Urceolina Rchb. – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Obejmuje 25 gatunków, występujących naturalnie w północno-zachodniej Ameryce Południowej, na terenie Boliwii, północnej Brazylii, Kolumbii, Ekwadoru i Peru oraz w Ameryce Środkowej, na terenie Kostaryki, Gwatemali i Panamy. Uprawiana ze względu na atrakcyjne kwiaty, a występujące naturalnie w Peru, Urceolina amazonica została introdukowana w Ameryce Środkowej na obszarze do środkowego Meksyku, na wyspy Karaibów, Wyspę Wniebowstąpienia, Wyspy Salomona i na Cejlon.
Morfologia 150px|mały|lewo|Budowa U. urceolata Wieloletnie, cebulowe rośliny zielne. Liście ogonkowe o szerokiej blaszce liściowej, wypuszczane po przekwitnięciu lub trwałe. Białe, żółte lub pomarańczowe, niekiedy wonne kwiaty zebrane po 5-10 w kwiatostan, wyrastający na pełnym głąbiku, wspartym dwiema wolnymi podsadkami. Okwiat promienisty, w kształcie urny lub dzwonkowaty. Listki okwiatu wpierw zrośnięte w długą, wąskocylindryczną rurkę, następnie rozchylone. U niektórych gatunków obecny jest wydatny przykoronek. Pręciki o nitkowatych lub szydłowatych, prostych nitkach. Szyjka słupka zakończona jest główkowatym lub trójklapowanym znamieniem. Owocami są zielone, zielonkawożółte lub pomarańczowe torebki, zawierające elipsoidalne lub cylindryczne i lekko zagięte nasiona o gładkiej lub chropowatej, czarnej, niebieskiej lub brązowej łupinie.
Systematyka mały|Urceolina amazonica Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Stenomesseae (Eucharideae), podrodziny amarylkowych Amaryllidoideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae.
Wykaz gatunków
Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Nazwa rodzaju jest zdrobnieniem łacińskiego słowa urceolus, oznaczającego w kształcie urny, i odnosi się do kształtu kwiatów tych roślin.
Synonimy nomenklaturowe Urceolaria Herb., Appendix: 28 (1821), nom. illeg. (bazonim)
Synonimy taksonomiczne Leperiza Herb., Appendix: 41 (1821) Collania Schult. & Schult.f. in J.J.Roemer & J.A.Schultes, Syst. Veg., ed. 15 bis 7: 893 (1830) Pentlandia Herb., Edwards's Bot. Reg. 25: t. 68 (1839) Eucharis Planch. & Linden, Cat. Gén. 8: 3 (1853) Microdontocharis Baill., Bull. Mens. Soc. Linn. Paris 2: 1134 (1894) Pseudourceolina Vargas, Bol. Fac. Ci. Univ. Cuzco 1: 7 (1960)
Homonimy Nazwę Urceolina Tuck nadano również workowcom z rodziny Agyriaceae (obecnie synonim Orceolina Hertel).
Zagrożenie Gatunki U. ayacucensis i U. robledoana są krytycznie zagrożone, a U. microcrater zagrożony wyginięciem.
Zastosowanie mały|lewo|Kwiaty Urceolina amazonica Rośliny lecznicze Urceolina amazonica zawiera 13 alkaloidów amarylkowych, w tym likorynę, izminę, trisferydynę, tazetynę, galantaminę, hemantaminę i wittatynę. Trzy alkaloidy są specyficzne dla tego gatunku i nie są znane ich inne naturalne źródła: 7-metoksyoksoanina, 6-O-metylopretazetyna i apohemantamina.
Rośliny ozdobne Urceolina amazonica (niekiedy spotykana pod starą nazwą Eucharis amazonica), zwana lilią amazońską, o pięknych, dużych, białych kwiatach z przykoronkiem, przypominające kwiaty narcyza, uprawiany jest jako ozdobna roślina ogrodowa lub pokojowa. Wymaga stanowiska zacienionego i bogatej w składniki organiczne, wilgotnej gleby. Zimą rośliny należy przesuszyć, aby pobudzić kwitnienie. Lepiej kwitnie mając mało miejsca, w doniczce albo w dużych kępach.
Przypisy
Kategoria:Amarylkowate