mały|Korzeń żeń-szenia to znany i ceniony surowiec zielarski Adaptogen, ziele adaptacyjne, substancja adaptogenna ( ‘przystosować się’; genos ‘ród’, ‘pochodzenie’) – substancja pochodzenia naturalnego lub surowiec roślinny o korzystnym dla zdrowia nieswoistym działaniu, pomagające w adaptacji organizmu do szeroko pojętego obciążenia stresem, wspomagające utrzymanie homeostazy organizmu i niewykazujące działania modulującego ani skutków ubocznych.
Pojęcie to, z uwagi na zbyt rozległą definicję, niespecyficzne działanie, brak zastosowania w leczeniu chorób oraz niejasny sposób działania (surowców roślinnych lub substancji pochodzenia roślinnego), nie jest akceptowane we współczesnej terminologii farmakologicznej oraz klinicznej.
Większość proponowanych adaptogenów była od wieków stosowana jako surowiec leczniczy w medycynie tradycyjnej m.in. ajurwedzie, tradycyjnej medycynie chińskiej. Zainteresowanie nauki adaptogenami wywodzi się z badań etnofarmakologicznych Władimira Komorowa (1895) i Aresenyeva (1903–1907) prowadzonych na Dalekim Wschodzie. Odkryto wtedy, że jagody cytryńca chińskiego stosowane przez myśliwych ludu Nanai w postaci toniku ograniczać miały pragnienie i głód, redukować astenię (zmęczenie) i poprawiać widzenie o zmroku. Termin adaptogen zaproponował w roku 1947 radziecki toksykolog N.V. Lazarew.
Rośliny uznawane za źródło adaptogenów Adaptogeny najczęściej są uzyskiwane z roślin należących do rodzin: astrowatych, araliowatych, gruboszowatych i psiankowatych. Do roślin je zawierających są zaliczane: brodziuszka wiechowata Andrographis paniculata traganek błotnisty Astragalus membranaceus aralia mandżurska Aralia mandschurica bakopa drobnolistna Bacopa monniera wąkrotka azjatycka Centella asiatica eleuterokok kolczasty Eleutherococcus senticosus lukrecja gładka Glycyrrhiza glabra Gynostemma pentaphyllum bazylia poświęcona Ocimum sanctum wszechlek żeń-szeń Panax ginseng (którego działanie wyjaśniono przez przyspieszanie metabolizmu komórkowego) szczodrak krokoszowaty Rhaponticum carthamiodes różeniec górski Rhodiola rosea cytryniec chiński Schizandra chinensis witania ospała Withania somnifera
Zastosowanie Adaptogeny były proponowane: w profilaktyce chorób cywilizacyjnych jako suplementy diety sportowców, kosmonautów jako środki antystresowe
Przypisy
Kategoria:Ziołolecznictwo Kategoria:Medycyna sportowa Kategoria:Geriatria Kategoria:Astronautyka