Rohatyn

mały|Cmentarz żydowski w Rohatynie Rohatyn (ukr. Рогатин) – miasto na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie iwanofrankiwskim.

Do czasu likwidacji rejonu rohatyńskiego jego siedziba.

Rohatyn leży nad Gniłą Lipą, w obwodzie iwanofrankowskim (stanisławowskim), dekanat halicki, 8,8 tys. mieszkańców (2001). Przemysł spożywczy. Węzeł drogowy. Przez miasto przebiega ukraińska droga krajowa N09. Stacja kolejowa Rohatyn na linii Tarnopol – Stryj.

Miasto królewskie I Rzeczypospolitej lokowane w 1390 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 170..

Historia Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 15 maja 1390 z dokumentu papieża Bonifacego IX wystawionego biskupowi przemyskiemu Erykowi z Winsen. W 1415 otrzymał prawa miejskie od króla Władysława Jagiełły. W 1440 wzmianka o pierwszym kościele katolickim. W 1509 splądrowane przez hospodara mołdawskiego Bohdana, a wdowa po dziedzicu, Barbara z Pileckich, uprowadzona wraz z synami Rafałem i PiotremAleksander Strojny, Krzysztof Bzowski: Ukraina Zachodnia. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2009, s. 342.. Na początku XV w najechany przez Tatarów, którzy porwali Haseki Hurrem Sultan , późniejszą żonę Sulejmana Wspaniałego i matkę sułtana Selima II. W 1535 król Zygmunt Stary przekazał miasto w zarząd dożywotni królowej Bonie. W 1538 wybudowano w mieście późnogotycki kościół. W 1539 król wydał przywilej nakazujący wybudować w mieście fortyfikacje, ratusz i sukiennice. Od 1558 do 1562 roku proboszczem był tu Marcin Kromer. W 1614 Mikołaj Wysocki z Kwoczan ufundował w mieście kościół i klasztor zakonu dominikanów. W 1625 w Rohatynie na pewien czas schronił się przed zarazą Symeon z ZamościaSkarbnica Wiedzy o Polskich Ormianach. Nota biograficzna autorstwa prof. UJ dra hab. Krzysztofa Stopki, powstała na potrzeby Polskiego Słownika Biograficznego. W 1648 zajęty przez powstańców kozackich Bohdana Chmielnickiego. W 1666 ponownie konsekrowano kościół farny. W II poł. XVIII w. starostwo rohatyńskie posiadał kasztelan Józef Bielski (Bilski).

Podczas I rozbioru Polski w 1772 roku Rohatyn został włączony do Austrii. W 1775 roku miasto jako odszkodowanie otrzymała księżna Zofia Lubomirska. Niedługo później wybudowano w mieście pałac. W 1784 r. władze austriackie skasowały klasztor dominikanów w Rohatynie. W 1852 roku w pobliżu miasta wybudowano linię kolejową Halicz-Tarnopol. W 1914 roku podczas I wojny światowej w pobliżu miasta prowadzono ciężkie walki pozycyjne pomiędzy wojskami rosyjskimi i austriackimi.

W II Rzeczypospolitej stolica powiatu w województwie stanisławowskim, od 1934 r. siedziba gminy Rohatyn. W sierpniu 1920 r. po ciężkich walkach z Rosjanami w pobliżu wsi Dytiatyn (Bitwa pod Dytiatynem) miasto zajął 37 Łęczycki Pułk Piechoty. W 1927 został wybity medal upamiętniający o treści Królewskie miasto Rohatyn, zaprojektowany przez Rudolfa Mękickiego.

W 1930 roku miasto liczyło 8 tys. mieszkańców. Przed 1939 wśród mieszkańców byli mennonici.

Po 17 września 1939 roku do Rohatyna wkroczyły wojska sowieckie. Dokonały one egzekucji polskich jeńców, mordując także ludność cywilną, w tym kobiety i dzieci.

Latem 1941 roku, po ataku III Rzeszy na ZSRR, Rohatyn był zaledwie jedną z dwóch miejscowości na zachodniej Ukrainie, gdzie władzę krótkotrwale przejęli melnykowcy a nie banderowcy. 5 lipca 1941 doszło tutaj do próby pogromu - Ukraińcy zamknęli około 500 żydowskich mężczyzn w synagodze, którą planowali podpalić. Według jednej z wersji wydarzeń pogromowi zapobiegli Niemcy z 257 dywizji piechoty, którzy w tym czasie wkroczyli do Rohatyna i, nie orientując się w sytuacji, nakazali zebranym rozejście się. Według innej wersji Niemcy byli w zmowie z Ukraińcami i doszło po pozorowanej próby egzekucji po to, by wymusić na Żydach zapłatę okupuKai Struve, “Deutsche Herrschaft, ukrainischer Nationalismus, antijüdische Gewalt. Der Sommer 1941 in der Westukraine”, Walter de Gruyter GmbH, Berlin/Boston 2015, ISBN 978-3-11-035998-5, e-ISBN (PDF) 978-3-11-036022-6, s. 502-505. W 1942 roku Niemcy wymordowali tu około 3,5 tys. okolicznych Żydów. W okolicznych wsiach Potok, Zalipie, Czercze, Puków, Wierzbołowce w latach 1941–1943 Ukraińska Powstańcza Armia dokonała licznych mordów na ludności polskiej. W różnych okolicznościach zamordowała też 16 mieszkańców miasta. W 1945 roku ludność polską wysiedlono, a miasto włączono do ZSRR.

Od 1995 r. w parafii rzymskokatolickiej w Rohatynie i okolicznych wioskach posługę pełnią siostry prezentki.

Zabytki mały|Cerkiew św. Ducha cerkiew drewniana św. Ducha z XVII-wiecznym ikonostasem, wpisana na listę UNESCO cerkiew murowana pw. Narodzenia Matki Boskiej z drugiej poł. XVI wieku cerkiew unicka św. Mikołaja z drewna z 1729 r. cmentarz żołnierzy polskich z 1920 r. kościół pw. świętego Mikołaja z 1533 r., późnogotycki, halowy, fundacji Ottona Chodeckiego. W XVI wieku dobudowano wieżę i dwie kaplice. Na początku XVII wieku proboszczem w nim był Piotr Skarga. W latach 30 XVII wieku z zewnątrz ozdobiono w duchu renesansu lubelskiego prawdopodobnie przez warsztat Jana Wolffa (analogie zdobień do kościołów w Turobinie i Uchaniach). 19 stycznia 1686 roku król Jan III Sobieski wydał w Żółkwi przywilej, potwierdzający mianowanie sekretarza królewskiego ks. Konstantego Mrozowickiego, archidiakona lwowskiego na proboszcza tutejszej parafii. Konsekrowany ponownie po zniszczeniach z poł. XVII wieku. Zwieńczenie wieży z 1862 roku, przebudowane po zniszczeniach z okresu I wojny światowej. W 1944 roku uszkodzony przez trzy bomby. Po 1945 roku zamieniony na magazyn zboża, potem sklep meblowy, a wyposażenie całkowicie zniszczono. W 1991 wrócił do katolików. We wnętrzu zrekonstruowany w 2000 roku ołtarz główny. Na ścianie zewnętrznej zachowała się marmurowa tablica z 1891 roku upamiętniająca setną rocznicę Konstytucji 3 Maja. obelisk ku czci Adama Mickiewicza, wzniesiony przy kościele z okazji 100. rocznicy urodzin wieszcza Zakład Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo (szarytek) z 1882 roku, ustanowiony dzięki zapisowi testamentowemu hrabiego Leopolda Krasińskiego. We wnętrzu krypta KrasińskichAleksander Strojny, Krzysztof Bzowski: Ukraina Zachodnia. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2009, s. 343.. zamek cmentarz żydowski

Pobliskie miejscowości Brzeżany Bursztyn Chodorów Kozowa Podhajce

Współpraca międzynarodowa

Miasto Rohatyn współpracuje z polskim miastem Radlin na Górnym Śląsku

Rohatyn w kulturze Liczne nawiązania do miasta w XVIII wieku znajdują się w powieści Olgi Tokarczuk pt. Księgi Jakubowe (2014). Z Rohatyna (Rogatino) pochodzi Red Sonya, bohaterka opowiadania Roberta E. Howarda The Shadow of the Vulture (1934), luźny pierwowzór komiksowo-filmowej Red Sonji.

Sport W czasach II RP w mieście siedzibę miał klub piłkarski Polonia-Strzelec Rohatyn.

Osoby związane z Rohatynem

Honorowi obywatele Kazimierz Badeni Seweryn Bańkowski Seweryn Kniaziołucki (1909)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Zamek w Rohatynie Tekst „Rohatynianki” Archiwalne widoki miasta w bibliotece Polona

Kategoria:Mennonityzm w Polsce Kategoria:Miasta w obwodzie iwanofrankiwskim Kategoria:Rejon rohatyński