Ewa Maria Soból (ur. 26 grudnia 1951) – polska działaczka opozycji w okresie PRL, równocześnie tajna współpracowniczka Służby Bezpieczeństwa.
Życiorys Córka Andrzeja i Władysławy.
W latach 70. Ewa Soból mieszkała w Radomiu, gdzie pracowała jako robotnica. Po wydarzeniach czerwca 1976 nawiązała kontakt z Komitetem Obrony Robotników, poszukując pomocy prawnej dla bliskiej osoby oskarżonej o doprowadzenie do śmierci Jana BrożynyJacek Kuroń Gwiezdny czas. "Wiary i winy" ciąg dalszy, wyd. Aneks. Londyn 1991, s. 47. Służba Bezpieczeństwa podjęła w maju 1977 działania wobec osób związanych z tą sprawąArkadiusz Kutkowski ...jak my ich nienawidzimy. Represje sądowe po radomskim Czerwcu 1976 r., wyd. IPN, Lublin 2016, s. 301, a 30 maja 1977 zarejestrowała Ewę Soból jako tajnego współpracownikaMarek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 439Sławomir Cenckiewicz Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929-2010), wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2010, s. 281, 528, pod pseudonimem „Cesarz”Kryptonim "Gracze". Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” 1976-1981, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński i Grzegorz Waligóra, wyd. IPN, Warszawa 2010, według indeksu. Należała do niewielkiej grupy współpracowników Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” w Radomiu, jednocześnie infiltrując to środowiskoMarek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 438, 439. W jej mieszkaniu 4 listopada 1977 powstała tzw. Radomska Komórka Robotnika, która jednak nie rozwinęła szerszej działalności z uwagi na kontrolę SB (na czele grupy stał inny tajny współpracownik SB Leopold Gierek)Jan Skórzyński Siła bezsilnych. Historia Komitetu Obrony Robotników, wyd. Świat Książki, Warszawa 2012, s. 289, 290. W maju 1980 uczestniczyła w ogólnopolskim spotkaniu sygnatariusz Karty i członków Wolnych Związków ZawodowychAndrzej Friszke Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności, wyd. Znak i ISP PAN, Kraków 2011, s. 508. W lipcu 1979 została jednym z sygnatariuszy Karty Praw Robotniczych powstałej w środowisku KSS „KOR”Andrzej Friszke Opozycja polityczna w PRL. 1945-1980, wyd. Aneks, Londyn 1994, s. 572Jan Józef Lipski KOR. Komitet Obrony Robotników. Komitet Samoobrony Społecznej, wyd. IPN, Warszawa 2006, s. 606.
Działacze KSS „KOR” nie mieli świadomości jej podwójnej roli, a Jacek Kuroń nazwał ją w swoich wspomnieniach „najwybitniejszym współpracownikiem KOR-u w Radomiu”Jacek Kuroń Gwiezdny czas. "Wiary i winy" ciąg dalszy, wyd. Aneks. Londyn 1991, s. 47, 48.
W październiku 1980 w jej mieszkaniu powstał z inspiracji opozycji warszawskiej związanej z KSS „KOR” i NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze punkt konsultacyjny tworzących się struktur związku, a 9 października 1980 doszło do spotkania, na którym powstał Międzyzakładowy Komitet Założycielski obejmujący komitety zakładowe „Solidarności” w województwie radomskimMarek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 441. W grudniu 1980 została członkiem Prezydium MKZ (istniejącego do czerwca 1981)Marek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 442, a także członkiem Komisji Rehabilitacyjnej „Czerwiec 76”Marek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 457 oraz członkiem kolegium redakcyjnego Biuletynu Informacyjnego NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska (tę ostatnią funkcję pełniła do połowy 1981)Marek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 460. Była również etatowym pracownikiem związkuSławomir Cenckiewicz Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929-2010), wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2010, s. 281. W czerwcu 1981 została członkiem radomskiego Komitetu Obrony Więzionych za PrzekonaniaMarek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 466. Równocześnie składała SB szczegółowe raporty z działalności związku oraz KOWzP jako TW „Karol”Marek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 446, 467. W październiku 1981 Służba Bezpieczeństwa planowała wykorzystanie jej do podtrucia Anny Walentynowicz przy użyciu furosemidu (operacja nie doszła do skutku).
Została internowana w dniach 13–19 grudnia 1981 i następnie od 18 maja 1982 do 7 lipca 1982Wykaz alfabetyczny osób internowanych w okresie stanu wojennego, pozycja 7656.. Przebywała w obozach dla internowanych w Kielcach-PiaskachAkta osobowe internowanego, Inwentarz archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej oraz w GołdapiSławomir Cenckiewicz Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929-2010), wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2010, s. 282, 528. SB chciało ją w ten sposób uwiarygodnić, a także uzyskać informacje o uwięzionych w obozieDorota Karaś, Marek Sterlingow Walentynowicz. Anna szuka raju, wyd. Znak, Kraków 2020, s. 352.
W latach 80. współpracowała z podziemną Tymczasową Komisją Międzyzakładową NSZZ „Solidarność” w RadomiuJawnie i w podziemiu. Wspomnienia ludzi "Solidarności" regionu radomskiego (1980-1989), wstęp, wybór źródeł i opracowanie Konrad Słowiński, wyd. IPN, Lublin 2010, s. 84 (relacja Krzysztofa Bińkowskego). W 1986 została członkiem redakcji podziemnego pisma Wolny RobotnikMarek Wierzbicki NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Radomska, w: NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Tom 5. Polska Środkowo-Wschodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 475. W 1989 w jej mieszkaniu utworzono lokal odradzających się struktur „Solidarności”Jawnie i w podziemiu. Wspomnienia ludzi "Solidarności" regionu radomskiego (1980-1989), wstęp, wybór źródeł i opracowanie Konrad Słowiński, wyd. IPN, Lublin 2010, s. 195 (relacja Witolda Króla). W 1990 została członkiem reaktywowanej Komisji Rehabilitacyjnej „Czerwiec 1976”Arkadiusz Kutkowski Była zbrodnia, nie ma kary? (Przyczynek do historii radomskiego Czerwca 1976 r.), w: Miasta buntu w imperium sowieckim. Konteksty radomskiego Czerwca 1976 roku, pod redakcją Arkadiusza Kutkowskiego i Sebastiana Piątkowskiego, Lublin-Warszawa 2020, s. 141.
Jako tajny współpracownik SB figurowała pod pseudonimami „Cesarz”, „Andrzej”, „Zbyszek”, „Karol” i „Motyl” do stycznia 1990Sławomir Cenckiewicz Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929-2010), wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2010, s. 528.
Jej współpracę z SB ujawnił Instytut Pamięci Narodowej po 2000 roku w notach informacyjnych wydanych m.in. Annie Walentynowicz i Andrzejowi Sobierajowi. Ona sama tej współpracy zaprzeczałaSławomir Cenckiewicz Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929-2010), wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2010, s. 423. Była natomiast świadkiem w procesie przeciwko funkcjonariuszom SB oskarżonym o operację przeciwko Annie Walentynowicz, jednak jej zeznania utajnionoDorota Karaś, Marek Sterlingow Walentynowicz. Anna szuka raju, wyd. Znak, Kraków 2020, s. 335, 460.
Przypisy
Kategoria:Członkowie i współpracownicy Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” Kategoria:Członkowie władz regionalnych Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Internowani w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1981–1982 Kategoria:Ludzie związani z Radomiem Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Urodzeni w 1951