mały mały mały Grzybówka fioletowobrązowa, grzybówka czarnoobrzeżona (Mycena purpureofusca (Peck) Sacc.) – gatunek grzybów z rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Mycena, Mycenaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Takson ten opisał w 1885 r. Charles Horton Peck, nadając mu nazwę Agaricus purpureofuscus. Obecną nazwę nadał mu Pier Andrea Saccardo w 1887 r. Synonimy: Agaricus purpureofuscus Peck, 1885 Prunulus purpureofuscus (Peck) Murrill, 1916 Maria Lisiewska w 1987 r. nadała mu polską nazwę grzybówka czarnoobrzeżona. Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował nazwę grzybówka fioletowobrązowa.
Morfologia Kapelusz Średnica 5–40 mm, początkowo stożkowaty, potem dzwonkowaty, w końcu prawie płaski z garbkiem, bruzdowany półprzeźroczyście prążkowany. Powierzchnia naga, w stanie wilgotnym nieco śliska, początkowo ciemnobrązowa z prawie czarniawo fioletowym środkiem i bladobrązowym brzegiem z fioletowym odcieniem, potem przechodząca w kolor szarobrązowy lub od szarego do ciemnoszarego z nieco ciemniejszym środkiem i słabym fioletowym odcieniem. Blaszki W liczbie 20–30 dochodzących do trzonu, wypukłe, wąsko przyrośnięte, czasami nieco zbiegające z krótkim ząbkiem, o barwie od szarej. Ostrza bardzo wyraźnie fioletowe. Trzon Wysokość 25–70 (–100) mm, grubość 1–3 (–5) mm, pusty w środku, prosty lub zagięty, walcowaty i na całej długości równy, lub czasami poszerzony przy podstawie. Powierzchnia oprószona, lśniąca, gładka, ale z wiekiem nieco rowkowana podłużnie, szaro-brązowa do szarawo fioletowej, w kierunku podstawy zwykle ciemnobrązowa z fioletowym odcieniem. Podstawa pokryta białymi włókienkami, często ukorzeniająca się. Miąższ Bez zapachu. Cechy mikroskopowe Podstawki 27–36 × 10–12 µm, maczugowate, 2- lub 4-zarodnikowe. Zarodniki (7,5–) 9–12,2 × 5,5–9 µm, Q = 1,2-1,5, Qav = 1,3, szeroko pipetowate, gładkie, amyloidalne. Cheilocystydy 17–61 × 9–29 µm, tworzące sterylne pasmo, maczugowate, wrzecionowate, workowate do prawie cylindrycznych, gładkie o wierzchołkach zwykle szeroko zaokrąglonych, z liliowatą zawartością. Pleurocystyd brak. Trama blaszek dekstrynoidalna, w odczynniku Melzera czerwonawo-brązowa lub winno-brązowawa. Strzępki włosków kapelusza o szerokości 1,5–6 µm, żelatynizowane, gładkie lub słabo pokryte brodawkami lub dość grube, cylindryczne wybrzuszenia 2,5–11 × 1,5–3,5 μm. Strzępki warstwy korowej trzonu o szerokości 2–3,5 μm, gładkie, lub z rzadkimi brodawkami, komórki końcowe wąsko maczugowate, do znacznie szerszych i silnie zakrzywionych, gładkich lub gruboziarnistych. Sprzążek brak lub bardzo rzadkie. Gatunki podobne Grzybówkę fioletowobrązową od podobnej grzybówki czerwonoostrzowej (Mycena rubromarginata) można odróżnić po cheilocystydach. Cheilocystydy grzybówki fioletowobrązowej mają szeroko zaokrąglone wierzchołki, podczas gdy u grzybówki czerwonoostrzowej mają wąskie szyjki. Ponadto grzybówka czerwonobrązowa zawsze ma sprzążki, podczas gdy u grzybówki fioletowobrązowej ich brak lub są bardzo rzadkie.
Występowanie i siedlisko Znane jest występowanie grzybówki fioletowobrązowej w wielu krajach Europy, w Ameryce Północnej, Republice Południowej Afryki, Rosji i Mongolii. Władysław Wojewoda w zestawieniu grzybów wielkoowocnikowych Polski w 2003 r. przytacza 10 stanowisk. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – gatunek narażony, który zapewne w najbliższej przyszłości przesunie się do kategorii wymierających, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia.
Grzyb saprotroficzny. Występuje w lasach iglastych, liściastych i mieszanych na butwiejącym drewnie i pniach jodły, olszy, świerka, sosny, oraz na igliwiu. Owocniki najczęściej pojawiają się od stycznia do października.
Przypisy
Kategoria:Grzybówkowate Kategoria:Mykobiota Polski