mały|Strona tytułowa Agendy Gdańskiej z 1637 roku Agenda Gdańska, zwana także Wielką Agendą Gdańską, właściwie: Agenda albo forma porządku usługi świętej w zborach ewangelickich Koronnych i Wielkiego Księstwa Litewskiego – wydany drukiem porządek nabożeństw i innych posług religijnych obowiązujących w trzech Kościołach reformowanych w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.
Jednolita forma obrzędowa została przyjęta przez przedstawicieli Jednoty Małopolskiej, Jednoty Litewskiej oraz Jednoty Braci Czeskich najpierw na Konwokacji w Orlej w 1633 r., a następnie po wprowadzeniu drobnych poprawek już ostatecznie na synodzie we Włodawie w 1634 roku. Została ona wydrukowana w Gdańsku w 1637 roku nakładem kalwińskiego drukarza Andrzeja Hunefelda. Głównym autorem jednolitego porządku był Tomasz Węgierski, superintendent Jednoty Małopolskiej. Obowiązywała tylko polsko języczne zbory – niemiecko języczne miały posługiwać się liturgią parafii w Lesznie.Ibid., s. 84.
Choć kalwiniści z Wielkiego Księstwa Litewskiego początkowo zgodzili się na Wielką Agendę, w 1638 r. niespodziewanie zażądali jej gwałtownej rewizji, w szczególności gdy chodziło o liturgię Wieczerzy Pańskiej i rozwodową. Ostatecznie pozostałe dwa kościoły zgodziły się na drobną rewizję liturgii komunijnej tylko dla Wielkiego Księstwa Litewskiego, które ukazało się w 1644 r. jako Akta Usługi. Reszta Wielkiej Agendy pozostała w mocy dla wszystkich trzech kościołów.Ibid., s. 82-84. W 1742 r. w Królewcu wydano kompilację Aktu Usługi z uzupełnieniami Wielkiej Agendy Gdańskiej na potrzeby duchownych - była to tzw. Mała Agenda, którą na Litwie stosowano do 1939 r.D. Petkunas, Holy Communion Rites in the Polish and Lithuanian Reformed Agendas of the 16th and early 17th century, s. 232-234.
Według Prawa Wewnętrznego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP siedemnastowieczna Agenda stanowi dla Kościoła "wzór formy nabożeństwa i innych posług religijnych", choć żadna z parafii nie stosuje jej regularnie do niedzielnych nabożeństw.
Przypisy
Linki zewnętrzne Agenda albo forma porządku usługi świętej w zborach ewangelickich Koronnych i Wielkiego Księstwa Litewskiego (polona.pl)
Kategoria:Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP Kategoria:Kalwinizm w Polsce Kategoria:Liturgia protestancka Kategoria:Liturgia chrześcijańska Kategoria:Historia Gdańska (I Rzeczpospolita)