Obcy () – brytyjsko-amerykańska franczyza oparta na serii horrorów science fiction. Została zapoczątkowana przez film Obcy – ósmy pasażer Nostromo z 1979 w reżyserii Ridleya Scotta według scenariusza Dana O’Bannona.
Po sukcesie filmu Ridleya Scotta w latach 1986–1997 nakręcono trzy sequele, zaś Scott ponad 30 lat po pierwszym filmie wyreżyserował dwa prequele oraz wyprodukował interquel. Zrealizowano także dwa filmy w formule crossover, krzyżujące wątki Obcego z filmami z serii Predator. Na serię składają się również powieści, komiksy, gry komputerowe i seriale.
Cykl łączy, stworzona przez Hansa Gigera, postać tytułowego Obcego oraz, w filmach pierwotnego cyklu, postać głównej bohaterki – Ellen Ripley, odtwarzanej przez Sigourney Weaver.
Szacuje się, że filmy z serii przyniosły dochód w wysokości prawie 2 mld dolarów przy poniesionych nakładach rzędu 555 mln dolarów.
Fabuła Akcja rozgrywa się w XXI, XXII i XXIV wiekach, kiedy ludzkość potrafi odbywać międzygwiezdne podróże kosmiczne przy wykorzystaniu . Seria opowiada o kontaktach między ludźmi a rasą zabójczych kosmitów, zwanych Obcymi. Demoniczną rolę odgrywa cyniczna korporacja Weyland-Yutani, która stara się zdobyć i wykorzystać kosmitów bez względu na ofiary ponoszone przez ludzi. Prequel Prometeusz ukazuje pochodzenie rasy ludzkiej – stoi za tym gatunek humanoidalny zwany „Inżynierami”, którzy zapoczątkowują rozwój ludzkości. Jednak później ci sami Inżynierowie próbują doprowadzić do eksterminacji rasy ludzkiej za pomocą śmiercionośnego mutagenu, a także Obcych.
Filmy kinowe Główna seria Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien, 1979) reż. Ridley Scott Obcy – decydujące starcie (Aliens, 1986) reż. James Cameron Obcy 3 (Alien³, 1992) reż. David Fincher Obcy: Przebudzenie (Alien: Resurrection, 1997) reż. Jean-Pierre Jeunet Prequele Prometeusz (Prometheus, 2012) reż. Ridley Scott Obcy: Przymierze (Alien: Covenant, 2017) reż. Ridley Scott Interquel Obcy: Romulus (16 sierpnia 2024) reż. Fede Alvarez, producent Ridley Scott
Filmy crossover Obcy kontra Predator (Alien versus Predator, 2004) reż. Paul W.S. Anderson Obcy kontra Predator 2 (Aliens vs Predator: Requiem, 2007) reż. i
Serial internetowy Alien: Isolation – The Digital Series (2019), reż. Fabien Dubois
Serial telewizyjny Obcy: Ziemia (Alien: Earth, 2025), reż. , producent Ridley Scott, stacja FX
Pozostałe media Książki Wydane w Polsce Nowelizacje filmów Alan Dean Foster – Obcy: 8 pasażer Nostromo (1992: Wydawnictwo Alfa); Obcy (2019: Wydawnictwo Vesper); Alien (1979) Alan Dean Foster – Obcy: decydujące starcie (1992: Wyd. Alfa; 2021: Wyd. Vesper); Aliens (1986) Alan Dean Foster – Obcy: Trzy (1992: Wyd. Alfa); Obcy 3 (2021: Wyd. Vesper); Alien 3 (1992) Ann Crispin – Obcy: Przebudzenie (1998: Wyd. Alfa; 2021: Wyd. Vesper); Alien – Ressurection (1997)
Adaptacje komiksów – Obcy: Mrowisko (1994: Wydawnictwo Orion); Aliens: Earth Hive (1992) Steve Perry – Obcy: Azyl (1994: Wyd. Orion); Aliens: Nightmare Asylum (1993) Steve Perry, Stephani Perry – Obcy: Wojna Samic (1994: Wyd. Orion); Aliens: Female War (1993)
Trylogia 2014 – Obcy: Wyjście z cienia (2022: Wyd. Vesper); Alien: Out of the Shadows (2014) – Obcy: Morze Boleści (2024: Wyd. Vesper); Alien: Sea of Sorrows (2014) – Obcy. Rzeka cierpień (2024: Wyd. Vesper); Alien: River of Pain (2014)
Pozostałe powieści – Obcy. Zimna kuźnia (2024: Wyd. Vesper); Alien: The Cold Forge (2018)
Niewydane w Polsce David Bischoff Aliens: Genocide (1994) Robert Sheckley Aliens: Alien Harvest (1995) Sandy Schofield Aliens: Rogue (1995) S.D. Perry Aliens: Labyrinth (1996) Yvonne Navarro Aliens: Music of the Spears (1996) Stephani Perry Aliens: Berserker (1998) Michael Jan Friedman Aliens: Original Sin (2005) Diane Carey Aliens: DNA War (2006) Diane Carey Aliens: Cauldron (2007) John Shirley Aliens: Steel Egg (2007) S.D. Perry Aliens: Criminal Enterprise (2008) B.K. Evenson Aliens: No Exit (2008) Steve Perry, Stephani Perry Aliens vs. Predator: Prey (1994) Stephani Perry, David Bischoff Aliens vs. Predator: Hunter’s Planet (1994) Stephani Perry Aliens vs. Predator: War (1999) Marc Cerasini AvP: The Movie Novelization (2004)
Komiksy Wydane w Polsce 1991 – Aliens. Zagłada (4 części; lata po inwazji obcych na Ziemię ludzkość powoli powraca na ojczystą planetę, przywożąc ze sobą zepsucie i chciwość. Badania nad fizjologią ksenomorfa wykazały, że „Królewska Galareta” wydzielana przez królowe potrafi zmieniać ludzi w nadludzkich sportowców lub zabójczych wojowników. Miliarder Daniel Grant chce kontrolować obrót najczystszą formą galarety. Wysyła ekspedycję wojskową na odległą planetę opanowaną nie przez jedno, lecz dwa gigantyczne mrowiska, które prowadzą między sobą wojnę. Wyposażeni po zęby w specjalne bojowe skafandry i gotowi na wszystko marines muszą walczyć o przetrwanie. Wydany w Polsce w zbiorze Aliens. Zagłada / Buntownik.) 1991 – Aliens. Żniwiarze (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Kolonialni marines / Żniwiarze) 1993 – Aliens – Apetyt (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza) 1993 – Aliens. Kolonialni marines (10 części, wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Kolonialni marines / Żniwiarze) 1993 – Aliens – Ładunek (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie) 1993 – Aliens – Labirynt (4 części) 1993 – Aliens. Buntownik (4 części; na odległej bazie Charon szalony naukowiec doktor Kleist dokonuje eksperymentów genetycznych na obcych. Pozwala mu to stworzyć obcych kontrolowanych przez ludzi oraz hybrydę – króla obcych. Eksperyment jednak wymyka się spod kontroli. Wydany w Polsce w zbiorze Aliens. Zagłada / Buntownik.) 1993 – Aliens – Ofiarowanie (wydane w Polsce w zbiorze Aliens – Zbawienie / Ofiarowanie) 1993 – Aliens – Zbawienie (wydane w Polsce w zbiorze Aliens – Zbawienie / Ofiarowanie) 1994 – Aliens – Pieśń Włóczni (4 części; szalony kompozytor postanawia wykorzystać do swojego najnowszego dzieła odgłosy obcego. Zleca porwanie jaja i wyhodowanie dorosłego osobnika. Wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza), 1994 – Aliens – Twierdza (4 części, wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza) 1994 – Aliens – Obcy (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie) 1995 – Aliens – Szał (4 części, wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza) 1995 – Aliens – Inkubacja (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie) 1996 – Aliens – Chora miłość (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie) 1997 – Aliens – Spustoszenie (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie) 1997 – Aliens Uprowadzeni (3 części) 1998 – Aliens: Widmo 1999 – Aliens: Anioły apokalipsy (4 części) 1999 – Aliens: Xenogenesis (4 części) 1999 – Aliens – Uprowadzeni (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie) 2001 – Witchblade / Aliens / Darkness Predator / Mindhunter (3 części) 2009 – Aliens: Dusza robota (4 części) 2016 – Aliens – Bunt 2017 – Aliens: Orbita śmierci 2018 – Aliens: Z prochu w proch 2019 – Aliens. Opór 2019 – Aliens – Ratunek 2020 – Alien. Oryginalny scenariusz
Niewydane w Polsce 1978 – Alien The Ilustrated Story (adaptacja pierwszej części filmu o Obcym), 1988 – Aliens (6 części; inny tytuł: „Aliens: Outbreak” – kontynuacja wydarzeń po „Obcych – Decydujące Starcie”. Kilka lat po wydarzeniach na LV426 ludzkość na Ziemi nęka plaga koszmarów, snów i wizji na temat inwazji obcych na Ziemi. Wielu ludzi wyczekuje na to wydarzenie tworząc religijne sekty i dobrowolnie oddając się roli nosicieli. Wkrótce Ziemia zostaje opanowana przez mrowiska obcych, a Wilks i Billie (pierwotnie Hicks i Newt) uciekają z umierającej Ziemi, aby odkryć trzeci gatunek obcych: zaawansowaną rasę, która sprowadziła ksenomorfy do naszej galaktyki), 1990 – Aliens Vol 2 (4 części; inny tytuł: „Aliens: Nightmare Asylum” – kontynuacja przygód Billie i Wilksa, którym udaje się dotrzeć do stacji kosmicznej dowodzonej przez szalonego generała Spearsa. Ma on plan wyeliminowania plagi ksenomorfów z Ziemi za pomocą wytresowanych wojowników obcych. Jego plan spala na panewce. Generał transportuje przy okazji Billie i Wilksa z powrotem na Ziemię, gdzie spotykają się z samą Ripley), 1990 – Aliens Earthwar (4 części; inny tytuł: „Aliens: Female War” – Ziemia jest całkowicie opanowana przez robale. Mała grupka ocalałych ukrywa się i wyczekuje z nadzieją na pomoc z kosmosu. Otrzymują ją dzięki Ripley, Wilksowi i Billie, którzy prowadzą śmiały atak z orbitującej wokół Ziemi stacji kosmicznej. Planują zdetonować zsynchronizowane bomby atomowe. Muszą też sprowadzić jedyną rzecz, która potrafi kontrolować gatunek ksenomorfów – kolejną królową matkę obcych), 1992 – Alien 3 (3 części; adaptacja trzeciej części filmu o Obcym), 1992 – Aliens Newt’s Tale (2 części; komiks przedstawia wydarzenia z „Obcych – Decydujące Starcie” z punktu widzenia jedynej ocalałej z kolonii Hadley’s Hope), 1992 – Aliens Tribes 1993 – Aliens Hive 1994 – Aliens Earth Angel (Akcja umiejscowiona jest w Ameryce lat 50. XX wieku przedstawia jedno z pierwszych spotkań człowieka z gatunkiem obcego. Tylko doktor Daniel Ripley (wraz z miejscowym gangiem motocyklowym) jest w stanie podołać nieuchronnej pladze robactwa), 1995 – Superman vs Aliens (3 części) 1995 – Aliens Mondo Pest 1996 – Aliens Booty 1996 – Aliens Mondo Heat 1996 – Aliens Lucky 1996 – Aliens Female War 1997 – Alien Resurrection (2 części) 1997 – Aliens Alchemy (3 części) 1997 – Aliens Pig 1997 – Batman Aliens (2 części) 1997 – Aliens Special 1997 – Aliens Purge 1998 – Aliens Survival (3 części) 1998 – Aliens Glass Corridor 1998 – Aliens Stalker 1998 – Wild C.A.T.S Aliens 2000 – Aliens Mindhunter (3 części) 2000 – Green Lantern vs Aliens (4 części) 2002 – Superman Aliens 2 God War (4 części) 2003 – Judge Dredd vs Aliens Incubus (4 części) 2003 – Batman Aliens II (3 części)
Aliens vs Predator Wydane w Polsce 1995 – Aliens vs Predator: Wojna (4 części) 1999 – Aliens vs Predator: Xenogenesis 2000 – Aliens vs Predator vs Terminator (4 części) 2004 – Aliens vs. Predator: Dreszcz Polowania 2019 – Alien vs. Predator. Krew nie Woda
Niewydane w Polsce 1993 – Aliens vs Predator The Deadliest of The Species (12 części) 1995 – Aliens vs Predator Duel 1998 – Aliens vs Predator Eternal (4 części) 2007 – Superman-Batman vs Aliens vs Predator (2 części) 2008 – Aliens vs Predator Civilized Beasts 2010 – Aliens vs Predator Three World War (6 części)
Fire And Stone 2016 – Fire And Stone – #1 – Prometeusz (Scream Comics)
Gry Obcy (1988; Gambit/gra planszowa) (1990; Konami/gra na automaty) Alien 3 (1993; SNES, NES, Sega Master System, Sega Game Gear, Amiga, Game Boy) (1993; Sega/gra na automaty) (1994; Capcom/gra na automaty) (1994; Super Nintendo) (1994; Atari Jaguar) (1996; PC, PlayStation) (1999; PC) (2000; PlayStation) Aliens vs. Predator 2 (2001; PC) Aliens versus Predator 2: Primal Hunt (2002; PC) Aliens vs. Predator: Requiem (2007; PlayStation Portable) Aliens versus Predator Classic 2000 (2010; PC) Aliens vs. Predator (2010; PC, Xbox 360, PlayStation 3) Aliens: Colonial Marines (2013; PC, Xbox 360, PlayStation 3) Obcy: Izolacja (2014; PC, Xbox 360, Xbox One, PlayStation 3, PlayStation 4, Nintendo Switch) (2021; PC, Xbox One, Xbox Series X/S, PlayStation 4, PlayStation 5) (2023; PC, Xbox One, Xbox Series X/S, PlayStation 4, PlayStation 5) (2024; VR)
Nagrody Obcy – ósmy pasażer Nostromo zdobył 17 nagród, w tym: Oscar (1979): H. R. Giger, Carlo Rambaldi, Brian Johnson, Nick Allder, Denys Ayling – najlepsze efekty specjalne, Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej BAFTA (1979): – najlepsza scenografia; Derrick Leather, Jim Shields, Bill Rowe – najlepszy dźwięk, Nagroda Saturn (1979): najlepszy film science fiction; Ridley Scott – najlepszy reżyser; Veronica Cartwright – najlepsza aktorka drugoplanowa,