Ustrój polityczny Kazachstanu – Kazachstan jest według konstytucji demokratyczną republikę prezydencką z silnymi mechanizmami kontroli i równowagi. Według konstytucji, formalne i faktyczne centrum dyspozycji politycznej pozostaje w rękach prezydenta.
Konstytucja
Konstytucja z 2026 roku W 2025 roku prezydent Kasym-Żomart Tokajew zainicjował proces zmiany ustawy zasadniczej. Proponowana konstytucja została zatwierdzona w referendum 15 marca 2026 roku, a pierwsze wybory parlamentarne według nowych zasad zostały przeprowadzone 23 sierpnia. Głównymi zmianami było odejście od bikameralizmu, wprowadzenie nowego ciała doradczego - Rady Ludowej (Hałyk Kenesi) oraz urzędu wiceprezydenta. Zmiany postrzegane są jako wzmocnienie pozycji prezydenta Tokajewa i przygotowanie systemu na ewentualną sukcesję.
Konstytucja z 1995 roku Dotychczas obowiązująca Konstytucja Kazachstanu została uchwalona w 1995 r. Od tego czasu czterokrotnie wprowadzano do niej poprawki (1998, 2007, 2011, 2017). W konstytucji deklarowana była zasada suwerenności narodu, pluralizmu i podziału władzy. Stwierdza ona, że Kazachstan jest demokratycznym państwem prawa, państwem świeckim, kierującym się troską o obywateli i cechującym się prezydencką formą sprawowania władzy. W Konstytucji znalazł się również zapis o zasługach Pierwszego Prezydenta w budowaniu niepodległości kraju.
Władza ustawodawcza Władzę ustawodawczą w Kazachstanie sprawuje jednoizbowy parlament (Kurultaj), składający się ze 145 parlamentarzystów.
Przed ustanowieniem nowej konstytucji w 2026 roku parlament składał się z dwóch izb – Mażylisu oraz Senatu. Mażylis był wybierany na pięcioletnią kadencję, w jego skład wchodziło 107 deputowanych, z których 98 wybieranych było w wyborach powszechnych i proporcjonalnych, 9 deputowanych było wybieranych przez Zgromadzenie Narodu Kazachstanu.
Partie polityczne W Kazachstanie funkcjonuje system wielopartyjny, jednak do wyborów dopuszczone są tylko partie tzw. koncesjonowanej opozycji, zaakceptowane przez władze.
Władza wykonawcza
Władzę wykonawczą w Kazachstanie sprawuje rząd na którego czele stoi premier wskazywany przez prezydenta.
Prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych, równych i bezpośrednich, na siedem lat, bez możliwości reelekcji. Prezydent jako arbiter i gwarant stabilności państwa jest najwyższą instancją w strukturach władzy wykonawczej. Mianuje i odwołuje premiera, stoi na czele sił zbrojnych, dysponuje inicjatywą ustawodawczą i prawem wetowania projektów ustaw.
Nowa konstytucja z 2026 roku przywróciła funkcję wiceprezydenta, wskazywanego przez prezydenta i zatwierdzanego przez parlament.
Podział administracyjny Kazachstan jest podzielony na 14 obwodów (obłasti): akmoliński, aktiubiński, ałmatyński, atyrauski, wschodniokazachstański, żambylski, zachodniokazachstański, karagandyjski, kustanajski, kyzyłordyński, mangystauski, pawłodarski, północnokazachstański, południowokazachstański oraz dwa miasta wydzielone – Ałmaty i Astana. W stolicy – Astanie – mieszczą się prawie wszystkie centralne urzędy państwowe. Ałmaty pozostaje jednak nadal największym centrum biznesowym i gospodarczym Kazachstanu.
Na terytorium Kazachstanu funkcjonują 86 miasta, Astana i Ałmaty mają status miast republikańskich, wyjątkowy status posiada natomiast Bajkonur – jest miastem federalnego znaczenia Federacji Rosyjskiej. Kraj podzielony jest na 168 rejonów wiejskich i 15 miejskich, 174 mniejszych niż miasta obszarów zasiedlenia (typu miejskiego i wiejskiego) i 2150 okręgów wiejskich (aułów).
Na władze lokalne składają się organy ustawodawcze obwodów i miast republikańskich – maslichaty oraz organy wykonawcze – akimaty. Nowelizacja Konstytucji Kazachstanu z 2007 r. określa długość kadencji maslichatów na pięć lat. Czynne prawo wyborcze do maslichatów przysługuje obywatelom Kazachstanu po ukończeniu 18 roku życia, bierne po ukończeniu 21 roku życia. Dwóch deputowanych każdego z 14 maslichatów obwodowych, miasta o znaczeniu republikańskim oraz stolicy w drodze wyborów zasiada w Senacie Kazachstanu.
Akimat (pochodzi od arabskiego ḥākim, rządzący) jest terenowym ogniwem administracji państwowej w Kazachstanie (obwodu, miasta o znaczeniu republikańskim lub stolicy, rejonu, okręgu wiejskiego).
Do podstawowych kompetencji akima należy:
1) opracowanie planów gospodarczych, programów rozwoju społecznego oraz miejscowego budżetu, a także zapewnienie ich wykonania;
2) zarządzanie majątkiem komunalnym; 3) powoływanie i odwoływania kierowników miejscowych organów wykonawczych.
Przypisy
Kategoria:Polityka Kazachstanu Kazachstan