Cmentarz ewangelicki w Braniewie – zabytkowy cmentarz gminy ewangelickiej w Braniewie, założony 1 czerwca 1782 roku, zlikwidowany w 1969 roku.
Powstanie i historia cmentarza Wskutek I rozbioru Polski w 1772 Braniewo znalazło się w granicach Królestwa Prus. W mieście utworzono garnizon wojskowy. Wojskowi i urzędnicy przysyłani z zewnątrz stanowili główny trzon powstającej gminy ewangelickiej w BraniewieStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 195.. Religijną posługę dla w większości ewangelickich oficerów i żołnierzy sprawowali przysyłani wraz z wojskiem kapelani.
Na podstawie rozporządzenia króla Fryderyka II nabożeństwa protestanckie sprawowano w miejskim ratuszu, w dużej sali posiedzeń na pierwszym piętrze. W 1784 gmina ewangelicka poprosiła o zgodę na przebudowę dawnego ratusza Nowego Miasta na kościół. 1 stycznia 1786 nastąpiło otwarcie tej nowej świątyni uroczystą mszą św. Dla wojska nabożeństwa odbywały się do południa, a dla ludności cywilnej w godzinach popołudniowych (własny kościół gmina ewangelicka wybudowała dopiero w latach 1830–1838). W 1782 wybudowano również nowy budynek szkoły elementarnej do nauki dzieci rodzin ewangelickich.
1 czerwca 1782 roku gmina ewangelicka zyskała w mieście też własny cmentarz, gdyż do tej pory zmarłych chowano na cmentarzu w oddalonym o około 6 km Gronowie. Burmistrz porządkowy miasta Velhagen oddał gminie ewangelickiej od dawna nieużywany cmentarz przy szpitalu św. Jerzego.
W latach 1829/1830Georg Mielcarczyk Braunsberg und Umgebung, Die Königsberger Straße, Lippstadt 1983, s. 51 przy końcu ulicy Ritterstraße ks. Leberecht Ferdinand Bock, proboszcz parafii ewangelickiej w latach 1829–1845, nabył grunty pod nową część cmentarza, gdyż gmina ewangelicka w Braniewie pod panowaniem pruskim szybko się rozrastała (pierwszy ewangelicki cmentarz, założony w 1782, znajdował się w sąsiedztwie, po drugiej stronie ulicy Ritterstraße)Braunsberg im Wandel der Jahrhunderte. Festschrift zum 650jährigen Stadtjubiläum am 23. und 24. Juni 1934 von Franz Buchholz. Wkrótce, gdy w 1831 wybuchła w mieście kolejna epidemia cholery, stał się on cmentarzem cholerycznym. Parcela ta położona była niżej niż pierwszy kwartał cmentarny, toteż cechowała się wyższym poziomem wód gruntowych, woda pojawiała się już nawet na głębokości dwóch-trzech stóp. Z tego też powodu mieszkańcy wzbraniali się przed chowaniem na nim swoich bliskich. Aby temu zaradzić proboszcz Bock zlecił Towarzystwu Pogrzebowemu nawiezienie ziemi i podniesienie terenu o trzy stopy. Przy okazji prowadzonych prac, odnowiono płot cmentarza i umieszczono na nim złotymi literami napis: Es wird gesäet verweslich und wird auferstehen unverweslich (Zasiewa się zniszczalne, powstanie niezniszczalne, 1 Kor 15,42b)Marek Jodkowski Epidemia cholery w Braniewie w 1831 roku w świetle kroniki parafii ewangelickiej, w: Tomasz Moskal i Marcin Nabożny (red.), W przestrzeni słowa i czasu. Księga jubileuszowa dla księdza profesora Jana Walkusza, Wydawnictwo KUL, Lublin 2020, s. 313–324.
W XIX wieku na cmentarzu wybudowano kaplicę pogrzebową. Cmentarz ten funkcjonował w tym miejscu do 1945 roku. Po II wojnie światowej był nieużytkowany, niszczał i znaczna jego część została zlikwidowana. Ostały się tylko nieliczne groby znajdujące się na terenie parafii prawosławnej (kaplicę na cmentarzu w 1949 zaadaptowano na cerkiew prawosławną).
Do wojewódzkiej ewidencji zabytków pod numerem Z-79 wpisane zostały: cmentarz po wschodnie stronie ul. 9 Maja (tj. pomiędzy ul. 9 Maja i Wspólną) oraz cmentarz po zachodniej stronie ul. 9 Maja.
Lapidarium Parafia prawosławna w Braniewie postanowiła uczcić miejsce po byłym cmentarzu ewangelickim zlikwidowanym w 1969 roku. W 1972 część tego cmentarza, znajdująca się przy samej cerkwi, została przekazana parafii prawosławnej. W latach 90. XX w. teren został ogrodzony, a fragmenty zniszczonych nagrobków złożono w jednym miejscu. Decyzją proboszcza wybudowana została mała kapliczka, w której centralnym miejscu umieszczono granitową tablicę informującą o pochowanych tu ewangelikach. Obok kaplicy w formie lapidarium umieszczone są nieliczne ocalałe elementy płyt nagrobnych z dawnych mogił.
26 czerwca 2015, z inicjatywy miejscowego popa ks. Witalisa Leonczuka, na terenie byłego cmentarza ewangelickiego zostało otwarte lapidarium. W uroczystym odsłonięciu uczestniczyli obecni mieszkańcy i włodarze miasta, duchowieństwo oraz 25-osobowa delegacja z Niemiec składająca się z byłych mieszkańców Prus Wschodnich.
Galeria zdjęć
Zobacz też Cmentarz św. Jana w Braniewie Cmentarz św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz zgromadzenia zakonnego sióstr św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz przy ul. Olsztyńskiej w Braniewie Cmentarz żydowski w Braniewie Cmentarz przy ul. Morskiej w Braniewie Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie Cmentarz przy ul. Elbląskiej w Braniewie
Przypisy
Braniewo Kategoria:Zabytkowe cmentarze w Braniewie Kategoria:Obiekty w Braniewie wpisane do gminnej ewidencji zabytków Kategoria:Chrześcijaństwo w Braniewie