thumb|Stanisława Mazarekówna-Żółkiewska Tadeusz Jan Żółkiewski h. Lubicz, ps. „Tadeusz” (ur. 5 lipca 1887 w Warszawie, zm. 6 grudnia 1950) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, inżynier agronom.

Życiorys Syn Michała i Zofii Marii z Kozakowskich h. Lilia Darta, urodzony 5 lipca 1887 w Warszawie. W 1904 ukończył Kijowską Szkołę Realną, a w 1910 Kijowską Politechnikę Wydział Agronomiczny z tytułem „Uczonyj agronom”. Podczas studiów brał czynny udział w polskich organizacjach „Bratniej Pomocy”. Po odbyciu wolontariatu w wojsku, objął zarząd części dóbr swego ojca oraz cukrowni.

I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do armii rosyjskiej, gdzie przydzielono go do 9 pułku Huzarów Kijowskich. Za czyny bojowe otrzymał wszystkie możliwe odznaczenia, przysługujące do rangi pułkownika, a także awansowano go na porucznika-rotmistrza. W styczniu 1916 zwrócił się z podaniem o przeniesienie do formacji polskich (Legion Puławskiego), jednak nie otrzymał zgody. Po odwołaniu się od tej decyzji bezpośrednio do cesarza Mikołaja II (prawo takie przysługiwało Kawalerom Oficerskiego Krzyża Św. Jerzego), w sierpniu 1916 został dowódcą 3. szwadronem 1 Pułku Ułanów Polskich, który liczył około 20 koni i oficjalnie nie istniał. Równocześnie stał na czele pierwszej szkoły podoficerów kawalerii przy pułku, która została zorganizowana przez niego 10 października 1916. W marcu 1917 grono oficerów pod jego kierownictwem opracowało tekst przysięgi całkowicie odmienny od roty przysięgi na wierność tymczasowemu rządowi rosyjskiemu, a on sam udał się do generała , komendanta Czugujewskiej Szkoły Wojskowej w celu wyjaśnienia sytuacji żołnierzy–Polaków, zmuszanych do złożenia przysięgi na wierność rządowi rosyjskiemu. Ostatecznie 25 marca dywizjon złożył przysięgę według tekstu opracowanego przez oficerów i ułanów. 27 marca wyjechał do Bałaklei po stacjonujący tam szwadron 5. Zapasowego Pułku Kawalerii, złożony z Polaków. 5 kwietnia, po powrocie do Czuhujewa, objął dowództwo tego szwadronu, który został wcielony do Pułku Ułanów Polskich jako 4. szwadron. 19 lipca został mianowany „w zastępstwie” dowódcą 4. szwadronu przez nowego dowódcę pułku płk. Bolesława Mościckiego. Na tym stanowisku wyróżnił się 24 lipca 1917 w bitwie pod Krechowcami. Po bitwie, jako jedyny oficer pułku „nie był przedstawiony do żadnego odznaczenia, gdyż już wszystkie odznaczenia, jakie mógł otrzymać rotmistrz (...) posiadał już w czasie wojny w armii rosyjskiej”. Dlatego też otrzymał Żołnierski Krzyż Św. Jerzego z palmami, który był orderem przyznawanym za osobistą odwagę dowódcy z przedstawienia podkomendnych żołnierzy. Po uzyskaniu zgody dowódcy I Korpusu gen. Dowbor-Muśnickiego, poprzez bolszewickie wojska otaczające I Korpus, udał się do Humania, do korpusu gen. Józefa Hallera, w organizacji którego wziął czynny udział. W styczniu 1918 stał na czele delegacji do francuskiej Misji Wojskowej w Kijowie, której celem było przeniesienie pułku z Rosji na front zachodni. Po bitwie kaniowskiej osobiście towarzyszył gen. Hallerowi w drodze z Kijowa przez Moskwę do Murmańska, skąd generał wyjechał do Francji, sam natomiast powrócił do Moskwy, gdzie ułatwiał oficerom i żołnierzom przekradanie się do Murmańska.

Wojna polsko-bolszewicka W lipcu 1920 na terytorium Okręgu Generalnego Lwów przystąpił do formowania małopolskich oddziałów jazdy ochotniczej z ośrodkiem koncentracji we Lwowie, Przemyślu i Stanisławowie. W sierpniu 1920 przy szwadronie zapasowym 14 Pułku Ułanów we Lwowie zorganizował 214 Pułk Ułanów Armii Ochotniczej i objął jego dowództwo. Podczas wojny polsko-bolszewickiej, brał udział w Bitwie Warszawskiej, a następnie w szeregu walk z kawalerią Budionnego. Za postawę wykazaną w walce, 19 września 1922 otrzymał order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku na jego odznaczenie, napisano m.in.:

Okres międzywojenny W październiku jako oficer ochotnik został zwolniony ze służby w Wojsku Polskim, oddając dowództwo pułku rotmistrzowi Adamowi Łada-Bieńkowskiemu. 19 października 1920 został wymieniony w rozkazie wewnętrznym nr 49 Generalnego Inspektora Armii Ochotniczej gen. broni Józefa Hallera jako jeden z trzech dowódców ochotniczych oddziałów jazdy obok mjr. Władysława Dąbrowskiego i mjr. Feliksa Jaworskiego. Między innymi dzięki jego ofiarności pułk 30 kwietnia 1923 otrzymał przepisowy sztandar. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 10. lokatą w korpusie oficerów rezerwy jazdy. Posiadał wówczas przydział w rezerwie do 7 Pułku Ułanów Lubelskich w Mińsku Mazowieckim. W 1934 jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas w grupie oficerów „powyżej 40 roku życia”.

II wojna światowa W czasie okupacji niemieckiej był członkiem Narodowych Sił Zbrojnych. W czasie powstania warszawskiego w Grupie NSZ „Topór” w Śródmieściu Północ. Po kapitulacji przebywał w niemieckiej niewoli, w Oflagu VII A Murnau.

Życie prywatne W 1917 zawarł związek małżeński z Wandą ze Zdziechowskich h. Rawicz (ur. 1885), siostrą Jerzego i Karola (1881–1944), porucznika 214 puł., kawalera Virtuti Militari. W 1929 ożenił się powtórnie ze Stanisławą Mazarekówną (1899–1976), aktorką dramatyczną, urodzoną w Gandży na Kaukazie.

Śmierć i upamiętnienie Zmarł 6 grudnia 1950. Jego grób na Starych Powązkach (kwatera 111, rząd 5, miejsce 2) został wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej, Ewidencja grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski, [dostęp 2025-12-30]..

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4575 – 19 września 1922 Krzyż Walecznych Medal Niepodległości – 16 marca 1937 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Order Świętego Włodzimierza 4 stopnia Order Świętej Anny 2 stopnia Order Świętego Stanisława 2 stopnia Order Świętej Anny 3 stopnia Order Świętej Anny 4 stopnia Order Świętego Stanisława 3 stopnia Order Świętego Jerzego 4. klasy żołnierski z palmą (Imperium Rosyjskie, 7 września 1917) Broń Złota

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dowódcy 24 Pułku Ułanów Kategoria:Jeńcy Oflagu VII A Murnau Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (powstanie warszawskie) Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie 7 Pułku Ułanów Lubelskich Kategoria:Oficerowie Narodowych Sił Zbrojnych Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Bronią Złotą Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Polscy inżynierowie agronomowie Kategoria:Pułkownicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1950 Kategoria:Żołnierze Armii Ochotniczej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Żółkiewscy herbu Lubicz