Paprotkowe, paprocie cienkozarodniowe (Polypodiidae Cronquist, Takht. & W.Zimm.) – podklasa paproci. Obejmuje ponad 10,3 tys. gatunków grupowanych w 7 rzędów. Jest to najbardziej zróżnicowana podklasa z czterech wyróżnianych w obrębie paproci (obok strzelichowych, nasięźrzałowych i skrzypowych), tworzących ich grupę koronną. Większość to wieloletnie rośliny zielne, czasem drzewiaste, rzadko roczne (niektóre salwiniowce).
Morfologia Gametofit Plechowate lub rzadziej nitkowate, zwykle zielone, rzadziej bezzieleniowe, podziemne i wówczas mykotroficzne. Organy płciowe (rodnie i plemnie) rozwijają się na dolnej stronie plechy. Gametofity obumierają zwykle szybko po wytworzeniu sporofitu (wyjątkiem są okazałe i żyjące do około roku gametofity długoszowców Osmundales).
Sporofit Pokrój Rośliny bardzo zróżnicowane morfologicznie – od drobnych pływających na powierzchni wody paproci z rodzaju azolla Azolla o pędach długości od jednego do kilku cm do paproci drzewiastych osiągających ponad 20 m w przypadku rodzaju olbrzymka Cyathea i kilkunastu m w rodzaju diksonia Dicksonia. Większość to rośliny zielne z kłączem rosnącym mniej lub bardziej poziomo pod lub nad powierzchnią gruntu, u niektórych na skałach (litofity), na innych roślinach (epifity) lub w wodzie (hydrofity). Nieliczne paprocie są pnączami. Liście Osiągają od kilku mm do kilku m długości, u większości przedstawicieli pierzasto podzielone, rzadziej dłoniasto podzielone, czasem też blaszka pojedyncza – nerkowata, owalna do lancetowatej. Stałą cechą jest osadzenie liścia na sztywnym, grubym ogonku. Blaszka może być delikatna, czasem u roślin z klimatu wilgotnego jednowarstwowa, a u przedstawicieli klimatu chłodnego czasem z kolei skórzasta, wielowarstwowa i trwała. U wielu przedstawicieli występuje zróżnicowanie morfologiczne i funkcjonalne liści (np. u rodzaju płaskla Platycerium czy salwinia Salvinia), często różne zbudowane są liście płonne i płodne (np. u pióropusznika strusiego Matteucia struthiopteris). Charakterystyczny dla tych roślin jest szczytowy (akropetalny) rozwój liścia. Zarodnie Powstają zwykle z jednej komórki (tylko u niektórych długoszowców z kilku) przeważnie na dolnej stronie liścia, rzadziej na brzegu blaszki. Zwykle zebrane są w kupki (sori) i osłonięte zawijką (indusium) – błoniastym lub łuskowatym wyrostkiem skórki liścia lub łożyska. Łożyskiem określa się wypukłość tworzoną przez tkanki liścia, na której rozwijają się zarodnie danej kupki. W obrębie kupek zarodnie nie zrastają się. Zarodnie otoczone są jednowarstwową ścianką i rozwijają się na trzoneczkach, zwykle długich i cienkich. Ściana zarodni otwiera się pękając wzdłuż tzw. pierścienia (annulus) – szeregu komórek o zgrubiałych ścianach, w starszych liniach rozwojowych podłużnie, w nowszych – poprzecznie. Zarodniki Są tetraedryczne kuliste, eliptyczne lub spłaszczone dwubocznie. Są jednakowe lub zróżnicowane (tylko u salwiniowców).
Systematyka Paprocie przez długi czas z niewielkimi modyfikacjami klasyfikowane były zgodnie z systemem Wettsteina publikowanym w kilku edycjach w I połowie XX wieku. Paprocie cienkozarodniowe Filicidae były zestawiane zwykle jako jedna z siedmiu podklas paproci obok m.in. różnozarodnikowych Marsylidae i Salviniidae oraz długoszowych Osmundidae. W 1966 nazwę naukową dla tej podklasy w brzmieniu Polypodiidae opublikowali Arthur Cronquist, Armen Tachtadżian i Walter Zimmermann. W latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku, głównie dzięki analizom genomów chloroplastowych, poznane zostały relacje pokrewieństwa w obrębie paproci istotnie zmieniające dotychczasową systematykę tej grupy roślin. Paprocie różnozarodnikowe okazały się zagnieżdżone wśród paproci cienkozarodniowych, a kladem w pozycji bazalnej dla całej grupy znalazły się długoszowe. W 2004 Pryer i in. dowiedli, że grupa taka jest monofiletyczna. W 2006 Smith i in. opublikowali system klasyfikacyjny z paprociami cienkozarodniowymi w randze klasy Pteridopsida z relacjami między rzędami, które podtrzymane zostały także w późniejszych systemach. W 2008 Pryer i in. nadali tej grupie rangę podklasy. Klasyfikacja taksonu w tej randze wykorzystana została w systemie Ruggiero i in. z 2015 oraz PPG I z 2016.
Pozycja systematyczna paprotkowych w obrębie roślin telomowych według systemu PPG I (2016)
Podział paprotkowych na rzędy i relacje filogenetyczne między nimi w systemie PPG I (2016)
System PPG I zakłada podział podklasy na 7 rzędów, 44 rodziny i 300 rodzajów. Wcześniej w 2014 Maarten J.M. Christenhusz i Mark W. Chase zaproponowali klasyfikację z mniejszą liczbą rodzin w takim samym układzie rzędów.
Podział paprotkowych na rzędy i relacje filogenetyczne między nimi według systemu Nitta i in. (2022)
Przypisy
Kategoria:Paprocie