Massonia (Massonia Thunb. ex Houtt.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 31 gatunków występujących w Południowej Afryce, Lesotho i Namibii.
Morfologia thumb|left|Massonia depressa Pokrój Wieloletnie, rośliny zielne.
Pęd Podziemna, kulistawa cebula pokryta brązową i papierzastą lub cienką skórzastą okrywą, często lekko pręgowaną w górnej części.
Liście Rośliny tworzą razem z kwiatami dwa naprzeciwległe liście, rozesłane lub rozłożyste, podługowate do półkolistych, obejmujące pęd kwiatostanowy u nasady, nagie albo krostkowato-owłosione lub szczeciniaste, nieco gruboszowate lub skórzaste, jednolicie zielone albo fioletowo nakrapiane lub pręgowane.
Kwiaty Zebrane w grono, bądź cylindryczne, kłosokształtne i wyrastające znacznie ponad ulistnienie, bądź skupione, baldachogroniaste lub główkowate i pozostające na poziomie gruntu. W kwiatostanach kłosokształtnych obecne są lancetowate do poprzecznie jajowatych, błoniaste lub niemal gruboszowate, gładkie lub brodawkowate i orzęsione na brzegach przysadki, które często skupione są wierzchołkowo na kwiatostanie tworząc pióropusz. W kwiatostanach główkowatych dolne przysadki tworzą nibyokrywę. Szypułki kwiatowe niemal wzniesione, wydłużają się w czasie owocowania, u niektórych gatunków bardzo krótkie. Kwiaty w kwiatostanie rozpostarte lub niemal wzniesione. Okwiat zielonkawy, biały, kremowy, żółtawy lub różowy, dzwonkowaty do rurkowatego. Listki okwiatu równowąskie do jajowatych, ostre, zrośnięte w rurkę, rozpostarte lub odgięte łukowato do zewnątrz, u nasady niekiedy ostro wgięte łukowato do wewnątrz, tworząc poprzeczną esowatą fałdę. Pręciki niemal wzniesione do wzniesionych. Nitki osadzone u gardzieli rurki okwiatu, zespolone u nasady w płytką miseczkę, szydłowate do nitkowatych. Pylniki obrotne. Zalążnia jajowata lub odwrotnie trójgraniasta, wierzchołkowo zwężona w szyjkę słupka albo stożkowata i łagodnie przechodząca w szyjkę słupka. Zalążki liczne w każdej komorze. Szyjka słupka okrągła na przekroju, twarda, wzniesiona lub nieco pochylona, zakończona pędzelkowatym znamieniem.
Owoce Papierzasta, nabrzmiała, odwrotnie trójgraniasta i trójklapowana lub trójskrzydlona torebka, zawierająca liczne, kulistawe, matowo czarne, gładkie lub pomarszczone nasiona.
Biologia thumb|left|Afrosawannik namibijski żerujący na nektarze Massonia bifolia Rozwój Geofity cebulowe, przechodzące okres spoczynku. Rośliny z gatunku Massonia depressa o kwiatach wyrastających na poziomie gruntu tworzą bardzo lepki, galaretowaty nektar (400 razy bardziej lepki niż równoważny roztwór cukru), który przyciąga gryzonie (w tym sawanniki, kolcomysze i myszoskocznika malutkiego), będące zapylaczami tych roślin. Podobny rodzaj zapylania zaobserwowano u M. echinata, której kwiaty zapyla ryjoskoczek przylądkowy.
Siedlisko Rozpowszechniona na półsuchych lub subalpejskich obszarach południowej Afryki, głównie w zakresie zimowych opadów deszczu.
Cechy fitochemiczne W cebulach roślin z gatunków M. bifolia i M. pustulata obecne są izoflawonoidy (pochodne kromanonu i kromonu) oraz spirocykliczne triterpeny (eukosterol), wykazujące aktywność antyangiogenną wobec ludzkich komórek śródbłonka mikronaczyniowego siatkówki.
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 18, 22, 26?, 40.
Systematyka thumb|Massonia bifolia thumb|Massonia pygmaea thumb|Massonia longipes thumb|Massonia echinata
Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Massoniinae, plemienia Hyacintheae, podrodziny Scilloideae z rodziny szparagowatych Asparagaceae. W systemie Kubitzkiego zaliczony do podrodziny Hyacinthoideae w rodzinie Hyacinthaceae.
Podział rodzaju i wykaz gatunków sekcja Desertia (Mart.- Azorín) J.C. Manning Massonia etesionamibensis (U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies) J.C.Manning & Goldblatt Massonia luteovirens (Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig) J.C.Manning sekcja Whiteheadia Harvey Massonia bifolia (Jacq.) J.C.Manning & Goldblatt sekcja Massonia Massonia amoena Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig Massonia angustifolia L.f. Massonia bakeriana M.Pinter, Mart.-Azorín & Wetschnig Massonia calvata Baker Massonia dentata Mart.-Azorín, V.R.Clark, M.Pinter, M.B.Crespo & Wetschnig Massonia depressa Houtt. Massonia dregei Baker Massonia echinata L.f. Massonia gypsicola Mart.-Azorín, M.Pinter, M.B.Crespo, M.Á.Alonso & Wetschnig Massonia hirsuta Link & Otto Massonia inaequalis W.F.Barker ex Mart.-Azorín, M.Pinter, M.B.Crespo, M.Á.Alonso Massonia jasminiflora Burch. ex Baker Massonia latebrosa Masson ex Baker Massonia longipes Baker Massonia mimetica Mart.-Azorín, M.Pinter, M.B.Crespo & Wetschnig Massonia obermeyerae Mart.-Azorín, A.P.Dold, M.Pinter & Wetschnig Massonia pseudoechinata Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig Massonia pustulata Jacq. Massonia pygmaea Schltdl. ex Kunth Massonia roggeveldensis Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig Massonia saniensis Wetschnig, Mart.-Azorín & M.Pinter Massonia sempervirens U.Müll.-Doblies, G.Milkuhn & D.Müll.-Doblies Massonia sessiliflora (Dinter) Mart.-Azorín, M.B.Crespo, M.Pinter & Wetschnig Massonia setulosa Baker Massonia tenella Sol. ex Baker Massonia thunbergiana Wetschnig, Mart.-Azorín & M.Pinter Massonia triflora Compton Massonia wittebergensis U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju została nadana przez Thunberga na cześć Francisa Massona, szkockiego botanika żyjącego w latach 1741-1805, pierwszego kolekcjonera roślin dla Królewskich Ogrodów Botanicznych w Kew, z którym Thunerg podróżował po południkowej Afryce i który towarzyszył mu przy odkryciu tych roślin.
Nazwy zwyczajowe w języku polskim Polska nazwa rodzaju Massonia: massonia, obok nazwy gadownik, wskazana została w Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... Erazma Majewskiego wydanym w roku 1894 i w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin z roku 1900 Józefa Rostafińskiego. W Słowniku języka polskiego Zdanowicza i Orgelbranda z 1861 r. wskazana została wyłącznie nazwa gadownik.
Synonimy taksonomiczne Podocallis Salisb., Gen. Pl.: 17 (1866) Whiteheadia Harv., Gen. S. Afr. Pl., ed. 2: 396 (1868) Desertia Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig, Phytotaxa 221: 206 (2015)
Przypisy
Kategoria:Szparagowate