Maria Weronika Kmoch (ur. 26 marca 1992 w Przasnyszu) – polska historyczka i regionalistka popularyzująca historię oraz kulturę regionu kurpiowskiego, działaczka społeczna, nauczycielka w I Społecznym Liceum Ogólnokształcącym im. Maharadży Jam Saheba Digvijay Sinhji w Warszawie.
Życiorys Wychowała się w Jednorożcu. W latach 2002–2008 była członkinią Kurpiowskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Jutrzenka” w Jednorożcu. Ukończyła Liceum Ogólnokształcące im. KEN w Przasnyszu. W czasie nauki w liceum zaczęła podejmować tematy regionalne w swoich pracach, biorąc udział w konkursach itp. W 2011 rozpoczęła studia na kierunku historia na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, rok później przeniosła się na ten sam kierunek na Uniwersytet Warszawski (specjalizacje: nauczycielska oraz popularyzacja historii z elementami dziennikarstwa). W czasie studiów należała do Zrzeszenia Studentów Polskich (w latach 2014–2015 zasiadała we władzach oddziału na UW). W latach 2011–2016 była stypendystką programu „Indeks Start2Star” Fundacji Jolanty i Leszka Czarneckich.
W latach 2013–2016 pełniła funkcję redaktorki naczelnej studenckiego czasopisma naukowego „Teka Historyka”. W 2015 założyła Sekcję Historii Regionalnej Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW, w której pełniła rolę przewodniczącej.
Od 2013 naukowo zajmuje się badaniem dziedzictwa i dziejów powiatu przasnyskiego oraz Puszczy Zielonej ze szczególnym uwzględnieniem jej zachodnich krańców (gmina Jednorożec), a od 2016 także Puszczy Białej.
Od 2016 pracuje jako nauczycielka historii w I Społecznym Liceum Ogólnokształcącym im. Maharadży Jam Saheba Digvijay Sinhji.
Należy do Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Przasnyskiej, Związku Kurpiów, Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Miłośników Historii i Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Jest członkinią zarządu Stowarzyszenia „Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej” oraz wiceprzewodniczącą Rady Dziedzictwa Regionalnego w Przasnyszu. Należy do Rady Redakcyjnej „Rocznika Przasnyskiego” oraz redakcji „Głosu Gminy Jednorożec”. Od 2018 przy Stowarzyszeniu „Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej” prowadzi Jednorożeckie Archiwum Społeczne, którego jest założycielką. Była wiceprezeską Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Krasnosielckiej (2020–2024) oraz członkinią zarządu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Oddział Północnomazowiecki w Ciechanowie. Jest prezeską Fundacji Naukowej Przyjaciół Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego „Klio”. Była członkinią zarządu Stowarzyszenia Wikimedia Polska (kadencje 2022–2024, 2024–2026) i sekretarzem zarządu (2026), zaś w kadencji 2026–2028 jest wiceprezeską i sekretarzem zarządu.
Wraz z Magdaleną Samsel i Joanną Turek tworzy grupę śpiewaczą „Śpiewu Przyczyna”. Jest też członkinią Kurpiowskiej Wspólnoty Pieśni, grupy kobiet z Kurpi działających w Warszawie i praktykujących tradycyjny śpiew. Wraz z grupą śpiewaczą Ćerepetky zdobyła wyróżnienie na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych (2024) w kategorii grup śpiewaczych, zaś jako członkini trio „Śpiewu Przyczyna” była laureatką konkursu Stara Tradycja 2026.
Od 2012 prowadzi bloga pt. Kurpianka w wielkim świecie oraz kanał w serwisie YouTube. Wielokrotnie gościła w rozgłośniach radiowych i audycjach telewizyjnych. W latach 2013–2016 organizowała konferencje naukowe na Uniwersytecie Warszawskim. Jako prelegentka występowała na krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych. Publikuje felietony, artykuły popularnonaukowe i naukowe oraz edycje źródłowe m.in. w czasopismach: „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”, „Rocznik Przasnyski”, „Nasze Korzenie”, „Reduta”, „Rocznik Ostrowski”, „Kurpie”, „Kurier Przasnyski”, „Krasnosielcki Zeszyt Historyczny”, „More Maiorum”, a także pracach zbiorowych i publikacjach pokonferencyjnych. Jest autorką dwóch książek o regionie kurpiowskim. Prowadzi projekty edukacyjne, wykłady i warsztaty. Współpracuje m.in. z Fundacją na rzecz Wielkich Historii oraz Fundacją Szkoła z Klasą.
Jako wikipedystka zajmuje się głównie herstorią i historią regionalną. Prowadzi, organizuje i opiekuje się szkolnymi i regionalnymi projektami opartymi na herstorii w Wikipedii. Jest współautorką podręcznika dla edukatorów i edukatorek Herstoria stosowana.
Podejmuje działania społeczne związane z historią regionalną. Była inicjatorką i przewodniczką „Pikników z kapliczką w tle”, inicjatorką pokazów filmów ze zbiorów Jednorożeckiego Archiwum Społecznego oraz akcji „Noc Muzeów po Jednorojsku”. Jest współautorką 5 wystaw plenerowych (Jednorożec i Stegna w fotografii, Lipa i okolice w fotografii, Parafia Parciaki w fotografii, Parafia Jednorożec po 1945 r. oraz Parafia Olszewka w fotografii – wszystkie są dostępne w Jednorożeckim Archiwum Społecznym) przygotowanych w ramach działalności w Stowarzyszeniu „Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej”, inicjatorką konsultacji społecznych przed wystawami oraz autorką pytań w konkursach wiedzy organizowanych przez Stowarzyszenie „Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej” w latach 2018–2020 i Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Krasnosielckiej w latach 2018–2020.
Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia 2014 – stypendium starosty przasnyskiego za wybitne osiągnięcia w różnych sferach działalności edukacyjnej dla szczególnie uzdolnionych studentów 2015 – Medal Stanisława Ostoi-Kotkowskiego (kategoria „Debiut”) 2015 – stypendium starosty przasnyskiego za wybitne osiągnięcia w różnych sferach działalności edukacyjnej dla szczególnie uzdolnionych studentów 2016 – Nagroda Prezesa Związku Kurpiów „Kurpik” 2015 w kategorii „Promowanie regionu” 2019 – Nagroda Mazowieckiego Programu Edukacji Kulturalnej za Społeczne Działania Twórcze w subregionie ostrołęckim, którą przyznano za aktywność obywatelską, pasję badawczą i siłę sprawczą 2020 – Nagroda Prezesa Związku Kurpiów „Kurpik” 2019 w kategorii „Budzenie świadomości” (jako członkini Stowarzyszenia „Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej”) 2020 – honorowe obywatelstwo gminy Kadzidło 2020 – XXI edycja Nagrody Marszałka Województwa Mazowieckiego (jako członkini Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Krasnosielckiej) 2021 – Statuetka Jednorożca 2020 za wyjątkowe zaangażowanie, bezcenny wkład pracy badawczej na rzecz gminy i społeczności jednorożeckiej, za stwarzanie niezbędnych warunków dla poznawania historii, dziedzictwa ziemi kurpiowskiej oraz jednorożeckiej, a także promocję (...) gminy [Jednorożec] w przestrzeni publicznej 2021 – nominacja do Nagrody im. I. Sendlerowej Za naprawianie świata 2021 – I miejsce w organizowanym przez Związek Kurpiów Konkursie im. Stanisława Pajki na książkę lub artykuł o regionie kurpiowskim za książkę Na skraju Kurpiowszczyzny. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu 2024 – wyróżnienie w kategorii grup śpiewaczych na 58. Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym wraz z grupą śpiewaczą Ćerepetky 2025 – wyróżnienie w VI edycji konkursu Impuls Kultury – Mazowiecka Nagroda Inspiracji Kulturalnych (wraz z Małgorzatą Gramatnikowską i Leszkiem Dobrowolskim) za projekt Wikipedia na Kurpiowszczyźnie 2024 (kategoria: projekt zrealizowany online bądź z wykorzystaniem nowych technologii i form przekazu) przyznane przez Mazowiecki Instytut Kultury 2025 – Medal Pamiątkowy „Pro Masovia” 2026 – laureatka konkursu Stara Tradycja w kategorii soliści i grupy śpiewacze (jako członkini trio „Śpiewu Przyczyna”) 2026 – II miejsce w organizowanym przez Związek Kurpiów Konkursie im. Stanisława Pajki na książkę lub artykuł o regionie kurpiowskim za artykuł Kurpie Puszczy Zielonej i Białej. Szkic historyczno-etnograficzny, [w:] Kurpie, cz. 1: Pieśni i obrzędy doroczne, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Warszawa 2025, s. 17–89.
Publikacje Książki Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec, wyd. Gminna Biblioteka Publiczna w Jednorożcu, Jednorożec 2015, . Na skraju Kurpiowszczyzny. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu, wyd. Stowarzyszenie „Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej”, Jednorożec 2020, .
Artykuły naukowe (wybór) Biogramy śpiewaków kurpiowskich (wraz z Weroniką Grozdew-Kołacińską i Remigiuszem Mazurem-Hanajem), [w:] Kurpie, cz. 1: Pieśni i obrzędy doroczne, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Warszawa 2025, s. 175–214, ISBN 978-83-66519-79-4 (t. 6 serii Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk) Catholic Youth Association in the parish of Saint Florian in Jednorożec in 1934–1939 against the background of the parishes in Kurpie region, „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”, 31 (2017), s. 187–202. Fotografie z miejscowości Jednorożec (1914 r.) autorstwa dr. Aleksandra Macieszy jako bezcenne źródło do badań historii regionalnej, [w:] Fotografia w czasie, czas w fotografii, red. M.A. Długosz, M. Suchodolska, Lublin 2016, s. 75–101. Księga sądu bartnego zachodniej Kurpiowszczyzny z lat 1710–1760. Możliwości badawcze, „Teka Historyka”, 52 (2016), s. 54–71. Kurpie – lud królewski. Zarys stosunków ludu puszczańskiego Mazowsza i Podlasia z monarchą w XVI–XVIII w., „Nowożytnicze Zeszyty Historyczne”, 7 (2015): Król i jego poddani w Rzeczypospolitej polsko-litewskiej w XVI–XVIII w., s. 88–107. Kurpie Puszczy Zielonej i Białej. Szkic historyczno-etnograficzny, [w:] Kurpie, cz. 1: Pieśni i obrzędy doroczne, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Warszawa 2025, s. 17–89, ISBN 978-83-66519-79-4 (t. 6 serii Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk) Małżeństwo i wesele kurpiowskie w Jednorożcu (pow. przasnyski) do 1939 r., „Mazowieckie Zeszyty Naukowe”, 4 (2018): Irena Kotowicz-Borowy (1952–2017). In memoriam, s. 127–151. Maria Ludwika Joanna Józefa z Krasińskich Czartoryska (1883–1958) i jej działalność w regionie, „Krasnosielcki Zeszyt Historyczny”, 10 (2019), 38–41, s. 102–107. Między ideą a rzeczywistością. Rady Opiekuńcze w czasie I wojny światowej na przykładzie powiatu przasnyskiego (1916–1918), „Bieżuńskie Zeszyty Historyczne”, 32 (2018), s. 64–116. Muzyczny obraz parafii Myszyniec, [w:] W myszynieckim kręgu. Od misji jezuickiej do bazyliki, red. Maria Przytocka, Myszyniec 2025, s. 309–319. Nepomuki w powiecie przasnyskim, „Rocznik Przasnyski”, 2 (2015), s. 83–104. Obraz kurpiowskich gmin powiatu przasnyskiego na przełomie XIX i XX w. w pracach Dominika Staszewskiego, „Rocznik Przasnyski”, 7 (2020), s. 113–163. Policja Państwowa w powiecie przasnyskim (1919–1939), [w:] Na posterunku. Policja Państwowa w powiecie przasnyskim 1919–1939, oprac. H. Dęby, B. Drejerski, [Przasnysz 2019], s. 7–86. Polska Organizacja Wojskowa w nadgranicznym powiecie przasnyskim i jej rola w wydarzeniach listopadowych 1918 r., [w:] Wybrane aspekty z dziejów Polski w XX wieku, red. M. Śliwa, A. Surma, Lublin 2019, s. 194–242. Regulacja rzeki Orzyc na północnym Mazowszu w okresie międzywojennym, „Studia i Materiały Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku”: XIV Konferencja Polskiego Muzealnictwa Morskiego i Rzecznego, 21 (2018), s. 215–235. Rewolucja lat 1905–1907 na Północnym Mazowszu i jej następstwa, „Rocznik Przasnyski”, 7 (2020), s. 165–223. Stach Konwa jako przywódca Kurpiów podczas wojny północnej w świetle kurpiowskiej tradycji i XIX-wiecznej literatury, [w:] Jednostka i zbiorowość – relacje na przestrzeni dziejów. Materiały ze studencko-doktoranckiej konferencji naukowej, red. A. Orzełek, K. Jakimowicz, A. Sykała Lublin 2015, s. 140–148. Strój kurpiowski w parafii Myszyniec, [w:] W myszynieckim kręgu. Od misji jezuickiej do bazyliki, red. Maria Przytocka, Myszyniec 2025, s. 267–276. Wielka Wojna we współczesnym krajobrazie gminy Jednorożec (pow. przasnyski), „Akademickie Zeszyty Naukowe PIAST”, 1 (2017), s. 11–36.
Przypisy
Bibliografia Kmoch Maria Weronika, [w:] Stanisław Pajka, Słownik biograficzny Kurpiowszczyzny XX–XXI wieku. Część druga, Ostrołęka 2016, s. 117, . Kmoch Maria Weronika, [w:] Encyklopedia kurpiowska. Fakty i ciekawostki, red. I. Choroszewska-Zyśk, Ostrołęka 2021, s. 78, .
Linki zewnętrzne