Wojciech Urbański (ur. 28 marca 1820 w Dubrawce, zm. 25 czerwca 1903 we Lwowie) – polski fizyk, doktor filozofii, bibliotekarz uniwersytetu lwowskiego.

Życiorys Urodził się 28 marca 1820 w Chodorowie w zubożałej szlacheckiej rodzinie Jana i Antoniny z domu Woyna. Uczęszczał do szkoły w Brzeżanach oraz w Stanisławowie. W 1839 rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim, zgodnie z rodzinną tradycją. Z powodu trudności finansowych utrzymywał się z udzielania korepetycji i podjął pracę guwernera w rodzinie Adama Baworowskiego. Dzięki jego wsparciu oraz Konstantego Siemieńskiego mógł samodzielnie zdobywać wiedzę z matematyki i fizyki.

W 1846 wyjechał do Wiednia i na tamtejszym Uniwersytecie uczęszczał na wykłady Andreasa von Ettingshausena, austriackiego matematyka i fizyka. W 1847 przedstawił rozprawę na temat elektrostatyki i po zdaniu egzaminu, uzyskał stopień doktora filozofii.

Po powrocie do Lwowa starał się o zatrudnienie na Uniwersytecie Lwowskim. Władze austriackie nie były zainteresowane zatrudnianiem Polaków, z tego powodu zatrudnił się w gimnazjum w Przemyślu jako profesor filozofii oraz fizyki i matematyki.

We wrześniu 1848 Urbański został zatrudniony w bibliotece Uniwersytetu Lwowskiego i od kwietnia 1858 obejmował stanowisko kustosza.

W 1850 uzyskał habilitację za pracę Proces oddychania określony ze stanowiska umiejętności dzisiejszej.

W 1859 Wojciech Urbański został mianowany dyrektorem Biblioteki Uniwersyteckiej i sprawował urząd aż do przejścia w stan spoczynku w 1892, tj. przez 33 lata. Mimo kilkukrotnych starań nie udało mu się uzyskać katedry na Uniwersytecie Lwowskim czy też Krakowskim.

Był dwukrotnie żonaty, z pierwszą żoną miał syna Aurelego, drugą jego żoną była córka poety i geografa Wincentego Pola - Julia.

Przeżył swojego syna Aurelego, który zmarł w 1901 i zmarł 25 czerwca 1903 we Lwowie.

Publikacje Wybór z publikacji:

Złotnik najtańszy czyli galwanizm w praktyce. Przemyśl, 1848. Fizyka elementarna ułożona dla niższych gimnazyów i dla szkół realnych Cz. 1, Lwów 1849. Nauka gospodarstwa wiejskiego popularnie wyłożona. Część 1 przygotowawcza. Lwów 1949. Wiadomości z fizyki, chemii i mechaniki Dra. Kunzeka. Wolny przekład z niemieckiego. Lwów 1849. Pogląd na naukę o tak zwanych nieważkich istotach (imponderabiliach). „Pamiętnik Literacki”,Lwów 1850. Proces oddychania określony ze stanowiska umiejętności dzisiejszej. „Pamiętnik Literacki”,Lwów 1850. Über ein Problem aus Elektrostatik. (Abdruck aus dem Programm des k. k. Akademischen Obergymnasium in Lemberg für d. Jahr 1850). Fizyka. Na trzecią klasę w gimnazyach niższych. Lwów 1851. Geometryja wyłożona sposobem uzmysławiającym do użytku w gimnazyach niższych. Lwów 1851 O cholerze i sposobie powstrzymania onejże. Lwów 1955. O warunkach rozwijania się roślin. „Przyroda i Przemysł”, Poznań 1857. O kometach. Nakładem i czcionkami Ludwika Merzbacha, Poznań 1958. Przekład: Alexander von Humboldt, Obrazy natury. Z umiejętnymi objaśnieniami. Tom 1.,s. 246; Tom 2., s. 279. Nakład B. M. Wolffa, Petersburg 1859-1860 Metoda badania i zdobycze fizyki nowoczesnej. Lwów 1862. Theorie des Potenzials und dessen Anwendungen auf Electricität. Friedländer und Sohn Verlag. Berlin 1864. O prawach wzajemności mechanicznej pracy, żywej siły ruchu i ciepła. „Tygodnik Naukowy”, Lwów 1865. Fizyka umiejętna ze stanowiska najnowszych poglądów i odkryć wyłożona. Tom I. Nakład i druk S. Orgelbranda, Warszawa 1866. Zasady fizyki dla uczącej się młodzieży metodycznie wyłożone. Nakład i druk S. Orgelbranda, Warszawa 1867. Fizyka umiejętna ze stanowiska najnowszych poglądów i odkryć wyłożona. Tom II. Nakład i druk S. Orgelbranda, Warszawa 1867. Fizyka na czwartą klasę w niższych gimnazyach. Wyd. 2 stosownie przerobione. Nakład i druk S. Orgelbranda, Warszawa 1868. Fizyka na trzecią klasę w niższych gimnazyach. Wyd. 2 stosownie przerobione. Nakład i druk S. Orgelbranda, Warszawa 1868. Zarys pierwotnych dziejów ziemi naszej. Lwów 1869. Krytyczny pogląd na sprawę teatru we Lwowie. „Dziennik Polski”, Lwów 1869. Stosunek Bakona Werulamskiego do dzisiejszej metody w naukach przyrodniczych. „PrzewodnikNaukowy”, Lwów 1874. O meteorytach i gwiazdach spadających. „Tydzień Literacki”, Rok 1, Lwów 1874. O związku komet z gwiazdami spadającymi. „Tydzień Literacki”, Rok 1, Lwów 1874. O ciemnych ciałach niebieskich. „Przewodnik Naukowy i Literacki”, Lwów 1876. Uwagi nad skutkami gazowych wybuchów na słońcu i gwiazdach. „Kosmos. Miesięcznik PTPim. M. Kopernika”, Lwów 1877. Zarys pierwotnych dziejów ziemi. „Przewodnik Naukowy”, Lwów 1877. O niższych rzędu grzybkach (bakteryach). Lwów 1880. O sposobie układania się elektryczności na dwóch odosobnionych (izolowanych) przewodnikach kulistych, w takim oddaleniu od siebie zostających, iż jeden z nich w drugim elektryczność wzniecić, to jest nań przez influencyą działać może. „Pamiętnik Towarzystwa Nauk Ścisłych w Paryżu”. Tom XII. Stron 16, Nakładem Biblioteki Kórnickiej, Paryż 1882. O sposobie układania się elektryczności do równowagi na wolnym, odosobnionym przewodniku elipsoidalnym i działania jego w tym stanie na jakikolwiek punkt zewnętrzny. Pamiętnik Towarzystwa Nauk Ścisłych w Paryżu. Tom XII. Stron 12, Nakładem Biblioteki Kórnickiej, Paryż 1882. O wpływie jakości powietrza atmosferycznego na zdrowie i życie człowieka. Lwów 1883. O cholerze w Hiszpanii (Głos przestrogi) I, II, III. Lwów 1885. O znaczeniu pary wodnej w powietrzu atmosferycznym dla zdrowia naszego. „Ateneum. Pismo naukowe i literackie”, Warszawa 1887. Nasza hygiena i walka nasza z mikrobami. Lwów 1890. O postępach w astronomii i fizyce od najdawniejszych czasów do końca XIX stulecia. Szkice historyczno-naukowe. Lwów 1901. Przyczynek do historii badań magnetyzmu ziemskiego w Polsce. „Wiadomości Matematyczne”,tom 7, Warszawa 1903.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Dzieła Wojciecha Urbańskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Urodzeni w 1820 Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Polscy fizycy XIX wieku Kategoria:Polscy matematycy XIX wieku Kategoria:Polscy matematycy XX wieku Kategoria:Polscy bibliotekarze Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Nauczyciele związani ze Lwowem Kategoria:Polscy astronomowie XX wieku Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Zmarli w 1903