paryża odwiedził w tymże roku również Normandię i Bretanię zatrzymując swą uwagę zwłaszcza na Opactwie na Mont Saint-Michel. Wywarło ono na artyście silne wrażenie, które zapragnął utrwalić w formie wizji plastycznej o wieloznacznym symbolicznym, metaforycznym znaczeniu („żywioł”, „ludzkość” „ideały”). Przedsięwzięcia tego jednak nie zrealizował widząc ryzyko „spłycenia”, „trywializacji” swej pierwotnej koncepcji. Podążył dalej w poszukiwaniu „prawdziwego” morza”. Nadzieja na jego znalezienie na wyspie d'Oleron, dokąd wkrótce, jeszcze w 1927 roku, wyruszył, nie sprawdziła się. Spełniła się dopiero w Biarritz w następnej podróży do Francji w 1928 roku. Jednak ostatecznie zaplanowanej w Opactwie i już częściowo zaawansowanej kompozycji nie doprowadził do końca, nie znajdując odpowiednich ku temu środków malarskich. Wspomniana druga podróż zagraniczna artysty – przez Austrię, Szwajcarię, Włochy do południowej Francji – zaprowadziła go do Lourdes, gdzie szkicował kompozycje podobne do projektowanych na Mont Saint-MichelMaciej Masłowski: Henryk Grombecki, op.cit., s. 58–61.
thumb|upright=1.2|Nagrobek Henryka Grombeckiego na cmentarzu Stare Powązki w Warszawie, kwat.197, rząd 1, miejsce 16, zdjęcie z 17 sierpnia 2008
Kontynuując w 1927 roku swą aktywność społecznikowską – objął funkcję prezesa Komitetu Tymczasowego na Ogólnopolskim Zjeździe Plastyków i wiosną tegoż roku doprowadził do zaakceptowania opracowanego przez siebie Statutu Towarzystwa Polskich Artystów Plastyków „Rewja”. Ponadto bardzo istotną zasługą Grombeckiego dla środowiska sztuki polskiej jest jego czynny udział (w 1930 roku) w utworzeniu i w późniejszym rozwoju Instytutu Propagandy Sztuki – (IPS)Tamże, s. 47–48..
W końcowych latach życia – począwszy od 1931 roku artysta zrezygnował z wystąpień publicznych, a nawet z udziału w ekspozycjach malarstwa by ograniczyć się do twórczości artystycznej.
Śmierć artysty nastąpiła 11 stycznia 1933 rokuMaciej Masłowski: Henryk Grombecki..., op.cit., s. 64.. Jego grób znajduje się na warszawskim cmentarzu „Stare Powązki”, kwat.197, rząd 1, miejsce 16 (zob. ilustracja).
Twórczość