Roszpunka ząbkowana, roszponka ząbkowana (Valerianella dentata (L.) All.) – gatunek rośliny należący do rodziny przewiertniowatych. Występuje w Europie, zachodniej Azji i północno-zachodniej Afryce. W Polsce rozpowszechniony zwłaszcza na południu, na północnym wschodzie nie występuje. Rośnie jako chwast w uprawach polowych.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek występuje od Pakistanu na wschodzie, poprzez Turkmenistan, Iran, Irak, Syrię i Turcję po rejon Kaukazu i południową Rosję, dalej przez Ukrainę, Białoruś sięga po południową część Półwyspu Skandynawskiego oraz pozostały obszar Europy południowej, środkowej i zachodniej, a także północno-zachodnią część Afryki, Wyspy Kanaryjskie i Maderę.
W Polsce gatunek jest rozpowszechniony w południowej i środkowej części kraju (tam jest najczęściej spotykanym przedstawicielem rodzaju), rzadki na zachodzie i północnym zachodzie, brak zupełnie go w części północno-wschodniej kraju.
Morfologia Pokrój Roślina zielna osiągająca od 15 do 50 cm wysokości, od połowy widlasto rozgałęziona. Łodyga Kanciasta, w dole na kantach z włoskami skierowanymi w dół, w górze z zadziorkami. Liście Liście odziomkowe o łopatkowatym kształcie tworzą rozetę. Górne liście łodygowe są lancetowate do równowąsko podługowatych. Osiągają do 6 cm długości i 0,5–0,7 cm szerokości. Dolne liście z nielicznymi włoskami tylko u nasady, wyższe z włoskami także na brzegu i czasem też na górnej powierzchni. Od spodu na nerwach zdarzają się zadziorki. U nasady liści znajdują się nierównej długości ząbki. Kwiaty Zebrane w podbaldaszki w widlasto rozgałęzionym kwiatostanie złożonym mającym postać dwuramiennej wierzchotki, z pojedynczymi kwiatami w rozwidleniach. Podsadki u nasady frędzlowato ząbkowane. Przysadki wspierające poszczególne kwiaty lancetowate. Kielich widoczny w postaci ząbkowanego rąbka wokół jajowatej zalążni. Korona kwiatu szerokolejkowata, biaława do niebieskawej, z jedną z czterech łatek nieco większą od pozostałych, osiąga do 1,5 mm długości, z czego dolną połowę stanowi rurka. Owoce Jajowato stożkowate niełupki, z jednej strony spłaszczone, z drugiej wypukłe, zwieńczone sześcioząbkowym rąbkiem kielicha, z czego jeden ząbek jest większy od pozostałych, trójkątny. Wraz z rąbkiem kielicha owoce osiągają od 2,1 do 3,2 mm długości i od 1 do 1,5 mm szerokości. Wypukła komora nasienna jest żeberkowato obrzeżona i oddzielona bruzdami od części płonnej owocu. Wyróżniana jest odmiana eriosperma (Wallr.) Janchen, czasem podnoszona do rangi osobnego gatunku V. mixta Dufr., cechująca się owocami pokrytymi hakowatymi włoskami.
Gatunki podobne Wszystkie środkowoeuropejskie gatunki roszpunek są podobne (poza wyróżniającą się kulistymi główkami kwiatów i owoców oraz kielichem z wyraźnymi 6 ząbkami roszpunką koroniastą V. coronata). Poza analizą budowy owoców wygodnymi cechami ułatwiającymi rozpoznanie roszpunki ząbkowanej są ząbkowane nasady liści, zwłaszcza frędzlowate ząbki podsadek, oraz obecność pojedynczych kwiatów w rozwidleniach kwiatostanu.
Biologia i ekologia Roślina jednoroczna kwitnąca w czerwcu i lipcu, czasem do sierpnia. Rośnie jako chwast w uprawach polowych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Centauretalia cyani.
Przypisy
Kategoria:Kozłkowate