Mariah Carey (ur. 27 marca 1969 w Huntington) – amerykańska piosenkarka, kompozytorka, producentka muzyczna, aktorka, autorka tekstów piosenek i filantropka.
Obdarzona skalą głosu wynoszącą pięć oktaw.. Podczas koncertów jej głos osiąga zarówno najwyższe, jak i najniższe tony rejestru gwizdkowego.
Jest trzecią (po Madonnie i Rihannie) artystką z największą liczbą sprzedanych nagrań w historii. Nakład ze sprzedaży jej wszystkich formatów muzycznych sięgnął 250 mln egzemplarzy na całym świecie. Jest również artystką zagraniczną z największą liczbą sprzedanych wydawnictw muzycznych w Japonii. Według Nielsen SoundScan w samych Stanach Zjednoczonych nakład ze sprzedaży płyt Carey przekroczył 52,6 mln egzemplarzy. Sprzedała 17,2 mln singli wydanych w formie CD oraz 13,8 mln wydanych cyfrowo. Piosenkarka tym samym osiągnęła największą liczbę sprzedanych płyt spośród kobiet w USA, w historii przemysłu muzycznego, od rozpoczęcia dokumentowania sprzedaży płyt przez Nielsen SoundScan.
Życiorys Młodość Mariah Carey urodziła się w Huntington, w stanie Nowy Jork.. Jej ojcem był Alfred Roy Carey (zm. 2002), a matką Patricia (z d. Hickey, zm. 2024). Jej rodzice poznali się w 1960 roku. Ojciec piosenkarki miał pochodzenie afroamerykańskie i afro-wenezuelskie, a matka – irlandzkie. Patricia była śpiewaczką operową i trenerką wokalną, a Alfred zarabiał na życie jako inżynier aeronautyki. Po ślubie para zamieszkała w Nowym Jorku. Rodzina Patricii zerwała z nią kontakt ze względu na pochodzenie etniczne małżonka. Mariah Carey wyjaśniła później, że podczas dorastania czuła się odrzucona przez krewnych ze strony matki, co miało na nią znaczący wpływ.
Utwór „They Call the Wind Maria” z broadwayowskiego musicalu „Paint Your Wagon” (1951) był inspiracją dla rodziców podczas wybierania imienia córki. Nazwisko Carey zostało przyjęte przez wenezuelskiego dziadka jej matki, Francisco Núñeza, kiedy ten wyemigrował do Nowego Jorku..
Rodzice Mariah rozwiedli się, kiedy ta miała trzy lata.. Mariah miała ograniczony kontakt z ojcem, a z czasem zupełnie przestała go widywać. W szkole podstawowej zainteresowała się muzyką, literaturą i sztuką. Po kilku latach problemów finansowych matka Carey zarobiła wystarczająco dużo, aby przenieść się z rodziną do jednej z bezpiecznych i zamożnych dzielnic Nowego Jorku. Mariah zaczęła pisać wiersze i komponować melodie. Uczęszczała do szkoły Harborfields High School w Greenlawn., którą ukończyła w 1987. Matka wprowadziła ją w świat klasycznej opery, lecz Mariah nie interesowała się tym..
W szkole średniej zaczęła pisać piosenki z Gavinem Christopherem, który został jej asystentem i przygrywał jej na keyboardzie. Duet pisał i tworzył piosenki w piwnicy sklepu jego ojca, podczas ostatniego roku nauki Carey. Po skomponowaniu pierwszej piosenki „Here We Go 'Round Again” kontynuowali pisanie materiałów na demo Carey. Wkrótce piosenkarka zamieszkała w jednopokojowym mieszkaniu na Manhattanie, który dzieliła z czterema innymi studentkami. W celu zarobienia na czynsz pracowała jako kelnerka w różnych restauracjach. Nie porzuciła jednak ambicji muzycznych i dążyła do ukończenia demo. Gotowe demo z czterema utworami przekazywała wytwórniom muzycznym, ale bez powodzenia..
Kariera 1988–1992: Mariah Carey i Emotions thumb|200x200px|Carey (1990) Pod koniec lat 80. zaprzyjaźniła się z piosenkarką Brendą K. Starr. W grudniu 1988 Carey towarzyszyła przyjaciółce w drodze do sali nagraniowej, gdzie wręczyła taśmę demo Tommy’emu Mottoli (szefowi wytwórni Columbia Records), który następnie odsłuchał jej w drodze powrotnej do domu.. Po przesłuchaniu pierwszych dwóch utworów zainteresował się twórczością piosenkarki, a po dwutygodniowych poszukiwaniach Carey natychmiast podpisał z nią kontrakt płytowy. Podczas gdy Carey utrzymywała, że chce kontynuować pracę z Benem Marguliesem, Mottola zwerbował do projektu ówczesnych najpopularniejszych producentów muzycznych w branży, Rica Wake’a, Naradę Michaela Waldena i Rhetta Lawrence’a. Mottola planował wprowadzić na rynek Carey jako główną artystkę popową, która miałaby rywalizować z Whitney Houston i Madonną.
Columbia Records po ukończeniu debiutanckiego albumu piosenkarki, zatytułowanego „Mariah Carey”, wydała ponad 1 mln dolarów na promocję płyty. Mimo słabego początku, po udziale piosenkarki w czasie trwania ceremonii rozdania nagród Grammy w 1991 album dostał się na szczyt listy Billboard 200. Płyta pozostała na pierwszym miejscu listy sprzedaży przez 11 kolejnych tygodni i zapewniła artystce dwie nagrody Grammy: dla najlepszego nowego artysty i za najlepszy popowo-wokalny występ (singel „Vision of Love”). Na albumie znalazły się jeszcze trzy utwory, które osiągnęły najwyższe pozycje na liście Billboard Hot 100 były to: „Love Takes Time”, „Someday” i „I Don’t Wanna Cry”. Carey stała się przy tym pierwszym artystą od czasów The Jackson 5, który miał pierwsze cztery single na pierwszym miejscu amerykańskiej listy przebojów. Wydawnictwo Mariah Carey stało się najlepiej sprzedającym się albumem w Stanach Zjednoczonych w 1991, przy łącznej sprzedaży ponad 15 mln egzemplarzyHur, s. 281–282..
W 1991 zaczęła nagrywać album pt. Emotions., który miał oddać hołd dla gatunku motown soul, ponieważ ten wpłynął na nią, gdy była dzieckiem. W projekcie współpracowała z Walterem Afanasieffem, Robertem Clivillés i Davidem Cole z tanecznej grupy C+C Music Factory. Relacja Carey z Marguliesem pogorszyła się po tym, gdy po premierze albumu urzędnicy Sony wyraźnie wskazali, iż wynagrodzenie otrzymają jedynie współtwórcy płyty (para przed podpisaniem umowy Carey z wytwórnią zawarła własny kontrakt, w którym zgodzili się na podzielenie połowy zarobków). Margulies w końcu złożył pozew przeciwko Sony, co doprowadziło do zakończenia współpracy. Album Emotions został wydany 17 września 1991 i został przyjęty przez krytyków jako dojrzalszy od poprzedniego. Chociaż uznano, że poprawie uległy piosenki, produkcja i brzmienie głosu Carey, płyta została krytykowana za materiał słabszy niż na debiucie. Mimo krytyki album sprzedał się w nakładzie ponad 8 mln egzemplarzy.
Po debiucie dwóch pierwszych płyt krytycy muzyczni coraz częściej dopytywali się o plany Carey wobec związane z odbyciem międzynarodowej trasy koncertowej. Niedługo później piosenkarka i Walter Afanasieff zarezerwowali jej występ w MTV Unplugged, programie telewizyjnym nadawanym przez stację MTV. Na kilka dni przed nagraniem w programie Carey i Afanasieff pomyśleli o dodaniu coverowej wersji starszego utworu, aby sprawić publiczności niespodziankę. Wybrali „Someday”, piosenkę popularyzowaną w 1970 przez zespół The Jackson 5. 16 marca 1992 Carey wystąpiła w Kaufman Astoria Studios w Queens, a jej koncert spotkał się z krytycznym uznaniem, co doprowadziło do emisji programu ponad trzy razy częściej niż inne odcinki. Sukces skłonił urzędników Sony do wydania koncertu w wersji albumowej.. Wytwórnia Sony Music Entertainment wydała występ w postaci minialbumu, zatytułowanego MTV Unplugged. Materiał okazał się dużym sukcesem komercyjnym, co kontrastowało ze spekulacjami krytyków muzycznych, że Carey jest tylko artystką studyjną. Za wysoką sprzedaż płyty otrzymała certyfikat poczwórnej platynowej płyty, a na przestrzeni lat również kilka złotych i platynowych płyt na europejskich rynkach muzycznych.
1993–1996: Music Box, Merry Christmas i Daydream thumb|Carey i Boyz II Men podczas koncertu w Madison Square Garden (1995) Na początku 1993 rozpoczęła pracę nad kolejnym albumem. Po tym, jak album Emotions nie osiągnął komercyjnego poziomu debiutanckiego albumu, Carey i wytwórnia Columbia Records doszli do porozumienia, że następna płyta będzie zawierała więcej wpływów brzmień muzyki pop, aby przyciągnąć szerszą publiczność. Podczas sesji pisania tekstów piosenek Carey pracowała głównie z Afanasieffem, z którym współtworzyła i wyprodukowała większość materiału. Album pt. Music Box został wydany 31 sierpnia 1993 i zadebiutował na pierwszym miejscu na liście Billboard 200. Wydawnictwo okazało się najlepiej sprzedającą się płytą w karierze piosenkarki, rozchodząc się w ponad 32 mln egzemplarzy. Album spotkał się z mieszanym przyjęciem ze strony krytyków muzycznych. Podczas gdy wielu pochwalało popowy wpływ albumu i mocne treści, inni uważali z kolei, że Carey w mniejszym stopniu wykorzystała swój uznany zakres wokalny. Ron Wynn z serwisu AllMusic opisał różne formy śpiewania Carey na albumie: „Dobrze, by było, aby Carey prezentowała inne elementy swojego podejścia, ale czasami nadmiar ducha jest lepszy od braku pasji”. „Hero”, drugi singiel z płyty, stał się jednym z najbardziej popularnych i inspirujących utworów Carey w jej dorobku oraz został ósmą piosenką artystki, która dotarła do pierwszego miejsca na liście przebojów w Stanach Zjednoczonych. Równie duży sukces osiągnęła dzięki coverowi utworu „Without You” Badfingera, który dotarł także na szczyt listy przebojów m.in. w Niemczech i w Szwecji. Wydawnictwo Music Box pozostało przez długi okres na pierwszym miejscu listy albumów w kilku krajach i ostatecznie stało się jednym z najlepiej sprzedających się albumów wszech czasów. Wkrótce po sukcesach na terytorium europejskim Carey wyruszyła w trasę koncertową pod hasłem Music Box Tour, która obejmowała występy w zaledwie sześciu miejscach w Ameryce Północnej.
Po sukcesie Music Box odeszła od mediów publicznych i w 1994 rozpoczęła pracę nad kolejnym projektem. Nagrała duet z Lutherem Vandrossem „Endless Love”, cover utworu Lionela Richiego i Diany Ross. W październiku magazyn „Billboard” ogłosił, że Carey jeszcze w tym roku wyda album świąteczny. Album pt. Merry Christmas został wydany 1 listopada 1994, w tym samym dniu, w którym ukazał się pierwszy singiel albumu „All I Want for Christmas Is You”. Album stał się najlepiej sprzedającym się wydawnictwem świątecznym w historii i unormował sprzedaż globalną na poziomie 15 mln kopii. „All I Want for Christmas Is You” był singlem chwalonym przez krytykę i uważany jest za „jeden z niewielu godnych nowoczesnych dodatków do świątecznego kanonu”. Czasopismo „Rolling Stone” opisało singiel jako „standard świąt” i umiejscowiło go na czwartym miejscu na liście Największych rock and roll’owych piosenek świątecznych. Komercyjnie singiel stał się najlepiej sprzedającym się świątecznym dzwonkiem wszech czasów, który do 2010 rozszedł się w nakładzie 1,6 mln egzemplarzy w Stanach Zjednoczonych. Został także najlepiej sprzedającym się singlem w Japonii przez nieazjatyckiego artystę, osiągając sprzedaż na poziomie ponad 1 mln kopii (zgodnie z oficjalnymi danymi japońskiego zrzeszenia wydawców fonografii, Recording Industry Association of Japan). Według sprawozdania tygodnika „Billboard”, album Merry Christmas przekroczył próg sprzedaży 2,5 mln egzemplarzy w Japonii w 1996, stając się jednym z pięciu najlepiej sprzedających się albumów nagranych przez artystów nieazjatyckiego pochodzenia w historii.