thumb|Masowy zakwit H. cinnamomea po pożarze fynbosu thumb|Budowa Hessea cinnamomea Krętolin (Hessea Herb.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Obejmuje 13 gatunków, występujących rzadko w Kraju Przylądkowym w Republice Południowej Afryki i w Namibii.
Morfologia Pokrój Niewielkie, wieloletnie rośliny zielne o wysokości 5-25 cm.
Pęd Cebula chroniona gęstymi, filcowatymi łuskami zewnętrznymi.
Liście Rośliny tworzą dwa liście ustawione naprzeciwlegle, taśmowate do równowąskich, wzniesione do rozłożonych, gładkie (jedynie u H. incana i H. pilosula drobno owłosione). U nasady liści obecny jest bezbarwny katafil, pozostający poniżej poziomu gruntu, jedynie u H. breviflora katafil wyrasta ponad grunt i jest kasztanowaty.
Kwiaty Zebrane w parasolowaty kwiatostan, wyrastający na głąbiku. Okwiat gwiaździsty, blado- do ciemnoróżowego, rzadko biały lub bladożółty, jednobarwny, jednak u H. cinnamomea, H. monticola i H. undosa z kontrastowym, czerwonym zabarwieniem u nasady listków. Listki zrośnięte u nasady tworząc rurkę, w której gromadzi się nektar, u niektórych gatunków (np. H. undosa) o pofalowanych brzegach. Sześć pręcików, u niektórych gatunków (H. mathewsii, H. pulcherrima) o nitkach z wyrostkami zakrzywionymi do wewnątrz. Zalążnia dolna, trójkomorowa, zawierająca do 4 zalążków w każdej komorze. Szyjka słupka smukła, zakończona znamieniem o trzech krótkich rozgałęzieniach.
Owoce Cienkościenne torebki, mieszczące kilka mięsistych, czerwonobrązowych, jajowatych nasion.
Biologia Rozwój Geofity cebulowe, przechodzące okres spoczynku w porze suchej. Zaczynają kwitnąć tuż po pierwszych jesiennych opadach deszczu. Gatunki zasiedlające fynbos, H. cinnamomea i H. monticola, kwitną masowo po pożarach. Kwiaty są zapylane przez różne pszczoły i muchówki krótkoczułkie. Rośliny kwitną krótko, a kwiatostany szybko usychają i odrywają się od cebul. Tocząc się na wietrze rozsiewają nasiona, które niemal natychmiast kiełkują, szybko rozwijając się podczas mokrych, zimowych miesięcy.
Siedlisko Wszystkie gatunki występują na półsuchych obszarach z jesiennymi i zimowymi opadami deszczu. Zajmują obszary sezonowo wilgotne, rozlewiska, zagłębienia i miejsca do których spływa woda z wyżej położonych skał.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Strumariinae, plemienia Amaryllideae, podrodziny amarylkowych Amaryllidoideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae.
Wykaz gatunków Hessea breviflora Herb. Hessea cinnamomea (L'Hér.) T.Durand & Schinz Hessea incana Snijman Hessea mathewsii W.F.Barker Hessea monticola Snijman Hessea pilosula D.Müll.-Doblies & U.Müll.-Doblies Hessea pulcherrima (D.Müll.-Doblies & U.Müll.-Doblies) Snijman Hessea pusilla Snijman Hessea speciosa Snijman Hessea stellaris (Jacq.) Herb. Hessea stenosiphon (Snijman) D.Müll.-Doblies & U.Müll.-Doblies Hessea tenuipedicellata Snijman Hessea undosa Snijman
Zagrożenie i ochrona Krętoliny są roślinami rzadkimi. Wszystkie gatunki obejmuje Czerwona Lista Roślin Południowej Afryki. Gatunek H. mathewsii jest krytycznie zagrożony, a H. cinnamomea zagrożony wyginięciem. Trzy gatunki są narażone. Największym zagrożeniem dla większości gatunków jest utrata siedlisk, głównie z powodu zwiększonego zapotrzebowania na grunty rolne, oraz wypieranie przez gatunki inwazyjne.
Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Christiana Hesse, żyjącego w latach 1772-1837 pastora luterańskiego, który przybył z Hanoweru do Kapsztadu, gdzie prowadził ogród z sukulentami i był znany ze swojej gościnności dla podróżników i przyrodników.
Nazwy zwyczajowe w języku polskim Polska nazwa rodzaju Hessea: krętolin, wskazana została w Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... Erazma Majewskiego wydanym w roku 1894, w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin z roku 1900 Józefa Rostafińskiego, a także w Słowniku języka polskiego Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego i Władysława Niedźwiedzkiego z 1902 r.
Synonimy taksonomiczne Imhofia Herb., Appendix: 18 (1821), nom. illeg. Periphanes Salisb., Gen. Pl.: 118 (1866) Kamiesbergia Snijman, Bothalia 21: 125 (1991) Dewinterella D.Müll.-Doblies & U.Müll.-Doblies, Feddes Repert. 105: 341 (1994)
Homonimy taksonomiczne Nazwę Hessea Ormières & Sprague nosi również rodzaj sporowców z rodziny Hesseidae.
Przypisy
Kategoria:Amarylkowate