Kaplica na Wzgórzu Lukasów w Bełku (Mauzoleum Gemanderów) – zabytkowa kaplica usytuowana na wzgórzu, przy ulicy Kościelnej w Bełku. Wpisana do rejestru zabytków wraz ze wzgórzem pod numerem A/576/2019 decyzją z dnia 15 listopada 2019 roku wkz.katowice.pl [dostęp 2021-02-14].
Historia Kaplica wybudowana została w latach 1859-1860 z inicjatywy Antoniego Gemandera, ówczesnego właściciela dóbr rycerskich w Bełku. Budowę prowadził mistrz murarski Carl Wenzlik. Koszt budowy wyniósł 7000 talarów.
Badania wzgórza thumb|Wzgórze Lukasów|alt=Zdjęcie wykonane w słoneczny dzień od strony drogi. Przedstawia wzgórze o płaskim wierzchołku, na którym stoi kaplica. Zbocze wzgórza porośnięte jest trawą i drzewami. Drzewa rzucają cienie na ściany budynku. Wzgórze Lukasów to prawdopodobnie pozostałość dawnego gródka stożkowatego, jest to jedyny tego typu zabytek w powiecie rybnickim. Według innych hipotez na wzgórzu miała mieścić się siedziba Bełka, rzekomego założyciela wsi lub też miała to być mogiła żołnierzy szwedzkich poległych w czasie wojny trzydziestoletniej. Wzgórze ma kształt ściętego stożka o średnicy podstawy ok. 35 m. i wysokości ok. 8 m. Dookoła widoczne są ślady dawnej fosy. O charakterze obronnym świadczy również lokalizacja wzgórza na podmokłym terenie, na południowym brzegu rzeki Bierawki.
W 2014 roku na wzgórzu przeprowadzono archeologiczne badania powierzchniowe oraz badania magnetyczne i elektrooporowe, które potwierdziły prawdopodobną lokalizację w tym miejscu gródka stożkowatego. Ze względu na późniejsze wybudowanie na szczycie kopca kaplicy z mauzoleum, nie udało się znaleźć pozostałości ewentualnej rezydencji rycerskiej. W czasie badań znaleziono również liczne fragmenty ceramiki późnośredniowiecznej, które obecnie znajdują się w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu.
Opis thumb|Sklepienie kaplicy|alt= zdjęcie przedstawia fragment sklepienia kaplicy. Widoczne są krzyżujące się żebra oraz okrągły zwornik. Pod łukami sklepienia fragmenty bardzo zniszczonych malowideł. Kaplica ulokowana jest na wzgórzu (tzw. Wzgórze Lukasów), przy drodze prowadzącej do kościoła. Wybudowana została z ciosów piaskowca, w stylu neogotyckim. Kaplica jest niewielka, na planie prostokąta. Wnętrze jednoprzestrzenne, nakryte zostało sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W fasadzie umieszczono ostrołukowy, profilowany portal, w nim drewniane drzwi z nadświetlem, zabezpieczone kratą. Ściany wewnątrz kaplicy ozdabiają malowidła wykonane w latach 50. XX wieku przez miejscowego artystę Józefa Marka. W podłuczach umieszczone zostały 4 sceny z życia św. Jana Nepomucena, są to w kolejności: Św. Jan Nepomucen przesłuchiwany przez króla Wacława IV, niezidentyfikowana scena z życia świętego Jana Nepomucena (ze względu na stan techniczny malowideł niemożliwa do odczytania), Tortury św. Jana Nepomucena i Śmierć św. Jana Nepomucena. Nad wejściem namalowane zostały muzykujące anioły. Dolne partie ścian pokryte są dekoracjami roślinnymi i geometrycznymi.
Pod kaplicą, częściowo zagłębiona we wzgórzu, znajduje się krypta, tzw. Mauzoleum Gemanderów. Jednoprzestrzenna, nakryta jest sklepieniem kolebkowym. W krypcie znajduje się 7 trumien.
Kaplicę otacza starodrzew, w tym lipy drobnolistne i dęby szypułkowe.
Turystyka Teren Wzgórza Lukasów znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich. Wzgórze i kaplica są elementem ścieżki edukacyjnej Śladami Bełka, powstałej w latach 2008-2009.
Przypisy
Kategoria:Bełk (województwo śląskie) Kategoria:Obiekty zabytkowe na terenie miasta i gminy Czerwionka-Leszczyny Kategoria:Mauzolea w Polsce Kategoria:Stanowiska archeologiczne w województwie śląskim