Elektrownia Pierzchały – elektrownia wodna na rzece Pasłęka, w województwie warmińsko-mazurskim w pobliżu miejscowości Pierzchały.
Historia Elektrownia Pierzchały powstała dzięki inż. Carlowi Ziese, właścicielowi stoczni Schichau-Werke, który we współpracy z inż. Oskarem von Millerem, opracował plan elektrowni wodnej na Pasłęce, mającej zasilać w energię elektryczną elbląską filię zakładu Schichau-WerkeHelga Tödt Die Krupps des Ostens: Schichau und seine Erben - Eine Industriedynastie an der Ostsee, s. 131, a także powiat braniewski.
Na dogodną lokalizację elektrowni przy Groß Tromp wskazywał Adolf Poschmann w swej pracy doktorskiej Die Siedlungen in den Kreisen Braunsberg und Heilsberg, wydanej drukiem w Braniewie w 1910Adolf Poschmann Die Siedlungen in den Kreisen Braunsberg und Heilsberg (Sieć osadnicza w powiatach braniewskim i lidzbarskim), Braniewo 1910, s. 11. W 1912 roku opracowano plany przedsięwzięcia w tej lokalizacji oraz odkupiono od gminy Płoskinia należące do niej tereny w dolinie rzeki Pasłęki, przeznaczone do zatopienia przez spiętrzenie wody w zbiorniku zaporowymBraunsberg/Ostpreussen und sein Kreis. Heimat im Wandel der Zeit, s. 181.
Prace ziemne zostały rozpoczęte w 1913 roku, przy pomocy pracowników przybyłych z WłochBraunsberg und Umgebung Georg Mielcarczyk, Die Passarge aufwärts, Lippstadt 1983. Prace wykonywano najpierw ręcznie, używając prostych narzędzi – łopat i taczek, później również przy pomocy dostarczonych z elbląskiej fabryki Schichau-Werke koparek parowych. Budowę elektrowni i zapory przerwał wybuch I wojny światowej. Następnie wznowiono prace przy pomocy jeńców z Rosji i innych ziem będących pod panowaniem caratu, w tym też Polaków. W 1915 przy kopaniu kanału pracowało ok. 200 rosyjskich jeńców wojennychGerichts-Saal. Ein russischer Verleumder, Der Oberschlesische Kurier, 11. April 1915, Jg. 9, nr 81, s. 10. Łączna liczna robotników sięgała nawet 566 pracownikówZeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands (ZGAE), Der Kreis Braunsberg im Kriegszustand 1914/1915 Von Studienrat Paul Fligge-Braunsberg, s. 101, Braniewo 1942.
Całość prac – śluzy, kanał derywacyjny i elektrownia – została zakończona w marcu 1916 roku, po czym zamknięto śluzy i jezioro zostało napełnione. Elektrownię uruchomiono w 1917 roku. Miała trzy turbiny wodne o mocy 1000 kW każda, rocznie wytwarzała ok. 12 milionów kWh prądu. Energię elektryczną do elbląskich zakładów Schichau-Werke dostarczana była już na pewno przed 7 lipca 1917 rokuDie Presse. Ostmärkische Tageszeitung Anzeiger für Stadt und Land z 7 lipca 1917 r. informuje, że dostawy energii elektrycznej do Schichau Werke nie są zagrożone, dzięki temu, że zostały podłączone do elektrowni w Pierzchałach.
Jednak dopiero po zakończeniu I wojny światowej powiat braniewski (Kreis Braunsberg) rozpoczął rozbudowę naziemnej sieci przesyłowej. Pomimo przegranej wojny jeszcze w październiku 1918 roku doprowadzono prąd do pierwszych miejscowości, samo miasto Braniewo otrzymało prąd w listopadzie 1919 roku. Następnie w latach 1919–1925 nastąpiła rozbudowa sieci przesyłowej na pozostałym terytorium powiatu braniewskiego. Niebawem okazało się, iż jedna elektrownia w Pierzchałach to za mało do zelektryfikowania całego powiatu. Przystąpiono do budowy i włączania kolejnych elektrowni do systemu, w tym elektrowni w Braniewie.
Przez wiele lat Okręgową Elektrownią w Braniewie (Überlandzentrale des Kreises Braunsberg GmbH) zarządzał inż. Carl Pudor, dyrektor Kreisbauamtu (Powiatowego Urzędu Budowlanego) w Braniewie, który doprowadził do szybkiej rozbudowy sieci energetycznej. Do 1925 spółka wybudowała 750 km linii energetycznej i 150 stacji transformatorowych w powiecieDie Bautechnik 3. Jahrgang Berlin, 10. Juli 1925, Heft 30, s. 418. Była to pierwsza tego typu spółka w Prusach Wschodnich, zarządzania wzorowo, bez długów, o wielomilionowym majątku, dostarczająca w dodatku prąd po najniższych cenach w Prusach WschodnichDas Ostpreußenblatt. Organ der Landsmannschaft Ostpreußen Hamburg, 8 stycznia 1955, Folge 02, Teil 2.
Położona z dala od miast i szlaków komunikacyjnych budowla hydrotechniczna nie uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej. Elektrownia już od października 1945 wznowiła pracęElektrownia w Elblągu Repatriant : ilustrowany tygodnik informacyjny. R. 2, 24 kwietnia 1946, nr 15, s. 4, zasilając w energię elektryczną miasto Elbląg i odbudowującą się elektrownię elbląską. Aby popłynął prąd do Braniewa, trzeba było odbudować linię przesyłową. Dokonano tego przy pomocy niemieckiej ludności miasta i 31 grudnia 1945 prąd dotarł również do BraniewaStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 263.
Pierwsze pozwolenie wodno-prawne na piętrzenie i użytkowanie wód rzeki Pasłęki do celów wytwarzania energii elektrycznej zostało wydane 17 grudnia 1947 roku.
W lutym 2002 roku przeprowadzono wymianę uzwojenia generatorów w elektrowni. W latach 2014–2017 przeprowadzono kolejną modernizację. Przeniesiono nastawnię i pomieszczenia dyżurne do nowego pomieszczenia, zainstalowano nowoczesne regulatory obrotów turbin oraz regulatory napięcia, wraz z układami automatycznej synchronizacji. W budynku elektrowni zainstalowano nowe transformatory, w miejsce starej rozdzielni 10,5 kV zamontowano nowoczesną 15 kV. Wymienione zostały wszystkie kable w obwodzie pierwotnym i wtórnym, zainstalowano nowe cyfrowe zabezpieczenia podstawowej i rezerwowej linii wyprowadzenia mocy. Ponadto zmodernizowano część hydrotechniczną – kanały wylotowe i przyczółki po stronie wylotowej wody z elektrowni oraz oczyszczono płytę wypadową.
Do 31 grudnia 2030 roku koncesję (nr WEE/169/4499/W/1/2003/MW) na wytwarzanie energii elektrycznej w elektrowni wodnej „Elektrownia Pierzchały” o łącznej mocy zainstalowanej 2,64 MW (3 x 0,88 MW) ma Energa OZE S.A.Decyzja Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 30 czerwca 2020 roku
Most Olgierda lewo|mały|200x200px|Most Olgierda (2023) W kwietniu 1999 na kanale przy elektrowni został oddany do użytku nowy most (tzw. „Most Olgierda”), wybudowany przez saperów z 2 Mazowieckiej Brygady Saperów w Kazuniu i 9 Brygadę Kawalerii Pancernej w Braniewie, gdyż stary nie spełniał już podstawowych wymagań bezpieczeństwa. Most zbudowano w ciągu 1,5 miesiąca, jego koszt oszacowano na 30 tys. polskich złotych. Nośność nowego mostu wynosiła 45 tonMost wójta i starosty [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 30 kwietnia 1999. W 2022 most został poddany konserwacji i pomalowany na biało. Obecnie (2023) znak drogowy B-18 ustawiony przed mostem informuje o zakazie wjazdu dla pojazdów o masie całkowitej powyżej 24 ton.
Galeria
Zobacz też Jezioro Pierzchalskie Elektrownia Braniewo
Przypisy
Kategoria:Elektrownie w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Elektrownie wodne w Polsce Kategoria:Pierzchały (województwo warmińsko-mazurskie)