mały|240px|Replika (5:1) rzeźby Katarzyny Kobro (plener „What Now?”, 1986, Elbląg) thumb|240px|Grób Katarzyny Kobro-Strzemińskiej i jej córki, Niki Strzemińskiej, na cmentarzu prawosławnym na Dołach w Łodzi (2007) Katarzyna Kobro (ur. w Moskwie (lub Rydze), zm. 21 lutego 1951 w Łodzi) – polska rzeźbiarka awangardowa pochodzenia niemiecko-rosyjskiego.
Życiorys Katarzyna Kobro urodziła się 14 lub 26 stycznia 1898 w Moskwie jako córka Jewgenii Rozanow i Mikołaja von Kobro.
Wczesne lata życia spędziła w Rydze, a następnie w 1915 roku przeprowadziła się z rodziną do Moskwy. Tam ukończyła ewakuowane z Warszawy III Żeńskie Gimnazjum Warszawskie. W latach 1917–1920 studiowała w Moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury. Była członkinią Moskiewskiego Związku Artystów, obok m.in. Kazimierza Malewicza, Olgi Rozanowej, Lubow Popowej, Władimira Tatlina i Aleksandra Rodczenki.
W 1920 roku Kobro wyszła za mąż za, poznanego w Moskwie, awangardowego artystę Władysława Strzemińskiego (1893–1952). Na początku 1922 roku uciekła do Polski i w 1924 roku uzyskała obywatelstwo polskie. Ich jedynym dzieckiem była Nika Strzemińska (ur. 1936, zm. 2001), lekarz psychiatra i pisarka, propagatorka sztuki swoich rodziców.
Po powrocie do Polski Kobro z mężem osiedliła się w małym polskim miasteczku Szczekociny, a później przeniosła się do Koluszek, gdzie pracowała jako nauczycielka. W 1926 roku Kobro wraz z architektami Bohdanem Lachertem i Szymonem Syrkusem założyła grupę Praesens, ale w 1929 roku odeszła z niej z powodu różnic merytorycznych. Kobro, Strzemiński, malarz Henryk Stażewski oraz poeci Jan Brzękowski i Julian Przyboś założyli następnie Grupę a.r., której nazwę zazwyczaj interpretuje się jako „artyści rewolucyjni” lub „realna awangarda”. Współtworzyła również grupę „Blok”.
Odegrała kluczową rolę w powstaniu Muzeum Sztuki w Łodzi. W 1932 roku wraz z mężem dołączyła do grupy Abstraction-Création. W 1937 roku Kobro podpisała Manifest Dimensionist z 1936 roku, opublikowany przez Jeana Arpa, Marcela Duchampa i László Moholy-Nagya.
Zmarła w 1951 roku. Została pochowana w Łodzi, w części prawosławnej cmentarza Doły.
Twórczość thumb|Mural w Warszawie na ul. Pawiej Katarzyna Kobro w swojej tówrczości odeszła od pojmowania rzeźby jako bryły oraz od centrum kompozycyjnego, tak by każdy punkt rzeźby był jednakowo ważny. Jej pojmowanie rzeźby ma fundamentalne znaczenie dla polskiej sztuki nowoczesnej. Kobro zrewolucjonizowała myślenie o rzeźbie, co wpłynęło na wielu awangardowych artystów, m.in. Belga Georges’a Vantongerloo, którego twórczość widocznie ewoluowała w latach dwudziestych i trzydziestych, częściowo pod wpływem prac Kobro. Jako pionierka nowatorskiej, wielowymiarowej rzeźby abstrakcyjnej, odrzucała estetyzm i opowiadała się za integracją rytmu przestrzennego i osiągnięć naukowych ze sztuką wizualną.
Dopiero pięć lat po śmierci artystki miała miejsce jej pierwsza powojenna wystawa – wspólna z Władysławem Strzemińskim. Większość jej dzieł znajduje się w Muzeum Sztuki w Łodzi.
Od 2001 przyznawana jest nagroda jej imienia.
W 2009 Teatr Telewizji zrealizował sztukę o tytule Powidoki w reż. Macieja Wojtyszki, w której ukazano życie prywatne Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiegofilmpolski.pl: Powidoki..
W 1986 Gerard Kwiatkowski zainicjował powstanie repliki rzeźby „Kompozycja Przestrzenna” Katarzyny Kobro w Elblągu w pobliżu Centrum Sztuki Galerii EL.
Książki o Katarzynie Kobro Katarzyna Kobro (1898–1951). W setną rocznicę urodzin, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź 1998, . Nika Strzemińska: Katarzyna Kobro, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 1999, ; wyd. II, 2004, . Marzena Bomanowska: 7 rozmów o Katarzynie Kobro, Muzeum Sztuki, Łódź 2011, . Małgorzata Czyńska: Kobro. Skok w przestrzeń, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2015, .
Upamiętnienia Liceum Sztuk Plastycznych w Zduńskiej Woli – w 2008 roku nadano mu imię Katarzyny Kobro
Przypisy
Bibliografia
Katarzyna Kobro 1898–1951; w setną rocznicę urodzin – katalog wystawy, Muzeum Sztuki w Łodzi, 1999, . Janusz Zagrodzki: Katarzyna Kobro i kompozycja przestrzeni, PWN, Warszawa 1984 Andrzej Turowski: Konstruktywizm polski. Próba rekonstrukcji nurtu 1921–1943, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981, .
Linki zewnętrzne
Katarzyna Kobro w iMNK – Wirtualnym Muzeum Narodowym w Krakowie
Kategoria:Abstrakcjoniści (rzeźbiarze) Kategoria:Artyści rewolucyjni Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Ludzie związani z Koluszkami Kategoria:Pochowani na cmentarzu Doły w Łodzi Kategoria:Polacy pochodzenia niemieckiego Kategoria:Polacy pochodzenia rosyjskiego Kategoria:Polscy artyści upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Polscy artyści współcześni Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Rzeźbiarze związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1951