Kampania o Borneo – ostatnia duża kampania aliantów na południowo-zachodnim Pacyfiku podczas II wojny światowej, mająca na celu wyzwolenie wyspy Borneo okupowanej przez Japończyków. Pomiędzy 1 maja a 21 lipca 1945 miała miejsce seria desantów morskich określana zbiorczo jako operacja Oboe, przeprowadzona przez australijski I Korpus pod dowództwem gen. por. Lesliego Morsheada przeciwko imperialnym siłom japońskim, które okupowały wyspę od przełomu 1941 i 1942 roku. Główną formacją japońską na wyspie była 37 Armia pod dowództwem gen. por. Masao Baby, podczas gdy garnizonem morskim dowodził wiceadm. Michiaki Kamada. Australijskie siły lądowe były wspierane przez amerykańskie i inne alianckie siły powietrzne i morskie, przy czym to Stany Zjednoczone zapewniały większość transportu i wsparcia logistycznego niezbędnego do przeprowadzenia operacji. Początkowo kampania miała obejmować sześć etapów, ale ostatecznie lądowania podjęto w czterech lokalizacjach: Tarakan, Labuan, Borneo Północne i Balikpapan. Były również prowadzone działania partyzanckie przez członków plemienia Dajaków i niewielką liczbę personelu alianckiego w głębi wyspy. Podczas gdy główne operacje bojowe zostały zakończone do połowy lipca, akcje wymiatania japońskich maruderów trwały na całym Borneo aż do zakończenia wojny w sierpniu. Początkowo mające na celu zabezpieczenie ważnych lotnisk i obiektów portowych w celu wsparcia przyszłych operacji, bombardowanie przygotowawcze spowodowało poważne uszkodzenia infrastruktury wyspy, w tym jej rafinerii ropy naftowej. W rezultacie korzyści strategiczne, jakie alianci odnieśli z kampanii, były znikome.
Tło sytuacyjne Przed II wojną światową wyspa Borneo była podzielona pomiędzy brytyjskie Borneo Północne i Borneo Holenderskie w południowej oraz środkowej części wyspy; to drugie stanowiło część Holenderskich Indii Wschodnich (obecnie w tym samym miejscu, co granica dawnych kolonii, przebiega granica pomiędzy indonezyjską, a malezyjską częścią Borneo). W 1941 roku ludność wyspy szacowano na 3 miliony. Ogromna większość z nich mieszkała w małych wioskach, a Borneo miało mniej niż tuzin miast. Na wyspie panuje klimat tropikalny. W czasie II wojny światowej pokrywała je głównie gęsta dżungla, a większość linii brzegowej była pokryta namorzynami lub bagnami.
Borneo miało znaczenie strategiczne podczas II wojny światowej. Europejscy kolonizatorzy rozwinęli pola naftowe na wyspie, a ich przedsiębiorca eksportowały w dużych ilościach ropę i inne surowce. Istotne było również położenie wyspy, ponieważ leżała ona na skrzyżowaniu głównych szlaków morskich pomiędzy Azją Północną, Malajami i Holenderskimi Indiami Wschodnimi. Mimo to Borneo było słabo rozwinięte, miało tylko kilka dróg i jedną linię kolejową. Większość podróży odbywała się statkami wodnymi lub wąskimi ścieżkami. Brytyjczycy i Holendrzy utrzymywali na wyspie tylko niewielkie siły do ochrony swoich posiadłości.
Borneo zostało szybko podbite przez Japończyków w pierwszych tygodniach wojny na Pacyfiku. Celem tej operacji było zdobycie pól naftowych oraz ochrona flank natarcia na Malaje i Holenderskie Indie Wschodnie. Wojska japońskie wylądowały w Sarawaku 16 grudnia 1941 roku, gdzie jeden batalion British Indian Army walczył przez kilka tygodni, opóźniając nieprzyjaciela i uszkadzając ważne instalacje naftowe. 11 stycznia 1942 roku wojska japońskie wylądowały na wyspie Tarakan, a oddziały spadochronowe dokonały desantu na Celebes następnego dnia; mały holenderski garnizon zdołał zniszczyć część infrastruktury, zanim ostatecznie został przytłoczony przewagą wroga. Zniszczenie tych obiektów doprowadziło do surowych represji wobec ludności cywilnej, zwłaszcza w Balikpapanie, gdzie stracono od 80 do 100 Europejczyków.
W rezultacie Cesarska Armia Japońska zarządzała okupowanym brytyjskim Borneo Północnym, a Cesarska Marynarka Wojenna była odpowiedzialna za Borneo Holenderskie. Siły garnizonowe na wyspie były bardzo małe aż do połowy 1944 roku. W czasie okupacji miejscowa ludność była poddawana surowemu traktowaniu. Na przykład na Tarakanie duża liczba miejscowych została przymusowo wcielona do wojska, lokalną gospodarkę zakłóciły kontrybucje, a żywności stawało się coraz mniej. Pod koniec października 1943 roku rozpoczął się otwarty bunt lokalnych plemion Dajaków i etnicznych Chińczyków, który został brutalnie stłumiony, a setki ludzi rozstrzelano. W następstwie wielu miejscowych zmarło z powodu chorób i głodu, gdy japońska polityka okupacyjna stała się jeszcze bardziej restrykcyjna. Siły japońskie dokonały rozlicznych masakr podczas okupacji Borneo.
Planowanie thumb|Mapa pokazująca postęp kampanii o Borneo Plany ataków aliantów były prowadzone pod kryptonimem operacja Oboe. Inwazja na Borneo była drugim etapem operacji Montclair, której celem było zniszczenie imperialnych sił japońskich i ponowne zajęcie Holenderskich Indii Wschodniej, Borneo oraz południowych Filipin. Szczególnie Borneo było wówczas uważane za strategicznie ważne z powodu jego zasobów naturalnych; ropy i kauczuku. Uważano również, że Tarakan oferuje dogodnie położoną, wysuniętą bazę lotniczą, której można użyć w celu wspierania przyszłych operacji w regionie, podczas gdy Zatoka Brunei miała służyć jako baza morska. Planowanie operacji rozpoczęło się pod koniec 1944 i na początku 1945 roku w kwaterze głównej gen. Douglasa MacArthura w rejonie południowo-zachodniego Pacyfiku. W wyniku pełnego zaangażowania sił amerykańskich w odzyskanie Filipin, zadanie odbicia Borneo zostało przydzielone głównie Australijczykom. W tym czasie australijski I Korpus, główna siła uderzeniowa Australian Army, nie brał udziału w walkach od ponad roku. Korpus został przydzielony MacArthurowi, lecz ten zdecydował się nie używać go na Filipinach, mimo nacisków ze strony rządu australijskiego.
Początkowy plan aliancki składał się z sześciu etapów: celem operacji Oboe 1 miał być Tarakan; Oboe – Balikpapan; Oboe – Banjarmasin; Oboe 4 – Surabaja lub stolicy Holenderskich Indii Wschodnich, Batavii (współczesna Dżakarta); Oboe 5 – wschodnia cześć Holenderskich Indii Wschodnich; i Oboe 6 – brytyjskie Borneo Północne. Ostatecznie tylko operacje skierowane na Tarakan, Balikpapan i Borneo Północne zostały przeprowadzone. Operacje te stanowiły ostatnią kampanię sił australijskich w II wojnie światowej. W fazie planowania dowódca australijskich sił zbrojnych, gen. Thomas Blamey, zalecił odwołanie desantu pod Balikpapan, uważając, że nie przysłuży się to celowi strategicznemu. Po długich rozważaniach rząd Australii zgodził się zapewnić siły do tej operacji za namową MacArthura. Blamey był jednak w stanie udaremnić plany MacArthura dotyczące wojsk australijskich, które miały dokonać kolejnych lądowań na Jawie, przekonując premiera Johna Curtina do wstrzymania 6 Dywizji Piechoty. Przed głównym lądowaniem w kolonach brytyjskich alianci podjęli szereg operacji zwiadowczych pod kryptonimami Agas (Borneo Północne) i Semut (Sarawak); Operacje te miały również na celu uzbrojenie, szkolenie i zorganizowanie lokalnej ludności do podjęcia wojny partyzanckiej przeciwko Japończykom w celu wsparcia operacji konwencjonalnych.
Japończycy zaczęli przygotowywać się do obrony Borneo od połowy 1944 roku, gdy siły alianckie szybko posuwały się w kierunku wyspy. Na Borneo zostały wysłane japońskie posiłki, ale dotarły dopiero między wrześniem a listopadem tego roku. Pod koniec 1944 roku japońskie dowództwo uznało, że siły australijskie prawdopodobnie zaatakują obszar Brunei, a następnie zdobędą zachodnie wybrzeże Borneo w ramach kampanii mającej na celu wyzwolenie Singapuru. W związku z tym większość jednostek japońskich w północno-wschodnim Borneo otrzymała rozkaz przeniesienia się drogą lądową na zachodnie wybrzeże; wymagało to od nich podjęcia wyczerpujących marszów po nierównym terenie. Dwa inne bataliony zostały przeniesione z północno-wschodniego Borneo drogą morską na południowe wybrzeże wyspy w okresie od lutego do marca 1945 roku. Po wyzwoleniu przez siły amerykańskie kluczowych obszarów Filipin, co odcięło od Japonii resztę Azji Południowo-Wschodniej, 27 stycznia 1945 roku Sztab Generalny Cesarskiej Armii Japońskiej nakazał siłom stacjonującym w tym regonie obronę posiadanego terytorium i nie spodziewanie się posiłków.
Siły przeciwników thumb|Okręty desantowe United States Navy załadowane australijskimi żołnierzami przed lądowaniem na Labuanie Główne siły lądowe aliantów przydzielone do kampanii pochodziły z australijskiego I Korpusu pod dowództwem gen. por. Lesliego Morsheada. Zasadnicze elementy tego związku operacyjnego to dwie dywizje piechoty: 7 i 9. Do operacji korpus australijski został przydzielony jako grupa zadaniowa bezpośrednio pod dowództwem MacArthura, a nie jako część 8 Armii, która kontrolowała operacje na Filipinach. Alianckie siły morskie i powietrzne, skupione wokół amerykańskiej 7 Floty pod dowództwem adm. Thomasa Kinkaida, Australian First Tactical Air Force i amerykańskiej 13 Armii Powietrznej również odegrały ważną rolę w nadchodzącej kampanii. W operacjach brała udział także niewielka liczba personelu holenderskiego. Do początkowych desantów kampanii przydzielono ponad 74 000 żołnierzy alianckich. Większość wsparcia logistycznego zapewniły Stany Zjednoczone, zwłaszcza transport morski potrzebny do transportu ogromnych ilości żołnierzy, zapasów i sprzętu potrzebnego do operacji.
Siłom alianckim stawiały opór oddziały Cesarskiej Armii Japońskiej i Cesarskiej Marynarki Wojennej na południowym i wschodnim Borneo pod dowództwem wiceadm. Michiaki Kamady, a na północnym zachodzie przez 37 Armię dowodzoną przez gen. por. Masao Babę z siedzibą w Jesselton. Głównymi elementami 37 Armii były 56 Samodzielna Brygada Mieszana (północne Borneo), 71 Samodzielna Brygada Mieszana (południowe Borneo) i 25 Samodzielny Pułk Mieszany; jednostki te zostały przeniesione z Japonii w drugiej połowie 1944 roku i przybyły na Borneo pod koniec tego samego roku. Na wyspie stacjonował również 2 Oddział Gwardii Cesarskiej Marynarki Wojennej. Wywiad aliancki oszacował, że na Borneo stacjonowało około 32 000 żołnierzy japońskich, z czego tylko 15 000 to siły bojowe. Większość jednostek, które zostały przeniesione z północno-wschodniego Borneo na zachodnie wybrzeże, nadal znajdowała się w tranzycie, kiedy rozpoczęły się australijskie desanty, w dodatku zostały znacznie osłabione przez trudne warunki, jakich doświadczyły podczas marszu przez wyspę. Transfery pozostawiły tylko pojedyncze bataliony na Tarakanie i pod Balikpapanem. Japońskie lotnictwo w regionie, z wyjątkiem Jawy i Sumatry, było praktycznie zneutralizowane.
Przebieg kampanii Tarakan thumb|Australijscy żołnierze mijający czołg Matilda na wyspie Tarakan
Kampanię rozpoczęła operacja Oboe 1, która polegała na zajęciu małej wyspy Tarakan u północno-wschodniego wybrzeża Borneo, uruchomiona 1 maja 1945 roku. Głównym celem operacji było zajęcie lotniska na wyspie, aby można było je wykorzystać do obsługi kolejnych desantów na Borneo. Używając zbudowanych w Australii kajaków MK III, małe grupy zwiadowców popłynęły na Tarakan przed głównymi siłami inwazyjnymi, aby uzyskać przydatne informacje i obserwować pola naftowe Djoeta na potrzeby inwazji.