Filip van Limborch hol. Phillipp van Limborch (ur. 19 czerwca 1633 w Amsterdamie, zm. 30 kwietnia 1712 tamże) – holenderski teolog, pastor remonstrancki, historyk inkwizycji. Wywarł ogromny wpływ na Johna Locke’a i na niderlandzkie oświecenie.

Rodzina i pochodzenie Urodził się w zamożnej rodzinie remonstranckiej w Amstrdamie, gdzie jego ojciec, Francis van Limborch, był prawnikiem. Jego matka, Gertruda Bisschop, była bratanicą Simona Episcopiusa, głównego teologa i współzałożyciela Kościoła remonstranckiego. Ochrzczony został dopiero 9 czerwca 1651 roku w parafii amsterdamskiej „w sali konsystorza” i 8 czerwca 1653 roku został członkiem parafii remonstranckiej w Amsterdamie.

Wykształcenie i kariera duchowna Limborch otrzymał staranne wykształcenie w gimnazjach w Amsterdamie i Lejdzie, po czym wpisał się na Uniwersytet w Utrechcie w 1652 roku. Tam słuchał wykładów ultrakonserwatywnego Gisberta Voetiusa, którego teologię w zupełności odrzucił. Po jego ukończeniu został w 1657 roku powołany na duchownego w Goudzie, jednej z ważniejszych parafii tego kościoła, co świadczyło o jego zdolnościach kaznodziejskich i intelektualnych. W 1667 przeniósł się do parafii w Amsterdamie, gdzie od 1668 roku był także profesorem teologii na tamtejszym remonstranckim seminarium.

W latach 80. XVII wieku zaprzyjaźnił się z Johnem Lockiem podczas jego pobytu w Niderlandach, którego przekonał, by napisał swój słynny List o Tolerancji, który potem Locke zadedykował właśnie Limborchowi.

Teologia van Limborcha i jej oddziaływanie Jako teolog dokonał z jednej strony podsumowania, ale także radykalnej reinterpretacji teologii remonstranckiej w duchu oświeceniowego racjonalizmu. Uważał, że każdy z Kościołów w swoim nauczaniu zawiera cząstkę prawdy, uznawał za właściwy zarówno system episkopalny, jak i prezbiteriański w kościele. Uważał, że cuda Jezusa da się wytłumaczyć racjonalnie, ale i tak potwierdzają jego boską naturę, natomiast metafizyczne znaczenie przypisały im późniejsze pokolenia. Odrzucał predestynację i twierdzenie, że Bóg jest autorem zła, uważał, że Kościół jest wspólnotą wiary jego członków i nie jest definiowany poprzez wierność tym czy innym dogmatom. Choć uznawał dogmat o Trójcy Świętej, to pod wpływem braci polskich wiarę w niego nie uważał za niezbędną do bycia chrześcijaninem.

Jego najważniejszym dziełem była wydana po raz pierwszy w 1686 roku w Amsterdamie po łacinie Institutiones theologiae christianae, ad praxin pietatis et promotionem pacis, christianae unice directae. W Niderlandach wydano ją w 1694, 1700, 1715 i 1735. W 1735 roku ukazała się w 1735 roku w Bazylei, Jej przekład na niderlandzki pt. Christelijk Godgeleerdheid.Tot oeffening der Godzaaligheid en bevordering der ChristelijkeVreede bijzonder aangeleid ukazał się w latach 1701–1703 w Amsterdamie. Była to pierwsza teologia systematyczna wydana przez duchownego remonstranckiego. Umiarkowany ton książki i logika sprawiły, że cieszyła się ogromnym powodzeniem w Niderlandach, nie tylko wśród remonstrantów. W 1702 wydano ją po angielsku w Londynie pt. A Complete System or Body of Divinity, both Speculative and Practical, founded on Scripture and Reason, London, 1702. Spotkała się ona z entuzjastycznym przyjęciem wśród duchownych anglikańskich, szczególnie tych, którzy odrzucali kalwińskie nauczanie o predestynacji i zmierzali w kierunku racjonalnego oświecenia. Limborch prowadził wieloletnią korespondencję (po łacinie, gdyż nigdy nie nauczył się angielskiego), z wieloma dostojnikami Kościoła anglikańskiego.

Był uważany za duchowego przywódcę remonstrantów, na rzecz których pracował niestrudzenie aż do śmierci, prowadząc obszerną korespondencję w kwestiach parafialnych i personalnych. Przez fakt, iż nauczał w seminarium ponad 44 lata, sprawił, iż oddziaływał na kilka pokoleń duchownych swojego kościoła, który od początku XVIII wieku stawał się coraz mniej dogmatycznym i coraz bardziej liberalnym kościołem protestanckim. Jego teologię czytali także duchowni Holenderskiego Kościoła Reformowanego, co z czasem doprowadziło do powstania liberalnego skrzydła i w tym wyznaniu.

Historia inkwizycji W 1692 roku starannie i drobiazgowo przepisał i wydał rękopis francuskiego inkwizytora Bernarda Gui pt. Liber Sententiarum Inquisitionis Tolosanae. Rękopis ten, przez wiele lat uważany za zaginiony, odnaleziono niedawno i wydano jako Le Livre des sentences de l’inquisiteur Bernard Gui (1308-1323) w edycji Annette Palès-Gobillard (2 vol., Paris 2003). W poprzedzającym ją czterotomowej historii inkwizycji pt. Historia Inquisitionis Limborch udowodnił po raz pierwszy różnicę między Albigensami a Waldensami, które średniowieczna inkwizycja mieszała ze sobą podczas krwawych prześladowań.

Limborch i bracia polscy Jako pastor Limborch życzliwie odnosił się do wygnanych z Polski braci polskich, których grupkę (m.in. Andrzeja Wiszowatego i braci Teodora i Krzysztofa Lubienieckich) przyjął do swojej parafii, nie wymagając od nich chrztu. W 1689 roku pomógł przy redakcji dzieł Samuela Przypkowskiego w ramach Biblioteki Braci Polskich w Amsterdamie. Prowadził wieloletnią korespondencję z diasporą braci polskich – m.in. Benedyktem Wiszowatym i Samuelem Crellem. Jego zbliżenia z braćmi polskimi nie podzielał jego następca w seminarium Adriaan van Cattenburg.

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty: po raz pierwszy w 1660 roku z Elisabeth van Sorgen (zm. 1663), córką prawnika Hof van Holland, z którą miał jedną córkę:

Elisabeth (1662-1679)

Po raz drugi poślubił w 1674 roku z Cornelią van de Kerk wdową po remonstnackim pasotorze Andreasie Walscher, który go niegdyś ochrzcił. Jego urodzonymi w Amsterdamie dziećmi z drugiego małżeństwa byli:

Geertruydt (1674-1743) która w 27 grudnia 1697 wstąpiła do parafii remonstranckiej w Amsterdamie, niezamężna. Frans (1676-1738 Athlone), który przed 1700 osiedlił się w Londynie, a potem w Dublinie. Pod wpływem teologii braci polskich Limborch nie uważał chrztu za konieczny i oboje młodsi zostali ochrzczeni dopiero jako dorośli.

Jego młodszy brat Simon van Limborch (1647-1722) był znanym prawnikiem w Rotterdamie, podobnie jak jego syn, Frans van Limborch (1679-1765). Z córką tego ostatniego, Aleidą, ożeniony był Abraham Arent van der Meerch (1720-1771), pastor remonstrancki, od 1756 roku następca Johanna Jacoba Wettsteina (1693-1754) w Seminarium Remonstranckim w Amsterdamie.

Ważniejsze dzieła Epistolae ecclesiasticae praestantum ad eruditorum virorum (Amsterdam, 1684), zawierającą korespondencję założycieli Remonstrantów De veritate religionis Christianae amica collatio cum erudito Judaeo (Gouda, 1687) (the „erudite Jew” in question was Isaac Orobio de Castro) Historia Inquisitionis (1692), in four books prefixed to the Liber Sententiarum Inquisitionis Tolosanae (1308–1323) Commentarius in Acta Apostolorum et in Epistolas ad Romanos et ad Hebraeos (Rotterdam, 1711)

Przypisy

Bibliografia Barnouw, Pieter Jacobus, Phillippus van Limborch, Den Haag, Mouton, 1963, . Krótka biografia van Limborcha online: http://www.biografischportaal.nl/persoon/07836629

Kategoria:Urodzeni w 1633 Kategoria:Zmarli w 1712 Kategoria:Duchowni protestanccy Kategoria:Holenderscy duchowni protestanccy Kategoria:Remonstranci Kategoria:Oświecenie Kategoria:Ludzie urodzeni w Amsterdamie Kategoria:Holenderscy teolodzy protestanccy Kategoria:Holenderscy historycy