Samuel Phillips Huntington (ur. 18 kwietnia 1927 w Nowym Jorku, zm. 24 grudnia 2008 na wyspie Martha’s Vineyard) – amerykański politolog.

Życie i działalność Samuel Huntington w wieku 18 lat ukończył z wyróżnieniem naukę na Uniwersytecie Yale, służył w armii amerykańskiej, stopień magistra uzyskał na Uniwersytecie Chicagowskim, a stopień doktora na Uniwersytecie Harvarda. Tam też, w wieku 23 lat, rozpoczął pracę wykładowcy uniwersyteckiego i od 1950 roku, aż do końca życia był członkiem wydziału polityki rządowej. W latach 1959–1962 był profesorem pomocniczym w dziedzinie polityki rządowej na Columbia University – był tam również zastępcą dyrektora Instytutu Studiów nad Wojnami i Pokojem. Huntington był także prezesem Amerykańskiego Towarzystwa Nauk Politycznych (1986–1987), dyrektorem Centrum Spraw Międzynarodowych im. Johna Olina Uniwersytetu Harwardzkiego i konsultantem Departamentu Stanu. W latach 1977 i 1978, w okresie administracji Jimmy’ego Cartera, był koordynatorem planowania bezpieczeństwa w Narodowej Radzie Bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych.

Poglądy i publikacje W 1970 wraz z Warrenem Demianem Manshellem założył i współredagował (do 1977) dwumiesięcznik „Foreign Policy”. Pierwszą ważniejszą publikacją książkową była praca z 1957 The Soldier and the State. The Theory and Politics of Civil-Military Relations (Żołnierz i państwo. Teoria i polityka stosunków cywilno-wojskowych) – choć budziła, po opublikowaniu, wiele kontrowersji, to dziś uznawana jest za najbardziej wpływową książkę na temat cywilno-wojskowych stosunków w Ameryce. Duże uznanie zyskała praca z 1968 Political Order in Changing Societies (Ład polityczny w zmieniających się społeczeństwach), która rzuciła wyzwanie konwencjonalnym poglądom opartym na teorii modernizacji (teoria ta zakłada, że postęp ekonomiczny i społeczny, w niedawno zdekolonizowanych krajach, prowadzi do stabilnych demokracji).

Huntington, będąc konsultantem amerykańskiego Departamentu Stanu, napisał w 1968 artykuł w dwumiesięczniku „Foreign Affairs”, w którym zalecał, aby doprowadzić do skupienia wiejskiej populacji Wietnamu Południowego w celu izolacji Vietcongu. Był też współautorem raportu The Crisis of Democracy. On the Governability of Democracies (Kryzys demokracji. O możliwości rządzenia w demokracjach) wydanego w 1976 przez Komisję Trójstronną.

thumb|310px|Mapa cywilizacji oparta na publikacji Huntingtona „Zderzenie cywilizacji”. Kolory oznaczają cywilizacje:

Pozostałe kolory (np. jasnozielony, żółty i turkusowy) wskazują na obszary kultur z defektami, w których mogą nastąpić zderzenia cywilizacji (byłe kolonie brytyjskie, Turcja, Izrael, Etiopia, Haiti). Uwaga: Transylwania, Zachodnia Ukraina, północna Serbia i inne obszary według opracowania Huntingtona należą do cywilizacji zachodniej

W 1993 Huntington opublikował w „Foreign Affairs” głośny artykuł The Clash of Civilizations? (Zderzenie cywilizacji?), który zainicjował debatę wśród teoretyków stosunków międzynarodowych. Huntington w artykule przeciwstawił się tezie Francisa Fukuyamy o „końcu historii”, który miałby nastąpić po upadku komunizmu. Huntington, opisując geopolitykę po zakończeniu zimnej wojny stwierdził, że politykę zdominują w przyszłości starcia między cywilizacjami. Przyszłe konflikty zbrojne będą się toczyć nie między państwami, ale między cywilizacjami. Źródłami konfliktów międzynarodowych staną się różnice kulturowe, wywodzące się z podziałów religijnych. Współczesny świat zmienia się w arenę walki i rywalizacji między ośmioma głównymi cywilizacjami. Rozwinięciem artykułu była wydana w 1996 książka The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order.

Wyżej wymieniona publikacja Huntingtona stanowi kolejny wkład do teorii cywilizacji. Perspektywa teorii cywilizacji była wcześniej przyjmowana w pracach takich myślicieli i badaczy jak Oswald Spengler (Zmierzch Zachodu), Feliks Koneczny (O wielości cywilizacyj), Pitirim Sorokin (Social and Cultural Dynamics), Arnold Joseph Toynbee (Studium historii), Norbert Elias (Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu) i Immanuel Wallerstein (The Modern World-System). Zderzenie cywilizacji wpisuje się też we współczesną debatę nad procesami i skutkami globalizacji, która z jednej strony posiada rozliczne grono zwolenników (argumenty za pozytywnymi efektami ekonomicznymi globalizacji przytaczają w swoich publikacjach m.in. Thomas Friedman i Adrian Wooldridge), a także kontestatorów w postaci na przykład licznych ruchów alterglobalistów. Rozbieżne są też spojrzenia na to, czy globalizacja prowadzi do ujednolicenia lokalnych kultur (i poszczególnych cywilizacji) – jak zakładają na przykład politolog Benjamin Barber i socjolog George Ritzer – czy też do indygenizacji (ulokalnienia) i kreolizacji (mieszania) – jak dowodzą antropologowie kulturowi (między innymi Roland Robertson i Arjun Appadurai).

Krytyka Prace Samuela Huntingtona były w Stanach Zjednoczonych przedmiotem rozlicznych krytyk.

Huntington w 1986 roku był dwukrotnie nominowany na członka Narodowej Akademii Nauk, jednak po głosowaniu odrzucono jego kandydaturę. O odrzucenie nominacji zabiegał szczególnie profesor matematyki z Uniwersytetu Yale, Serge Lang, wskazując, że Huntington, aby podbudować swój autorytet, w swojej pracy Political Order in Changing Societies z 1968 dopuścił się pseudonaukowego (pseudomatematycznego) argumentu, dowodząc, że Ameryka Południowa w 1960 była „społeczeństwem zadowolonym”.

Krytycy (na przykład w artykułach publikowanych na łamach „Le Monde diplomatique”) uznali publikację Zderzenie cywilizacji za próbę teoretycznego usankcjonowania . Tym niemniej zmiany geopolityczne, jakie nastąpiły po zakończeniu zimnej wojny, stawiają dla Zachodu wymóg wewnętrznego wzmocnienia kulturowego przez wstrzymanie się od narzucania swojego ideału demokratycznego uniwersalizmu i zaprzestanie swojego nieustającego interwencjonizmu militarnego. Inni krytycy wskazują, że taksonomia Huntingtona jest arbitralna, stanowi uproszczenie i nie bierze pod uwagę wewnętrznej dynamiki i partykularnych napięć, jakie panują wewnątrz samych cywilizacji. Ponadto krytycy argumentują, że Huntington nie docenia mobilizacji ideologicznej prowadzonej przez elity i niespełnienia socjoekonomicznych potrzeb populacji – które to przyczyny są rzeczywistymi czynnikami napędzającymi konflikty – a także, że ignoruje konflikty, które nie pasują do linii defektów cywilizacyjnych, jakie zidentyfikował. Dalej, zdaniem krytyków, jego nowy paradygmat nie jest niczym innym, jak tylko myśleniem realistycznym, w którym „państwa” zastąpione zostały przez „cywilizacje”. Wpływ Huntingtona na politykę Stanów Zjednoczonych podobny jest do wpływu kontrowersyjnych teorii religijnych brytyjskiego historyka Arnolda Josepha Toynbee'ego, który w początkach XX w. pisał o przywódcach azjatyckich.

W nekrologu Samuela Huntingtona, jaki ukazał się w „The New York Times”, napisano, że jego nacisk na dawne imperia religijne, zamiast na narody, czy grupy etniczne, [jako źródła globalnego konfliktu] zyskały...więcej uznania po atakach z 11 września.

Również grono amerykańskich antropologów kulturowych w pracy Why America's Top Pundits Are Wrong. Anthropologists Talk Back (Dlaczego najwięksi mędrcy Ameryki się mylą. Odpowiedź antropologów) zweryfikowało zawartość merytoryczną publikacji czołowych, wpływowych dziennikarzy i autorytetów z dziedziny politologii (m.in. Samuela Huntingtona, Roberta Kaplana i Thomasa Friedmana) wskazując na mitotwórstwo, operowanie stereotypami, wyolbrzymianie różnic między cywilizacjami, propagowanie koncepcji konfliktu i wizji, w której ludzie żyjący w odmiennych kręgach kulturowych nigdy nie będą w stanie stworzyć tolerancyjnego świata.

Także Edward Said ustosunkował się do tez Huntingtona w swoim eseju zatytułowanym The Clash of Ignorance (Zderzenie ignorancji). Said argumentuje, że kategoryzacja ustalonych „cywilizacji” światowych przedstawiona przez Huntingtona pomija dynamiczną współzależność i interakcję kultury. Wszystkie jego pomysły opierają się nie na harmonii, ale na zderzeniach lub konfliktach pomiędzy światami. Huntington na mapę świata nałożył swoją teorię, zgodnie z którą każdy ze światów jest „zamknięty w sobie”. Teorię tę odniósł też do struktury cywilizacji oraz do myśli, że każda rasa ma szczególną psychologię i swoje przeznaczenie. Według Saida, jest to przykład geografii wyobrażonej, w której prezentacja świata w określony sposób sankcjonuje pewną politykę. Interwencjonistyczna i agresywna idea zderzenia cywilizacji, zdaniem Saida, ma na celu podtrzymanie w umysłach Amerykanów statusu czasu wojny – poszerza na swój sposób koncepcję zimnej wojny zamiast propagować idee, które mogłyby pomóc w zrozumieniu aktualnej sceny politycznej i pogodzić ze sobą różne kultury.

W Polsce filozof Robert Piotrowski (1965–2014) po analizie porównawczej stwierdził, że może ona być plagiatem teorii Feliksa KonecznegoRobert Piotrowski, Problem filozoficzny ładu społecznego a porównawcza nauka o cywilizacjach. Wyd. Akademickie Dialog, Warszawa 2003 s. 192-205. .

Przypisy

Tłumaczenia prac na język polski Kryzys demokracji, tłum. Wiktor Zujewicz, Wyd. IBWPK, Warszawa 1977. (The Crisis of Democracy: On the Governability of Democracies 1976) Przyszłość demokracji, tłum. Marek Tabin, Wyd. Myśl, Warszawa 1985, ss. 24. (Skrócona wersja art.: Will more countries become democratic, 1984) Trzecia fala demokratyzacji, tłum. Andrzej Durdzik, Wyd. I, PWN, Warszawa 1995, ss. 327. , Wyd. II, 2009. (The Third Wave. Democratization in the Late Twentieth CenturyThird wave 1991) Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, tłum. Hanna Jankowska, Wyd. Muza, Warszawa 1997, ss. 542, seria Spectrum, , Wyd. II, 2004, (The Clash of Civilization and the Remaking of World Order 1996) (redakcja pracy zbiorowej z Lawrence'em E. Harrisonem) Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństw, tłum. Sławoim Dymczyk, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2000, ss. 464, seria Antropos, (Culture matters. How Values Shape Human Progress 2000) Kim jesteśmy? Wyzwania dla amerykańskiej tożsamości narodowej, tłum. Bartłomiej Pietrzyk, Wyd. Znak, Kraków 2007, ss. 377. (Who Are We? The Challenges to America's National Identity 2004)

Linki zewnętrzne

Zderzenie cywilizacji. Sąd nad teorią Samuela Huntingtona, 2006 (pdf)

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Yale Kategoria:Absolwenci University of Chicago Kategoria:Amerykańscy politolodzy Kategoria:Badacze stosunków międzynarodowych Kategoria:Geopolitycy Kategoria:Myśliciele polityczni Kategoria:Teoretycy cywilizacji Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Columbia Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2008