Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy (OZZL) – polska, ogólnokrajowa organizacja związkowa reprezentująca interesy środowiska lekarskiego, zrzeszająca lekarzy wszystkich specjalności oraz lekarzy stażystów i rezydentów, legitymująca się sądowym potwierdzeniem reprezentatywności dla zawodu lekarza. Wywodzi się z tradycji powołanego w 1919 Związku Lekarzy Państwa Polskiego.
Chronologia 31 stycznia 1991: do rejestru związków zawodowych wpisany został działający lokalnie na terenie województwa bydgoskiego Związek Zawodowy Lekarzy Medycyny (ZZLM) 1 czerwca 1991: w Stargardzie Szczecińskim, z inicjatywy Krzysztofa Bukiela uformował się komitet założycielski Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy 18 października 1991: Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy. Bezpośrednio po rejestracji, nastąpiła integracja OZZL z ZZLM. 13 czerwca 1992: I Krajowy Zjazd Delegatów OZZL. 26 maja 1995: OZZL uzyskał sądowe potwierdzenie reprezentatywności dla zawodu lekarza. OZZL jest uznany jako jedyny lekarski związek zawodowy posiadający potwierdzoną sądownie reprezentatywność dla zawodu lekarza. 28 maja 2005: OZZL został członkiem Europejskiej Federacji Związków Zawodowych Lekarzy Etatowych (European Federation of Salaried Doctors: FEMS) 24 czerwca 2021: przyjęto OZZL w poczet organizacji członkowskich Forum Związków Zawodowych. 14 października 2022: Podczas XVI Krajowego Sprawozdawczo-Wyborczego Zjazdu Delegatów OZZL Krzysztof Bukiel zrezygnował z kandydowania na kolejną kadencję i przestał pełnić funkcję przewodniczącego OZZL. Przewodniczącą została Grażyna Cebula-Kubat.
Przewodniczący Krzysztof Bukiel 1991–2022 Grażyna Cebula-Kubat 2022 – nadal
Członkostwo Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy zrzesza lekarzy i lekarzy dentystów zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (także spółdzielczej umowy o pracę), jak również lekarzy i lekarzy dentystów wykonujących pracę zarobkową za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia, oraz mają takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy. Członkami Związku mogą być także lekarze i lekarze dentyści: bezrobotni, emeryci i renciści. Utrata zatrudnienia nie oznacza utraty członkostwa.
Cele i ich realizacja Celem Związku jest obrona praw, godności i interesów lekarzy oraz przywrócenia zawodowi lekarza statusu zawodu wolnego, jak również formułowanie i prezentacja stanowisk w sprawach dotyczących systemu opieki zdrowotnej w Polsce, wykonywania zawodu lekarza, praw pacjentów i praw pracowniczych. Związek realizuje swoje cele przez:
reprezentowanie swoich członków wobec władz, organów administracji państwowej oraz wobec pracodawcy – w wypadku lekarzy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, udzielanie pomocy prawnej i podejmowanie interwencji w przypadku konfliktu między członkiem Związku a władzami, organem administracji państwowej lub pracodawcą lekarza – jeśli konflikt dotyczy prowadzonej przez lekarza praktyki zawodowej, współpracę z samorządem lekarskim, występowanie do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami o zbadanie zgodności ustaw z Konstytucją RP i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie oraz zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami, jeżeli akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem działania OZZL, korzystanie z innych uprawnień przysługujących związkom zawodowym, wynikających z Konstytucji RP i przepisów prawa. OZZL pełnił rolę opiniotwórczą, uświadamiając lekarzom ich prawa i szczególną pozycję w systemie opieki zdrowotnej. Dzięki Związkowi lekarze w Polsce odzyskali swoją godność i bardziej adekwatne wynagrodzenie, po trwającym w czasach PRL wyzysku i deprecjonowania ich roli jako kluczowego elementu systemu "służby zdrowia".
Struktury pionowe i poziome Centralę związku stanowi Zarząd Krajowy OZZL z siedzibą w Bydgoszczy. Struktury pionowe tworzą zarządy regionów OZZL (pokrywające się terytorialne z granicami województw). Podstawowymi jednostkami organizacyjnymi są oddziały terenowe – zakładowe i międzyzakładowe. Przewodniczącym komitetu założycielskiego był Krzysztof Bukiel, który następnie na pierwszym Krajowym Zjeździe Delegatów w czerwcu 1992 został wybrany na funkcję przewodniczącego Zarządu Krajowego i pełnił tę funkcję nieprzerwanie do października 2022.
W ramach struktur poziomych OZZL, funkcjonowały: Porozumienie Lekarzy Kolejowej Służby Zdrowia OZZL, Porozumienie Lekarzy MSW OZZL, Porozumienie Lekarzy Uzdrowiskowych OZZL, Porozumienie Lekarzy Klinicznych OZZL, Porozumienie Rezydentów OZZL (reaktywowane w roku 2015).
Związek wydawał w latach 1995–2003 miesięcznik o zasięgu krajowym „Lekarz Polski”, w nakładzie do 50 tys. egzemplarzy. Najaktywniejsi publicyści związku: Włodzimierz Grądzki (redaktor naczelny), Krzysztof Bukiel, Ryszard Kijak, Mirosław Stelągowski, Zdzisław Szramik, którzy pisali artykuły na temat sytuacji lekarzy i konieczności reformy systemu opieki zdrowia do wielu mediów o zasięgu ogólnopolskim.
Projekt Racjonalnego Systemu Opieki ZdrowotnejRp. Nowatorski, szczegółowy projekt Racjonalnego Systemu Opieki ZdrowotnejRp. w Polsce (RSOZ) powstawał w latach 2003–2007. Stworzyła go ekspercka grupa Porozumienia Środowisk Medycznych (PŚM), powołanego przez OZZL z inicjatywy jego przewodniczącego Krzysztofa Bukiela, koordynatora prac i współautora opracowania. Projekt poparło kilkadziesiąt organizacji działających w służbie zdrowia. Poza nimi, projekt znalazł uznanie Krajowej Izby Gospodarczej, Transparency International Polska, Centrum im. Adama Smitha. Był prezentowany na konferencjach w Krajowej Izbie Gospodarczej i na posiedzeniu sejmowej Komisji Zdrowia.
Współpraca z organizacjami Naczelna Izba Lekarska (NIL). Samorząd lekarski jest naturalnym partnerem lekarskiego związku zawodowego, funkcjonując w tym samym środowisku, i mając wspólne cele. Współpraca pomiędzy Naczelną Radą Lekarską a Zarządem Krajowym OZZL, oraz pomiędzy poszczególnymi Okręgowymi Radami Lekarskimi a Zarządami Regionów OZZL polega na uzgadnianiu stanowisk w sprawie określonych problemów, udziale we wspólnych organizacjach i doraźnych akcjach. Ruch Obywatelski na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych (JOW). OZZL ściśle współpracował z prekursorem i liderem JOW profesorem Jerzym Przystawą i z Januszem Sanockim. Związek w 2001 przy współpracy z Ruchem JOW zorganizował w Białymstoku w Pałacu Branickich Ogólnopolską Konferencję JOW Poseł z każdego powiatu. Członkowie OZZL brali udział w akcjach informacyjnych i manifestacjach Ruchu pod nazwą Marsz na Warszawę. Centrum im. Adama Smitha (CAS) pierwszy niezależny instytut typu „think tank” w Polsce, promujący idee wolnego rynku. Idee te również promował związek. Owocna okazała się współpraca z ekspertami CAS Krzysztofem Dzierżawskim i Wojciechem Misińskim, zwłaszcza w tworzeniu projektu Racjonalnego systemu opieki zdrowotnej. Europejska Federacja Lekarzy Etatowych (FEMS – European Federation of Salaried Doctors) z biurem w Brukseli. OZZL jest członkiem tej organizacji od 2005. Dwukrotnie organizował posiedzenia plenarne FEMS w Polsce – w Warszawie w 2008 i w Krakowie w 2015. Stałym przedstawicielem OZZL w FEMS od 2005 jest Ryszard Kijak, sekretarz Zarządu Krajowego OZZL. W latach 2009–2012 był członkiem ścisłego kierownictwa FEMS – zastępcą sekretarza generalnego Deputy Secretary General w pięcioosobowym prezydium. W następnej kadencji pełnił tę funkcję Stanisław Urban, członek ZK OZZL. W 2008 gościem X Krajowego Zjazdu Delegatów był przewodniczący FEMS Claude Wetzel. W 2022 przedstawicielami OZZL w FEMS byli R. Kijak i Natalia Sot-Muszyńska. Komitet Obrony Reformy Ochrony Zdrowia (KOROZ). Utworzony 7 kwietnia 1998 z inicjatywy OZZL. W jego skład weszły następujące organizacje: OZZL, Naczelna Izba Lekarska, Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, NSZZ „Solidarność”, Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych, Związek Zawodowy Anestezjologów. Celem Komitetu był protest przeciwko próbom storpedowania wprowadzenia kas chorych przez ówczesnego ministra finansów i wicepremiera Leszka Balcerowicza. Porozumienie Zawodów Medycznych (PZM). Z inicjatywy OZZL powołana 5 lutego 2016, nieformalna grupa związków zawodowych funkcjonujących w służbie zdrowia, będąca forum wymiany i uzgadniania poglądów w zakresie funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej, z głównym celem opracowania wspólnych postulatów płacowych dla wszystkich zawodów medycznych i podjęcia działań na rzecz ich realizacji. W mediach i wobec strony rządowej prezentowała wspólnie uzgodnione opinie i stanowiska na temat systemu opieki zdrowotnej. Na spotkaniu 4 września 2020 w Warszawie przedstawiciele organizacji członkowskich postanowili o zmianie dotychczasowej formuły współpracy, co oznaczało rozwiązanie PZM. Porozumienie Organizacji Lekarskich (POL) zostało powołane w miejsce Porozumienia Zawodów Medycznych, lecz w innej formule i w składzie zawężonym do struktur stricte lekarskich. Uczestnicy: Naczelna Izba Lekarska (NIL), Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy (OZZL), Federacja Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie (PZ) oraz Porozumienie Rezydentów OZZL (PR OZZL). Forum Związków Zawodowych (FZZ). Wstąpienie do FZZ, jednej z trzech największych w Polsce central związkowych, organizacji reprezentatywnej w rozumieniu zapisów ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, spowodowało iż z mocy prawa OZZL stał się reprezentatywny w świetle tej ustawy, a tym samym korzysta z uprawnień zakładowych i ponadzakładowych przysługujących organizacji reprezentatywnej. Przedstawicielami OZZL w FZZ są Grażyna Cebula-Kubat i Małgorzata Zatke-Witkowska.
Najważniejsze akcje, protesty, strajki OZZL był organizatorem licznych ogólnopolskich akcji protestacyjnych, strajkowych, manifestacji i happeningów.
Pierwsza ogólnopolska akcja protestacyjna lekarzy, zorganizowana przez OZZL, rozpoczęła się 6 stycznia 1993. Lekarze zaprzestali wydawania druków zwolnień lekarskich (L4) i zaświadczeń. Na przełomie grudnia 2011 i stycznia 2012 odbył się tzw. „protest pieczątkowy”. Lekarze oznaczali recepty stemplem o treści: Refundacja leku do decyzji NFZ. Protest był skierowany przeciwko przepisom, które nakładały na lekarza obowiązek oznaczania na recepcie stopnia odpłatności za lek refundowany i przewidywały kary dla lekarzy, którzy popełnią w tym zakresie błąd. Jedną z ostatnich akcji protestacyjnych rozpoczęto w październiku 2017, gdy Porozumienie Rezydentów OZZL zorganizowało głośny protest głodowy, w którym wzięli udział również przedstawiciele niektórych innych zawodów. Protest doprowadził do podpisania z Ministerstwem Zdrowia w lutym 2018 wspólnego dokumentu zawierającego uzgodnienia w zakresie wynagrodzeń i kilku innych istotnych problemów dotyczących środowiska lekarskiego.
Największe akcje strajkowe lekarzy miały miejsce w latach 1997, 2006, 2007. Polegały one przede wszystkim na ograniczeniu pracy szpitali do tzw. „trybu ostrodyżurowego”, prowadzone były też niekiedy też w formie strajku orzeczniczego, czyli niewydawania niektórych zaświadczeń, zwolnień lekarskich, sprawozdań statystycznych. Strajk lekarzy w roku 2006 objął ponad 250 szpitali, a w roku 2007 (na ogólną liczbę 750 szpitali w kraju) 450, spośród których w ponad 90 lekarze gremialnie zwolnili się z pracy, po czym powtórnie zatrudnili się na nowych, lepszych warunkach.