Václav Smil (ur. 9 grudnia 1943 w Pilźnie) – kanadyjski naukowiec czeskiego pochodzenia, emerytowany profesor (Distinguished Professor Emeritus) Wydziału Środowiska Uniwersytetu Manitoby w Winnipeg, w Kanadzie.
Prowadzi szerokie badania interdyscyplinarne, w których porusza zagadnienia związane ze zużyciem energii, środowiskiem, żywnością, ekonomią i polityką publiczną. Od lat 70. XX wieku śledzi rozwój Chin zwłaszcza w zakresie zużycia zasobów oraz jego wpływu na środowisko.
Życiorys Urodził się w czasie II wojny światowej w Pilźnie. Jego ojciec był oficerem policji, a matka księgową. Dorastając w górskim miasteczku w Lesie Czeskim (kraj pilzneński), codziennie rąbał drewno do napalenia w piecach do ogrzania domu. Doświadczenie to pozwoliło mu później zainteresować się zagadnieniami wydajności energetycznej i gęstości energii.
Ukończył studia na Wydziale Nauk Naturalnych w Uniwersytecie Karola w Pradze składając pracę Světová a československá energetika. Po studiach odmówił wstąpienia do partii komunistycznej. Pomimo tego udało mu się znaleźć pracę w regionalnym biurze planistycznym. Wkrótce poślubił studentkę medycyny, Evę. W 1969, po ukończeniu studiów przez żonę i rok po inwazji państw Układu Warszawskiego na Czechosłowację, wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych krótko przed wprowadzeniem restrykcji wyjazdowych. Na emigracji w 1972 obronił pracę doktorską z zakresu geografii na Uniwersytecie Stanu Pensylwania. Następnie w tym samym roku wyemigrował do Kanady i podjął pracę na Uniwersytecie Manitoby, gdzie wykładał aż do przejścia na emeryturę w 2011. Pierwszą książkę China’s Energy: Achievements, Problems, Prospects wydał w 1976. Prowadził kursy o środowisku naturalnym, energetyce, zanieczyszczeniach atmosfery, zaludnieniu, rozwoju ekonomicznym oraz polityce Chin.
Był konsultantem Banku Światowego, rządu Stanów Zjednoczonych, Centralnej Agencji Wywiadowczej.
Poglądy Uważa, że ludzkość w swych dziejach dokonała trzech transformacji energetycznych, a obecnie dokonuje czwartej. Pierwsze przejście nastąpiło wraz z ujarzmieniem ognia, które pozwoliło uwalniać energię poprzez spalanie roślin. Drugim było rolnictwo, które pozwoliło ujarzmić energię słoneczną w postaci zbiorów, pozwalając ludziom uwolnić się od walki o przetrwanie. W okresie tym siła mięśni udomowionych zwierząt i samych ludzi była źródłem energii. Industrializacja wraz z paliwami kopalnymi pozwoliła oprzeć wytwarzanie energii na maszynach. Czwarta zmiana polega na przejściu cywilizacji do bezemisyjnych źródeł energii.
Krytykuje deindustrializacje zachodnich społeczeństw, utrzymując, że przyczynia się ona do niszczących zmian społecznych – zaniku klasy średniej i polaryzacji społeczeństwa na posiadaczy i biedaków – oraz zaniku wynalazczości i innowacji, które jego zdaniem dokonują się głównie poprzez ulepszanie produktów w ramach ich procesów produkcyjnych.
Wskazuje na ograniczenia paradoksu Jevonsa, jednocześnie uważając, że nadmierne zużycie energii w społeczeństwie i gospodarce jest prostym miernikiem jej faktycznej ekonomiczności i sprawności.
Bywał sceptyczny wobec odnawialnych źródeł energii, krytykując m.in. efekty niemieckiej transformacji energetycznej () – choć pokłada spore nadzieje w fotowoltaice, która jego zdaniem zapewnia najbardziej obiecującą gęstość energetyczną.
Jego zdaniem przemiany energetyczne społeczeństw ludzkich i cywilizacji postępują powoli, a na bazie oczekiwań szybkich rewolucji energetycznych ukuł pojęcie „przekleństwo prawa Moore’a” opisujące ludzkie oczekiwania – powstałe w wyniku obserwacji rozwoju komputerów u schyłku XX wieku – wobec dziedzin, w których podobnie szybki rozwój jest niemożliwy.
Wyróżnienia W 1995 roku za książkę China’s Environment: An Inquiry into the Limits of National Development uzyskał Joseph Levenson Book Prize. Od 1997 jest członkiem Royal Society of Canada, kanadyjskiej akademii nauk. W 2000 został laureatem nagrody AAAS Award for Public Understanding Of Science and Technology przyznawanej przez Amerykańskie Towarzystwo na rzecz Postępu Nauk (AAAS). W 2010 amerykański magazyn Foreign Policy umieścił go na swej liście FP Top 100 Global Thinkers. W 2013 został odznaczony Orderem Kanady. W 2015 otrzymał nagrodę naukową OPEC.
Życie prywatne Żona Eva jest lekarzem, syn David chemikiem.
Jego dom zbudowany został w 1989 według założeń stosowanych obecnie w domach niskoenergetycznych, dzięki czemu może zużywać w rok tyle elektryczności, ile jego sąsiedzi w samym miesiącu styczniu; posiada sporą izolację termiczną i potrójnie szklone szyby.
Smil nie ma i nie zamierza nabywać telefonu komórkowego. Unika wypowiadania się dla prasy. Jest poliglotą, miłośnikiem herbaty i sztuki. Stara się jeść mięso tylko raz w tygodniu. Rocznie czyta ponad 80 książek i przechowuje listę wszystkich przeczytanych od 1969 roku.
Publikacje Książki wydane po polsku
Książki wydane po angielsku
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona prywatna Profil uniwersytecki w witrynie Uniwersytetu Manitoby
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Karola Kategoria:Czescy geografowie Kategoria:Kanadyjscy geografowie Kategoria:Odznaczeni Orderem Kanady Kategoria:Kanadyjczycy pochodzenia czeskiego Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Ludzie urodzeni w Pilźnie (Czechy)