Kryspina Stelmowska z Siemielińskich (ur. 25 października 1822 w Warszawie; zm. 21 lipca 1869 tamże) – działaczka patriotyczna i kobieca.
Życiorys Córka urzędnika Józefata Siewielińskiego (1787-1854) i Eufrozyny z Kamińskich (zm. 1843)Wiktoria Śliwowska, Stelmowska z Siewielińskich Kryspina (zm. 1869), Polski Słownik Biograficzny, t. 43, s.369-370. Wcześnie osierocona przez matkę, mieszkała z ojcem, macochą i młodszą siostrą Urszulą w Warszawie. Członkini grupy Entuzjastek, skupionej wokół Narcyzy ŻmichowskiejMieczysława Romankówna: Sprawa Entuzjastek. T. nr 48, z. 2. Pamiętnik Literacki, 1957, s. 516-537. wersja elektroniczna oraz konspiracyjnej Organizacji kierowanej przez Edwarda Domaszewskiego a następnie Henryka KrajewskiegoAnna Minkowska, Organizacja spiskowa 1848 roku w Królestwie Polskim, Warszawa 1923. Wraz z siostrą organizowała w swym mieszkaniu spotkania Entuzjastek. Była także kolporterką nielegalnej patriotycznej literatury, m.in. wydawnictw emigracyjnych takich jak "Psalmy przyszłości” Zygmunta Krasińskiego, „Wieczory pod lipą” Lucjana Siemieńskiego. utwory Adama Mickiewicza, „Słowa wieszcze” F. Lammenais’ego i „Demokratę Polskiego” wśród pracowników Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i kleryków warszawskiej Akademii Duchownej. Od początku 1849 w swoim mieszkaniu organizowała wykłady dla kobiet z historii powszechnej prowadzone przez Wojciecha GrochowskiegoWiktoria Śliwowska, Polskie drogi do emancypacji (o udziale kobiet w ruchu niepodległościowym w okresie międzypowstaniowym 1833-1856), [w:] Losy Polaków. Studia ofiarowane Stefanowi Kieniewiczowi w osiemdziesiątą rocznicę Jego urodzin, Warszawa 1987, s. 210-247. Organizatorka wraz Wincentą Zabłocką, Kazimierą Ziemięcką i Emilią Gosselin pomocy dla uwięzionych i zesłanych oraz ich rodzinWspomnienia Wandy z Wolskich Umińskiej (1841-1926), opracowanie, komentarz i przypisy Lidia Michalska-Bracha i Emil Noiński, Warszawa 2020, s. 273. W r. 1849, po aresztowaniu «entuzjastek» (m.in. Żmichowskiej i Pauliny Zbyszewskiej), Kryspina udała się do Lublina, gdzie były one więzione, aby na miejscu zorganizować dla nich pomoc i opiekę. Aresztowana w 1850 w związku z tzw. spiskiem rzemieślników. Po zwolnieniu w maju 1851 pozostawała przez kilka lat pod nadzorem policyjnymWładimir A. Djakow, Adam Gałkowski, Wiktoria Śliwowska, Władimir M. Zajcew, Uczestnicy ruchów wolnościowych w latach 1832-1855 (Królestwo Polskie). Przewodnik biograficzny, Wrocław 1990, s. 417.
W 1855 poślubiła Zygmunta Stelmowskiego (zm. po 1874), urzędnika Najwyższej Izby Obrachunkowej Królestwa PolskiegoMieli jednego syna Józefata (1856-1871), uczącego się w Monachium, zamordowanego tam przez nieznanych sprawców.. Jej dom stał się miejscem gdzie przyjeżdżały z Wielkopolski Bibianna Moraczewska i Tekla Dobrzyńska, a także przez pewien czas mieszkała Narcyza Żmichowska. Dawała też schronie wracającym z zesłania po 1856 działaczom patriotycznym, w tym wielu księżom. Pomogła w tym czasie Julii Baranowskiej w założeniu pensji żeńskiej przy ul. Miodowej w Warszawie. Była też autorką artykułów do prasy warszawskiej, m.in. do czasopisma „Księga Świata” redagowanego m.in. przez Hipolita Skimborowicza. Ciężko chora na serce zmarła w Warszawie. Pochowana na cmentarzu Powązkowskim.
Przypisy
Literatura Wiktoria Śliwowska, Stelmowska z Siewielińskich Kryspina (zm. 1869), Polski Słownik Biograficzny, t. 43, s.369-370
Kategoria:Polskie działaczki kobiece XIX wieku Kategoria:Urodzeni w 1822 Kategoria:Zmarli w 1869 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie