thumb|Odcisk kauczukowej pieczęci urzędu Warszawa Śródmieście Południe używanej w dniach 10-20 sierpnia 1944 r. Poczta polowa – poczta, najczęściej wojskowa, zapewniająca w czasie wojny jednostkom wojskowym i żołnierzom wymianę korespondencji z przełożonym, ludnością cywilną i między żołnierzami. W warunkach konspiracji to poczta działająca poza oficjalnym obiegiem pocztowym. Poczta polowa jest także organizowana na zlotach i obozach harcerskich.

Do poczty polowej nie zalicza się niezorganizowanego przekazywania przesyłek, oraz niekontrolowanej korespondencji więziennej – grypsów.

W warunkach bojowych obowiązuje cenzura oraz jawność korespondencji, ale od żołnierzy nie są pobierane opłaty. W konspiracji przeważnie opłata ogranicza się do dobrowolnych datków, czasem w naturze. Także listy mogą być pisane w dowolnej formie. Np. na zwykłych kartkach bez kopert. W razie potrzeby, szczególnie działając w warunkach konspiracji, przy przekazywaniu korespondencji posługuje się metodami nielegalnymi np. przemytem przez linię frontu.

Poczta polowa posiada swoje pieczęcie czasem z kodem poczty (jednostki wojskowej) zamiast adresu. Bardzo rzadko wydaje własne znaczki, często ograniczając się do samych nadruków. Poczty działające w konspiracji wydają znaczki o silnym wydźwięku patriotycznym, narodowym, lub popierającym głoszone idee, stając się częścią propagandy.

Najbardziej znaną polską pocztą polową jest Harcerska Poczta Polowa z powstania warszawskiego.

Harcerskie poczty polowe Poczta Narodowa we Lwowie (1914) Tajna Poczta Skautowa w Łodzi (1914) Harcerska Poczta Leśna w Białej Podlaskiej (1943) Harcerska Poczta Polowa w Warszawie (1944) Polska Poczta Międzyobozowa w Lubece (1945)

Poczty polowe Wojska Polskiego 8 listopada 1918 dotychczasowy Urząd Poczty Polowej nr 180 (Urząd pocztowy nr 1, oddział dla wojska) przy ul. Potockiego w Krakowie został organem pocztowym Wojska Polskiego.

24 stycznia 1919 kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, płk Jan Wroczyński „ustanowił pocztę polową dla ułatwienia transportu przesyłek pocztowych z frontu do kraju i odwrotnie”, zatwierdził „Instrukcję dla Poczt Polowych” oraz etaty: Centralnego Zarządu Poczt Polowych, Głównej Poczty Polowej, Cenzury wojskowej, Głównej Poczty Frontowej oraz Liczbowej Poczty Polowej (przy dywizji piechoty). Poczta polowa podlegała służbowo Ministerstwu Spraw Wojskowych, a pod względem technicznym Ministerstwu Poczt i Telegrafów. Ilość „Liczbowych Poczt Polowych” określał szef Sztabu GeneralnegoDz. Rozk. Wojsk. Nr 12 z 4 lutego 1919, poz. 432..

Urzędnicy pocztowi w czasie pełnienia służby w pocztach polowych posiadali status urzędników wojskowych, podlegali dyscyplinie i sądownictwu wojskowemu oraz składali przysięgę wojskową. Pracownicy poczt polowych byli zobowiązani do noszenia uniformów wojskowych. Dla oznaczenia rodzaju służby na lewym rękawie uniformu nosili naszytą trąbkę pocztową z sukna ciemnozielonego.

Centralny Zarząd Poczt Polowych w Warszawie przy Ministerstwie Poczt i Telegrafów szef – radca ministerialny Jan Moszczyński Główna Poczta Polowa w Warszawie szef – urzędnik VI kat. Jan Kalędkiewicz Cenzura Wojskowa przy Głównej Poczcie Polowej w Warszawie naczelnik – zastępca naczelnika – (czasowo) b. protmist. Jan Matulewski Główna Poczta Frontowa Nr I w Przemyślu naczelnik – starszy oficjał pocztowy Stanisław Biegański Główna Poczta Frontowa Nr II we Lwowie naczelnik – starszy oficjał pocztowy Franciszek Kulma Główna Poczta Frontowa Nr III w Lublinie naczelnik – starszy oficjał pocztowy Antoni MilliDz. Rozk. Wojsk. Nr 14 z 8 lutego 1919, poz. 519. †19 XI 1919 w Lublinie jako podpułkownik WP i dowódca poczty.

6 lutego 1919 kierownik MSWojsk., płk Jan Wroczyński przydzielił personel wojskowy i cywilny: Centralnego Zarządu Poczt Polowych, Głównej Poczty Polowej i Cenzury Wojskowej przy Głównej Poczcie Polowej do Intendentury Dowództwa Okręgu Generalnego „Warszawa”, Głównej Poczty Frontowej Nr I w Przemyślu i Głównej Poczty Frontowej Nr II we Lwowie do Intendentury Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich na Wschodnią Galicję, Głównej Poczty Frontowej Nr III w Lublinie do Intendentury Dowództwa Okręgu Generalnego „Lublin”Dz. Rozk. Wojsk. Nr 16 z 13 lutego 1919, poz. 567..

Armia Wielkopolska (w nawiasach numery nadane po scaleniu z Wojskiem Polskim) główna poczta polowa w Poznaniu (Główna Poczta Polowa Nr VII w Poznaniu) poczta polowa nr 1 Wągrowiec (poczta polowa nr 48) poczta polowa nr 2 Grodzisk (poczta polowa nr 49) poczta polowa nr 3 Jarocin (poczta polowa nr 50) poczta polowa nr 4 Inowrocław (poczta polowa nr 51) poczta polowa nr 5 (poczta polowa nr 52)

Referat Poczty Polowej Oddziału IV Kwatermistrzostwa Sztabu Generalnego WP (od 4 II 1919)

Centralny Zarząd Poczt Polowych przy Naczelnym Dowództwie WP (1920) – płk Jakub Salicki.

Według „Ordre de bataille armii na froncie w dniu 25 kwietnia 1920” do związków operacyjnych oraz wielkich jednostek piechoty i jazdy przydzielonych było 30 poczt polowych:

a ponadto Główna Poczta Polowa nr I przy 1 Armii w m. Głębokie, Główna Poczta Polowa nr II przy 2 Armii w m. Szepetówka, Główna Poczta Polowa nr IV przy 4 Armii w Mińsku, Główna Poczta Polowa nr VI przy 6 Armii w Płoskirowie, Główna Poczta Polowa nr VII przy 7 Armii w Wilnie.

31 marca 1922 roku zostały zlikwidowane Poczty Polowe Nr 23 i 72. Od 1 kwietnia tego roku Dowództwo Grupy Bieniakonie i podległe mu oddziały przeszły „pod obsługę cywilnych pocztowych w swych miejscach postoju”.

Naczelny dyrektor poczty polowej w Sztabie Naczelnego Wodza (1939) – ppłk Henryk Doskoczyński

Poczty wojskowe w czasie II wojny światowej thumb|340px|Karta wysłana niemiecką pocztą polową z Krakowa przez polskiego jeńca do rodziny w kraju, wrzesień 1939 Poczta Wojskowa we Francji i Anglii Poczta II Korpusu Poczta Osiedli Polskich w Italii Poczta Polowa 1 Dywizji Piechoty na Terenie ZSSR 1943-45 Poczta dla Polaków Internowanych w Szwajcarii

Poczty „Solidarności” Podczas obowiązywania w Polsce stanu wojennego w latach 1981-1983 oraz w po jego zakończeniu, działające w kraju organizacje podziemne wydawały i rozprowadzały „cegiełki” w formie znaczków pocztowych. Środki pozyskane ze sprzedaży tych znaczków służyły finansowaniu tych organizacji. Same znaczki natomiast nie służyły, wbrew nazwie, korespondencji pocztowej. thumb|340px|Seria znaczków "Poczty Solidarności Walczącej" z lat 1983-1985 Poczta Solidarności Poczta Obozowa – Kwidzyn Poczta Obozowa – Strzebielinek Wydawnictwo Niezłomni NZS AM Poczta NZS Poczta Solidarności Walczącej Poczta KPN Poczta HLS w Nowej Hucie Wolna Poczta Gdańsk Niezależna Poczta Pomorza Poczta Podziemna Poczta Polowa (Solidarność) Poczta Niezależna

Przypisy

Bibliografia

Rozkaz Dowództwa Frontu Wielkopolskiego Nr 9 z 4 grudnia 1919 roku.

Kategoria:Wojska łączności Kategoria:System pocztowy