Sens miłości () – cykl pięciu artykułów napisanych przez Władimira Sołowjowa w latach 1892–1894 i prezentujących jego filozoficzne rozważania nad problematyką miłości erotycznej. Aleksiej Łosiew stwierdził, że w Sensie miłości Sołowjow miałby być „o wiele bardziej prorokiem niż uczonym-filozofem”.
Okoliczności powstania pracy Te artykuły Sołowjow napisał po dwukrotnym przeżyciu kryzysu miłosnego i opublikował pod wspólnym tytułem w czasopiśmie Zagadnienia Filozofii a Psychologii (). Pierwszy kryzys dotyczył rozstania z , po którym Sołowjow pogrążył się w wieloletni okres apatii. Nieodwzajemniona miłość do Sofii Martynowej (kobiety zamężnej) i związany z tym powtórny kryzys stały się okazją do zgłębienia problematyki miłości.
Treść Swoją teorię miłości Sołowjow budował w ramach swej filozofii wszechjedności. Rozwijając idee Uczty Platona, Sołowjow odrzuca materialistyczne i biologiczne ujęcie miłości i usiłuje wykryć jej sens mistyczny. Myśl Platona była szczytem antycznej świadomości na temat miłości, Sołowjow wzniósł się na szczyty chrześcijańskiego rozumienia tego uczucia. Podczas gdy Pawieł Fłorienski dawał pierwszeństwo agape i miłości braterskiej (philēo, philia), Sołowjow kładzie nacisk na miłość w formie Erosa, ale w odróżnieniu od Wasilija Rozanowa, który podkreślał związek ludzkiej seksualności ze zmysłowością, życiem codziennym i rodziną, Sołowjow rozwijał teorię, która akcentuje stronę duchową Erosa. Jak zaznacza Hiroyuki Horie, Sołowjow nie neguje znaczenia zjednoczenia fizjologicznego, ale uważa, iż ma ono znaczenie drugorzędne w stosunku do zjednoczenia osobistego.
Według Sołowjowa, sens miłości erotycznej tkwi w uzasadnieniu i zbawieniu indywidualności przez ofiarę z egoizmu, który zostaje zlikwidowany dzięki temu, że miłość nadaje absolutne znaczenie kochanej osobie, a tym samym przenosi centrum naszego życia z siebie na innego. Sołowjow podejmuje Platoński wątek pierwotnej jedności człowieka i jego nieustannego dążenia do ponownego złączenia, jednak odnosi pierwotną jedność człowieka tylko do Androgyna, którego interpretuje w świetle prawd biblijnych. Poglądy te zbliżały Sołowjowa do niemieckich romantyków, zafascynowanych ideą androgynizmu. Szczególnie bliski mu był Franz von Baader.
Recepcja Zdaniem Nikołaja Bierdiajewa, ta praca Sołowjowa obok platońskiej Uczty stanowi najlepszy utwór z tego wszystkiego, co w historii człowieczeństwa zostało napisane o miłości. Henryk Paprocki podkreśla, że Sołowjow sformułował szereg oryginalnych myśli na temat miłości erotycznej i jako jeden z pierwszych myślicieli chrześcijańskich uznał osobowy, a nie prokreacyjny sens miłości mężczyzny i kobiety. Halina Rarot sądzi, że obok teorii Karola Wojtyły, zaproponowanej przede wszystkim w książce Miłość i odpowiedzialność, filozofia miłości Sołowjowa dotychczas pozostaje nowatorskim podejściem w myśli chrześcijańskiej.
Poglądy Sołowjowa na miłość erotyczną zostały poddane krytyce przez niektórych myślicieli. Książę Jewgienij Trubieckoj w swojej pracy, poświęconej światopoglądowi Sołowjowa, pisał, że sens miłości erotycznej w ujęciu Sołowjowa stanowi filozofię człowieka, który tak samo, jak Zygmund w dramacie muzycznym Richarda Wagnera "Walkiria", nie może wyobrazić sobie raju bez swojej Zyglindy. Trubieckoj podkreślał, że Ewangelia głoszą:
Wbrew Ewangeliom, teoria Sołowjowa przedstawia Królestwo Boże jako unieśmiertelniony romans. Ojciec Gieorgij Fłorowski wypowiedział się na temat artykułów Sołowjowa w sposób następujący:
Siergiej Bułgakow również odniósł się krytycznie do Sołowjowowskiej koncepcji miłości, oskarżając myśliciela o duchowy :
Zdaniem Sławomira Mazurka, nazywanie Sensu miłości dziełem geniusza wydaje się przesadą, którą może usprawiedliwić jedynie wyjątkowo emocjonalny stosunek do twórczości Sołowjowa.
Przypisy
Bibliografia po polsku
w innych językach
Linki zewnętrzne Sens miłości na stronie portalu Lubimyczytać.pl
Kategoria:Utwory literackie z 1892 Kategoria:Utwory literackie z 1893 Kategoria:Utwory literackie z 1894 Kategoria:Dzieła Władimira Sołowjowa Kategoria:Literatura z zakresu filozofii miłości