Kolej Metropolitalna w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (inaczej: "Metrokolej") – koncept systemu kolei aglomeracyjnej wstępnie zaprojektowany w 2018 r., w różnych wariantach, dla zaspokojenia potrzeb komunikacyjnych konurbacji górnośląskiej. Projekt jest jednym z głównych działań realizowanych w ramach Metropolii GZM.

Historia W 2018 r., w ramach współpracy z Metropolią GZM, Katedra Systemów Transportowych i Inżynierii Ruchu Politechniki Śląskiej wydała dokument "Koncepcja Kolei Metropolitalnej dla Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii z wykorzystaniem metod inżynierii systemów". Jest to koncepcja kolei metropolitalnej, uwzględniająca szereg analiz społeczno-gospodarczych, potrzebnych przy wstępnej fazie projektowania.

Pełną koncepcję w siedmiu tomach, wraz z syntezą, załącznikami oraz opracowaniem map opublikowano w BIP-ie pod koniec roku 2019. W czerwcu 2020, wyłoniono zwycięską firmę w przetargu na przygotowanie Wstępnego Studium Wykonalności Kolei Metropolitalnej. Przetarg wygrała firma Databout sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, a na wykonanie zadania otrzymała 48 miesięcy. Wykonawca "studium", jak i Metropolia, zakładają, że możliwe jest uruchomienie pierwszych połączeń Kolei Metropolitalnej do 2030 r.

Projektowany system ma być rozwinięciem Szybkiej Kolei Regionalnej, funkcjonującej już między Katowicami a Tychami, oraz powrotem do kilku koncepcji znanych z przerwanej budowy Kolei Ruchu Regionalnego z lat 80. XX wieku.

U końca roku 2020 Metropolia, w ramach promocji oraz poszerzania wiedzy nt. planowanych inwestycji, udostępniła interaktywną mapę połączeń kolejowych, uwzględniających te już istniejące, planowane warianty przyszłej Metrokolei, oraz odnogi projektowane jako dolotowe do planowanego Centralnego Portu Komunikacyjnego.

Kilkanaście inwestycji kolejowych zostało zgłoszonych przez Metropolię do programu Kolej+ w ramach przygotowań siatki kolejowej na uruchomienie Metrokolei. Wśród zgłoszonych zadań, znalazły się m.in.: odbudowa jednotorowej linii kolejowej nr 198 do Pyskowic Miasta, rozbudowa linii kolejowej nr 140 na odc. Katowice Ligota–Orzesze Jaśkowice o kolejny tor i nowe przystanki osobowe, czy opracowanie z przygotowaniem alternatywnego połączenia kolejowego w ciągu Tychy – Katowice Murcki – Katowice Ligota linią kolejową nr 142. Dalej znalazły się prace na liniach 189, 132, 162, 141 i 164 oraz tzw. projekty "punktowe" w których zawiera się głównie budowę nowych przystanków osobowych w sześciu miastach należących do związku metropolitalnego. W listopadzie 2020 r. ogłoszono pozytywną weryfikację wszystkich zgłoszonych do programu wniosków, co daje im realną szansę na realizację, przy wykorzystaniu funduszy państwowych.

4 lutego 2026 roku Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia oraz Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego ogłosili, że chcą pozyskać łącznie 32 nowoczesne pociągi – Elektryczne Zespoły Trakcyjne (EZT). Obie instytucje złożyły wnioski do Centrum Unijnych Projektów Transportowych na dofinansowanie zakupu pociągów. Oczekuje się, że w II połowie 2026 roku zapadnie decyzja o przyznaniu dofinansowania lub odrzuceniu wniosku. Zamówienie podstawowe obejmuje 32 pojazdy, po 16 dla GZM oraz 16 dla Województwa Śląskiego. Postępowanie przewiduje także prawo opcji na zakup dodatkowych 20 pociągów – po 10 dla każdej ze stron. Zgodnie z założeniami, pierwsze pociągi dla GZM mogłyby trafić do regionu w II kwartale 2029 roku. W ramach projektu Metrokolei całość nowego taboru ma wyjechać na tory od grudnia 2029 roku, wraz z wejściem w życie nowego rozkładu jazdy.

Warunkiem ubiegania się o środki na zakup taboru jest publikacja ogłoszenia o zamiarze przeprowadzenia postępowania na świadczenie usług w przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym na obszarze GZM. Zgodnie z ogłoszeniem, w lutym 2027 roku zostanie ogłoszone zamówienie publiczne na operatora, który będzie obsługiwać Metrokolej od 2029 roku. Jeżeli GZM zakupi własne pociągi, to operator otrzyma je w ramach bezpłatnego użyczenia i będzie odpowiedzialny za ich obsługę (m.in. maszyniści i niezbędny personel). W planowych pociągach Metrokolei GZM zostaną zainstalowane kasowniki Transport GZM podobnie jak to ma miejsce w autobusach, tramwajach i trolejbusach, co ułatwi integrację kolei z pozostałymi środkami transportu publicznego w Metropolii.

Założenia Nowa kolej aglomeracyjna dla Metropolii GZM została zaprojektowana w kilku wariantach:

Wariant W0 opiera się na komunikacji w dwóch podstawowych osiach: wschód–zachód na trasie Gliwice – Katowice – Dąbrowa Górnicza północ–południe na trasie Tychy – Katowice – Tarnowskie Góry Wariant W1 opiera się na dokładnie tym samym przebiegu tras, co w wariancie W0, z dodatkowym założeniem całkowitego wydzielenia torowisk KM od tych już istniejących

Wariant W2 opiera się na komunikacji w dwóch podstawowych osiach oraz wykorzystania kilku różnych typów komunikacji naziemnej: kolei normalnotorowej, lekkiej kolei miejskiej oraz wydzielonej nitki kolei monorail wschód–zachód na trasie Pyskowice – Katowice – Mysłowice / Dąbrowa Górnicza północ–południe na trasie Tychy – Katowice – Tarnowskie Góry monorail w linii prostej z Katowic i Sosnowca, do Portu Lotniczego Katowice-Pyrzowice

Wariant W3 opiera się na tym samym przebiegu tras, co w wariancie W2, z wydłużeniem trasy do Pyskowic Miasta, oraz większym zróżnicowaniem typów komunikacji na różnych odcinkach

Wariant 0, jest projektem wpisującym się w założenia ustalone w „Programie działań strategicznych Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii do roku 2022”. Każdy kolejny, to koncepcje bardziej rozbudowane, droższe i pracochłonne. Niektórym wariantom towarzyszą także opracowania dodatkowe, np. uzupełniającego systemu szybkiego tramwaju; łączącego (w zależności od wariantu) Katowice, Siemianowice Ślaskie, Czeladź, Będzin oraz Chorzów, Sosnowiec i Bytom.

Założenia najbardziej rozbudowanych wariantów KM uwzględniają długość torowisk oscylującą w granicach ok. 400 kilometrów. Zakłada się w nich także potrzebę wybudowania ok. 130 nowych przystanków kolejowych. Szacunkowe koszta budowy KM to od ok. 8,6 mld złotych do nawet 15,6 mld złotych.

Do realizacji wybrano wariant 8A, a ukształtowanie całej sieci KM w pełni przewidziane jest do zakończenia w 2055 roku.

Projekt i budowa Będzin − Katowice − Katowice Piotrowice Założeniem projektu budowy kolei aglomeracyjnej na szlaku Będzin − Katowice − Katowice Piotrowice jest wydłużenie i rozbudowa o drugi tor linii kolejowych nr 659 oraz 656 pod ruch aglomeracyjny wraz z elektryfikacją linii kolejowej nr 659 wraz z budową pięciu nowych przystanków osobowych: Katowice Akademia, Katowice Kokociniec, Katowice Morawa, Katowice Uniwersytet i Sosnowiec Środula oraz przesunięcie przystanku Katowice Brynów na drugą stronę koło wiaduktu autostrady A4. Do przebudowy przewidziano również istniejące stacje kolejowe w tym przebudowę stacji Będzin na stację techniczną bez ruchu pasażerskiego.

Przed rozpoczęciem prac linia kolejowa nr 659 była jednotorowa i niezelektryfikowana, biegła od stacji Będzin i kończyła bieg na stacji Sosnowiec Główny za torem manewrowym nr 3PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Regulamin przyznawania i korzystania z tras na udostępnianych liniach kolejowych w ramach rozkładu jazdy 2003/2004. oraz była wykorzystywana do obsługi bocznic znajdujących się między tymi stacjamiAdrian Karwat, Krzysztof Dobrzanski, Mateusz Matusik: Będzin, semaforek.kolej.org.pl [dostęp: 2.01.2022]. Do 2023 roku linia była wykreślona z ewidencji PKP PLKhttps://web.archive.org/web/20220619082008/https://www.plk-sa.pl/files/public/user_upload/pdf/Akty_prawne_i_przepisy/Instrukcje/Wydruk/Id/Id-12__D29__Wykaz_linii.pdf. Natomiast linia kolejowa nr 656 była jednotorową zelektryfikowaną linią łącząca stację Katowice z posterunkiem odgałęźnym Brynów.

9 października 2023 roku zawarto umowę z ZUE na realizację prac. Prace budowlane rozpoczęto w grudniu 2023 roku początkowo na odcinku Będzin − Katowice Szopienice Południowe, gdzie zlikwidowano ruch pasażerski na stacji kolejowej Będzin oraz przystąpiono do budowy przystanków Sosnowiec Środula i Katowice Morawa. Następnie od 2 września 2024 roku przystąpiono do przebudowy fragmentu Katowice Szopienice Południowe – Katowice Piotrowice. 3 października wyłączono z ruchu peron 1 na stacji Katowice z powodu przebudowy, która trwała przez kilka miesięcy. 2 lipca 2025 roku peron 1 został do obsługi pasażerskiej, co umożliwiło przejście zawansowanych prac na peron 2 umożliwiając jego zamknięcie. 5 listopada tego samego roku oddano do użytku nowo wybudowany peron 3 na stacji Sosnowiec Główny.

Kontrowersje Już po pierwszej publikacji wstępnych założeń nowego systemu, Metropolia GZM została skrytykowana za pomysł budowy kolei typu monorail na pyrzowickie lotnisko. Według opinii mieszkańców oraz osób różnych profesji i stanowisk spośród środowiska transportowego, takie rozwiązanie jest zupełnie nietrafione - pochłonie zbyt dużą ilość finansów, oraz wpłynie zdecydowanie niekorzystnie na walory estetyczne krajobrazu.

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia: Kolej Metropolitalna (panel wiadomości) Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia: Kolej Metropolitalna (główna) Koncepcja Kolei Metropolitalnej w Bibliotece Metropolii GZM Info GZM: Koncepcja Kolei Metropolitalnej (mapy) Stacja Pyskowice - Kolej Aglomeracyjna dla GOP, Historia projektów kolei aglomeracyjnej w regionie

Kategoria:Kolej aglomeracyjna w konurbacji górnośląskiej Kategoria:Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia