Emil Torday (właściwie Emil Böhm) (ur. 22 czerwca 1875 w Budapeszcie, zm. 9 maja 1931 w Londynie) – wybitny węgierski antropolog, etnolog i afrykanista. Znał 14 lokalnych języków afrykańskich. Jego specjalnością były ludy Kuba (Bakuba) i Luba (Baluba). Zaangażowany w działalność International African Institute, Royal Anthropological Institute, i Save the Children International.
Urodził się w Budapeszcie, jako środkowy z trzech synów Lajosa Böhma (urzędnika ubezpieczeniowego) i Erzsébet Mannheimer, pochodzących z Csáktornya (dzisiejsza Chorwacja). Nazwisko Tordai otrzymali na mocy dekretu austro-węgierskiego ministerstwa spraw wewnętrznych w 1890 roku. Nie wiadomo skąd i kiedy zmieniono pisownię końcowego i na y. Studiował na Uniwersytecie Monachijskim (biografowie węgierscy nie potwierdzają tego), ale nie ukończył go - podjął pracę w Banku Brukselskim.
Pracę w Afryce zaczął od stanowiska urzędniczego nad jeziorem Mweru, w Wolnym Państwie Kongo. Dysponując dużo ilością wolnego czasu, zaczął poznawać kulturę Luba (Baluba) i oddał się swojej pasji lingwistycznej - nauczył się 14 lokalnych języków. Po zakończeniu kontraktu w 1904 roku powrócił do Europy. Wkrótce poznał kuratora British Museum, Thomasa Joyce'a. Znajomość pozwoliła Today'owi na powrót do Afryki w 1907 jako przedstawiciel British Museum, a następnie jeszcze raz, jako pracownik Compagnie du Kasai. W trakcie jednej z wypraw, jesienią 1909, został raniony przez nosorożca.
W trakcie pobytu prowadził badania etnograficzne mieszkańców basenu rzeki Kwilu. Zgromadził kolekcję ponad 3000 przedmiotów (głównie zdjęć i rzeźb), z których ok. 3000 trafiło do British Museum a 391 do Węgierskiego Muzeum Etnograficznego. Jednym z jego osiągnięć było wyznaczenie chronologii władców Kuba (Buszongo) – dzięki wywiadom udało mu się ustalić, że w trakcie panowania 98. z władców miało miejsce zaćmienie Słońca, którego datę określił na 30 marca 1680.
Do Europy wrócił w 1909, aby opublikować wyniki swoich badań. W 1910 otrzymał za nie Cesarski Złoty Medal Nauki i Sztuki. W tym samym roku ożenił się ze Szkotką Gaią Macdonald, a dwa lata później urodziła im się córka.
Wykładał na Węgrzech, w Belgii, Francji. W 1913 wykładał w Filadelfii a następnie rozpoczął praktykę medyczną w Londynie. Po wybuchu I wojny światowej zaangażował się w opiekę nad jeńcami wojennymi.
Zmarł na atak serca w 1931 we French Hospital Shaftesbury Avenue.
Bibliografia On the ethnology of the South-Western Congo Free State (1907) (wraz z Thomasem Atholem Joyce’em) George Grenfell and the Congo (1910) (wraz z Harrym Johnstonem i Lawsonem Forfeittem) Camp and tramp in African Wild (1913) The New Congo Collection (1913) On the Trail of the Bushongo (1925) Causeries Congolaises (1925) Descriptive sociology, or, Groups of sociological facts, classified and arranged by Herbert Spencer (1925) (z Herbertem Spencerem, Dave’em Duncanem i Williamem Flindersem Petriem)
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1931 Kategoria:Węgierscy antropolodzy Kategoria:Afrykaniści