Kinematografia północnomacedońska – ogół produkcji i dystrybucji filmowej na terenie Macedonii Północnej, przez którą rozumiane są: do 1913 – terytorium w obrębie Imperium Osmańskiego; w latach 1913–1918 – terytorium należące do Królestwa Serbii; w latach 1918–1929 – jako terytorium w obrębie Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców; w latach 1929–1941 – jako część Królestwa Jugosławii; w latach 1941–1945 – jako terytorium pod okupacją bułgarską; w latach 1945–1992 – jako Socjalistyczna Republika Macedonii; od 1992 – jako niepodległe państwo w obecnych granicach.
Przed uzyskaniem niepodległości mały|Zbombardowane studio braci Manaki Nie wiadomo, kiedy dokładnie miały miejsce pierwsze pokazy filmowe w Macedonii, jednakże pierwsze wzmianki pochodzą z 1906 roku. Pierwszym Macedończykiem organizującym pokazy był Miłan Gołubowski, który w latach 1907–1909 prezentował filmy na terenie Macedonii i Albanii. Pionierami kinematografii macedońskiej, jak również kina bałkańskiego jako całości, byli bracia Milton i Janaki Manaki. Ich debiutem był film dokumentalny Tkaczki (1907), na którym uwieczniona została między innymi babcia Manakich, Despina. Bracia Manaki w swoich kolejnych filmach dokumentalnych kręcili między innymi reportaże poświęcone rewolucji młodotureckiej (1908), wojny bałkańskie (1912–1913), a także oficjalne wizyty władców Imperium Osmańskiego w poszczególnych prowincjach. Bracia Manaki pozostawili po sobie kilkadziesiąt odnalezionych i zachowanych filmów swego autorstwa. Pierwsze kino, Wardar, otwarto w Skopje w 1912 roku. Kinematografia macedońska jednak nie miała szczególnych szans rozwoju przed II wojną światową; w międzywojennym Królestwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców oraz późniejszym Królestwie Jugosławii głównymi ośrodkami filmowymi pozostawały serbski Belgrad, chorwacki Zagrzeb oraz słoweńska Lublana. Na terenie Macedonii w połowie lat 30. swoje filmy kręciło jednak kilku amatorów-pasjonatów filmu, np. Błagoja Drnkow, Błagoja Pop Stefanija, Kirił Minoski i Nikoła Hadżi-Nikołow. Dopiero po 1945 roku, w ramach kinematografii jugosłowiańskiej, w Skopje powstała wytwórnia Vardar Film. Pierwszym macedońskim filmem fabularnym była Frosina (1952). Kolejne filmy w tej wytwórni tworzyli reżyserzy spoza Macedonii – byli to m.in. France Štiglic (Wołcza noḱ, 1955) i Živorad Mitrović (Mis Ston, 1958). Jednym z nielicznych sukcesów artystycznych Vardaru była koprodukcja chorwacko-macedońska (1959) w reżyserii Chorwata , opowieść o byłym tramwajarzu próbującym odnaleźć po II wojnie światowej swą zaginioną córkę. Później swoje filmy zaczęli też tworzyć macedońscy reżyserzy, np. , Lubisza Georgiewski i . Szczególną estetyką wyróżniały się także utwory Branka Mihajlowskiego, Metro Petrowskiego czy Trajce Popowa, a film Stołe Popowa Dae (1979), ballada o życiu Romów, zdobył (jako reprezentant Jugosławii) nominację do Oscara.
Po uzyskaniu niepodległości mały|Miłczo Manczewski Rozpad Jugosławii i ogłoszenie niepodległości przez Macedonię wiązało się z poszukiwaniem nowej tożsamości kina narodowego. Obiecującym zwiastunem owych poszukiwań był film Zanim spadnie deszcz (1994) Miłczo Manczewskiego, wielokrotnie nagradzana za granicą opowieść o prowincji targanej wojnami klanów. Manczewski zasłynął także filmami Proch i pył (2001), Duchy (2007) oraz Matki (2010). Jednakże północnomacedońska kinematografia wciąż wypracowuje swoją estetykę. Dopiero w 2008 roku utworzono Macedoński Instytut Filmowy, którego celem jest dofinansowywanie produkcji krótkometrażowych oraz dokumentalnych. Współcześnie oprócz Manczewskiego rozpoznawalną osobowością kina północnomacedońskiego jest Teona Strugar Mitewska, autorka filmów pokroju Jak zabiłem świętego (2004), Jestem z Titov Veles (2007) oraz Bóg istnieje, a jej imię to Petrunia (2019).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kultura w Macedonii Północnej Kategoria:Kinematografia w Macedonii Północnej